Ba trụ cột chuyển đổi xanh nông nghiệp Điện Biên

Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hàng hóa với các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè... Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, phát triển xanh và hội nhập ngày càng cao, việc khai thác hiệu quả tiềm năng, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và thu hút đầu tư đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Được sự đồng ý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn“Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên”.

Diễn đàn sẽ được tổ chức vào ngày18/7/2026tại Hội trường Hoa Ban - Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và Du lịch tỉnh Điện Biên, phố 5, phường Điện Biên Phủ,tỉnh Điện Biên.

Đây là sự kiện nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và vùng nguyên liệu; đồng thời nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc theo hướng bền vững.

Chuyển tư duy sản lượng sang tư duy hệ sinh thái

Nếu trước đây sản xuất nông nghiệp của Điện Biên chủ yếu nhắm mục tiêu tăng năng suất, sản lượng thì hiện nay, bài toán đặt ra đối với Điện Biên là phát triển một nền nông nghiệp tạo ra giá trị cao hơn nhưng vẫn sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động đến môi trường. Chuyển đổi xanh vì thế không còn là xu hướng mà đang trở thành yêu cầu tất yếu để ngành nông nghiệp phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đối với một tỉnh miền núi như Điện Biên, nơi phần lớn diện tích sản xuất gắn với đồi núi, rừng và các vùng sinh thái đặc thù. Chuyển đổi xanh không chỉ dừng ở việc thay đổi phương thức canh tác mà còn là quá trình tổ chức lại sản xuất theo hướng hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy chú trọng sản lượng sang tư duy phát triển dựa trên hệ sinh thái, lấy chất lượng và giá trị làm mục tiêu lâu dài.

Bà Chu Thị Thanh Xuân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên cho biết: Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp được xác định là quá trình tái cơ cấu toàn diện ngành theo hướng hàng hóa tập trung, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản phẩm. Mục tiêu không chỉ là tạo ra sản phẩm an toàn hơn mà còn xây dựng nền nông nghiệp có sức cạnh tranh, phát triển lâu dài và bền vững.

“Ngành nông nghiệp và môi trường Điện Biên đang từng bước cụ thể hóa ngay trên đồng ruộng. Tại cánh đồng Mường Thanh, nhiều hộ dân đã thay đổi phương thức sản xuất thông qua áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ trong canh tác lúa, giảm sử dụng phân bón hóa học, tăng cường phân hữu cơ và thực hiện quản lý dịch hại tổng hợp. Những thay đổi tưởng chừng nhỏ trong quy trình sản xuất lại góp phần giảm phát thải khí metan, tiết kiệm chi phí đầu vào và từng bước hình thành thói quen sản xuất thân thiện với môi trường", bà Xuân nói.

Là một trong những hộ tham gia sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải tại cánh đồng Mường Thanh, ông Lò Văn Bun, bản Noong Nhai, phường Mường Thanh chia sẻ: Trước đây gia đình chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm nên lượng nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng khá nhiều. Từ khi được cán bộ chuyên môn hướng dẫn áp dụng phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ, tăng sử dụng phân hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp, chi phí sản xuất giảm đáng kể trong khi cây lúa vẫn sinh trưởng tốt.

"Ban đầu tôi cũng băn khoăn vì sợ giảm nước, giảm phân sẽ ảnh hưởng đến năng suất. Nhưng sau vài vụ áp dụng, tôi thấy ruộng lúa phát triển ổn định, chi phí thấp hơn, môi trường đồng ruộng cũng sạch hơn nên gia đình tiếp tục duy trì cách làm này. Nếu được hỗ trợ thêm về kỹ thuật và đầu ra, bà con sẽ yên tâm mở rộng sản xuất theo hướng an toàn", ông Bun nói.

Những hộ sản xuất như ông Bun cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là chủ trương của ngành nông nghiệp mà đang dần trở thành lựa chọn của người dân khi hiệu quả kinh tế đi cùng với việc bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hợp lý.

Không chỉ trong trồng trọt, tư duy phát triển xanh còn được mở rộng sang lĩnh vực lâm nghiệp và chăn nuôi. Với lợi thế về diện tích đất lâm nghiệp lớn, Điện Biên đang phát triển các mô hình nông - lâm kết hợp, trồng rừng sản xuất, rừng phòng hộ gắn với cây dược liệu, cây bản địa và các loại cây dưới tán rừng. Cách làm này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần tăng khả năng hấp thụ carbon, hạn chế xói mòn và bảo vệ hệ sinh thái. Trong chăn nuôi, việc xử lý chất thải bằng hầm biogas, tái sử dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ cũng đang từng bước hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Bà Chu Thị Thanh Xuân cho biết thêm: Chuyển đổi xanh không phải là sự thay đổi riêng lẻ ở từng lĩnh vực mà là quá trình chuyển đổi đồng bộ từ nhận thức, phương thức sản xuất đến tổ chức chuỗi giá trị. Khi người sản xuất thay đổi cách làm, doanh nghiệp thay đổi phương thức đầu tư và các hợp tác xã trở thành cầu nối giữa nông dân với thị trường, nông nghiệp xanh mới thực sự tạo ra hiệu quả bền vững.

Từ thực tiễn đó, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Điện Biên đang từng bước hình thành những mô hình chuyển đổi xanh phù hợp với điều kiện địa phương. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn được xác định là nền tảng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

**Ba trụ cột **

Nếu như chuyển đổi xanh là mục tiêu thì những mô hình sản xuất cụ thể chính là con đường để Điện Biên hiện thực hóa mục tiêu đó. Theo định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường, quá trình chuyển đổi xanh đang được triển khai dựa trên ba trụ cột gồm: nông nghiệp phát thải thấp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng hàng hóa tập trung và phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Mỗi mô hình có cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là nâng cao giá trị sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển bền vững.

Trụ cột đầu tiên là nông nghiệp phát thải thấp. Đây không đơn thuần là việc giảm lượng phát thải khí nhà kính mà là quá trình tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên từ đất, nước đến vật tư nông nghiệp. Tại cánh đồng Mường Thanh, việc áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ trong sản xuất lúa, giảm phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp đang từng bước mang lại hiệu quả kép. Người dân vừa giảm chi phí đầu vào, vừa hạn chế phát thải khí mê tan và nâng cao chất lượng nông sản. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về năng suất, chất lượng và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, với lợi thế về tài nguyên rừng, Điện Biên đang phát huy hiệu quả mô hình nông - lâm kết hợp. Việc phát triển rừng sản xuất, rừng phòng hộ gắn với cây dược liệu, cây bản địa và cây dưới tán rừng không chỉ tạo thêm sinh kế cho người dân mà còn góp phần bảo vệ đất, giữ nguồn nước, tăng khả năng hấp thụ carbon và duy trì cân bằng sinh thái. Đây là lợi thế mà không nhiều địa phương có được trong quá trình phát triển nông nghiệp xanh.

Trụ cột thứ hai là chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Theo bà Chu Thị Thanh Xuân, đây không chỉ là việc thay thế cây trồng này bằng cây trồng khác mà là quá trình tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Những diện tích đất sản xuất kém hiệu quả, đất nương rẫy hoặc đất lúa năng suất thấp đang từng bước được chuyển sang phát triển các cây trồng có giá trị kinh tế cao như cà phê, mắc ca, cây ăn quả, dứa, chanh leo... phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng.

Điểm đáng chú ý là quá trình chuyển đổi này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế. Khi những cây lâu năm có khả năng che phủ đất tốt hơn được mở rộng, tình trạng xói mòn, thoái hóa đất cũng từng bước được hạn chế. Đồng thời, việc phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với quy trình sản xuất an toàn, giảm dần sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, hướng tới tiêu chuẩn VietGAP đang tạo nền tảng để hình thành nền nông nghiệp thân thiện với môi trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Không dừng lại ở đó, việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung còn tạo điều kiện để tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Cũng theo bà Xuân, bản chất của mô hình này không chỉ là chuyển đổi cây trồng mà là tái cấu trúc nền nông nghiệp theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.

Trụ cột thứ ba là nông nghiệp tuần hoàn. Nếu trước đây phụ phẩm nông nghiệp chủ yếu bị bỏ đi hoặc xử lý theo cách truyền thống thì nay đang từng bước được tái sử dụng để tạo ra giá trị mới. Trong sản xuất, rơm rạ, phụ phẩm cây trồng, chất thải chăn nuôi được tận dụng để sản xuất phân hữu cơ hoặc xử lý qua hầm biogas, góp phần giảm ô nhiễm môi trường và tiết kiệm chi phí. Đây là hướng phát triển phù hợp với điều kiện sản xuất của Điện Biên, đồng thời tạo nền tảng để xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Bà Chu Thị Thanh Xuân nhấn mạnh, ba mô hình trên không tồn tại độc lập mà bổ trợ cho nhau trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Khi được triển khai đồng bộ, chuyển đổi xanh sẽ không chỉ giúp nâng cao năng suất và chất lượng nông sản mà còn tạo ra những giá trị mới về môi trường, sinh thái và khả năng cạnh tranh của nông nghiệp Điện Biên.

Đây cũng là nền tảng để tỉnh Điện Biên hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững trong những năm tới.