Cá bè vẫu mở hi vọng mới cho người nuôi cá lồng bè Lý Sơn

Giảm phụ thuộc vào một đối tượng nuôi

Đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) hiện có khoảng 57 hộ nuôi cá lồng bè trên biển, chủ yếu là cá bớp. Những năm qua, nghề nuôi này tạo việc làm và thu nhập cho nhiều gia đình. Tuy nhiên, để duy trì sản xuất, người dân phải đầu tư số vốn lớn cho lồng bè, con giống, thức ăn và công chăm sóc. Trong khi đó, thời gian nuôi kéo dài, hiệu quả kinh tế phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, môi trường nước và sức khỏe đàn cá.

Đầu tháng 4/2026, cá bớp nuôi lồng bè trên địa bàn đặc khu chết hàng loạt, gây thiệt hại hơn 148 tấn cá, tổng giá trị ước tính trên 20 tỷ đồng. Sự cố khiến nhiều hộ nuôi lao đao, không chỉ mất nguồn thu mà còn gặp khó khăn về vốn để tiếp tục đầu tư sản xuất.

Trước thực tế này, việc mở thêm hướng sản xuất, đa dạng hóa đối tượng nuôi, giảm phụ thuộc vào một loại thủy sản trở thành yêu cầu cấp thiết. Tháng 7 vừa qua, đặc khu Lý Sơn đã triển khai mô hình liên kết nuôi cá bè vẫu, hỗ trợ người dân có thêm sinh kế, từng bước giảm thiểu rủi ro trong quá trình nuôi trồng thủy sản.

Theo đó, địa phương hỗ trợ 52.000 con cá bè vẫu giống cho 26 hộ nuôi lồng bè, bình quân khoảng 40 triệu đồng/hộ. Con giống được kiểm tra, bảo đảm kích cỡ từ 8cm trở lên, khỏe mạnh, đồng đều và có nguồn gốc rõ ràng. Các hộ tham gia mô hình được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, quản lý môi trường nước và theo dõi sức khỏe đàn cá. Mô hình triển khai trong 10 tháng, mục tiêu đạt sản lượng khoảng 23,31 tấn cá thương phẩm.

Gia đình anh Bùi Thế Vinh trú thôn Tây An Hải, đặc khu Lý Sơn là một trong những hộ được hỗ trợ cá bè vẫu giống. Sau đợt cá bớp chết hàng loạt mới đây, gia đình anh cũng chịu ảnh hưởng, trong khi nguồn vốn để tái đầu tư không còn dồi dào như trước.

Theo anh Vinh, dù đối mặt với thiệt hại, người dân vẫn muốn tiếp tục gắn bó với nghề nuôi cá lồng bè bởi đây là sinh kế chính của nhiều gia đình trên đảo. Tuy nhiên, việc khôi phục sản xuất sau sự cố đòi hỏi thêm nguồn lực, nhất là chi phí mua con giống và thức ăn trong thời gian đầu.

“Được Nhà nước quan tâm hỗ trợ 1.900 con cá bè vẫu giống, gia đình tôi rất phấn khởi. Đây là nguồn hỗ trợ thiết thực giúp chúng tôi có thêm điều kiện tái sản xuất mà không phải tự bỏ ra toàn bộ chi phí mua giống. Hiện số cá được hỗ trợ đang phát triển tốt, tạo thêm niềm tin để gia đình tiếp tục đầu tư cho mô hình nuôi mới”, anh Vinh chia sẻ.

Cũng theo anh Vinh, trước đây gia đình chủ yếu nuôi cá bớp nên khi xảy ra sự cố thiệt hại rất lớn. Bây giờ có thể nuôi xen kẽ 2 loại, không phụ thuộc hoàn toàn vào một đối tượng. Nếu một loại cá gặp bất lợi thì vẫn còn cơ hội từ loại khác, qua đó giảm bớt rủi ro trong sản xuất.

Mô hình không chỉ hỗ trợ con giống mà còn chú trọng hướng dẫn kỹ thuật, giúp người dân nắm vững quy trình chăm sóc và phòng bệnh cho cá. Đây là điều kiện quan trọng đối với những hộ lần đầu nuôi cá bè vẫu, giúp giảm bớt bỡ ngỡ và hạn chế rủi ro trong quá trình sản xuất.

Anh Lê Tiến Hưng, trú thôn Tây An Hải cho biết, gia đình ông đã có kinh nghiệm nuôi cá lồng bè, nhưng đây là lần đầu tiên nuôi cá bè vẫu. Ông Hưng chia sẻ: “Qua tập huấn, tôi được hướng dẫn cụ thể về cách thả giống, chăm sóc và phòng bệnh cho cá. Những kiến thức này giúp tôi tự tin hơn khi nuôi đối tượng mới, biết cách theo dõi sức khỏe đàn cá và xử lý kịp thời khi có dấu hiệu bất thường, hạn chế nguy cơ thiệt hại trong quá trình nuôi”.

Kỳ vọng từ chuỗi liên kết

Theo Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công đặc khu Lý Sơn, mô hình triển khai theo chuỗi liên kết từ cung ứng đầu vào, chuyển giao kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm. Người dân trực tiếp tổ chức nuôi, đối ứng một phần chi phí thức ăn, thuốc và chế phẩm sinh học, doanh nghiệp tham gia cung ứng giống, hỗ trợ kỹ thuật và liên kết thu mua cá thương phẩm.

Cách làm này hướng đến giải quyết những khó khăn mà người nuôi thường gặp phải như thiếu vốn đầu tư ban đầu, hạn chế về kiến thức, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm. Khi các khâu được kết nối, người dân có thêm điều kiện tổ chức sản xuất theo quy trình, trong khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình nuôi và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Trương Đình Nho, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công đặc khu Lý Sơn cho biết, trước đây người dân Lý Sơn chủ yếu nuôi cá bớp. Tuy nhiên vào mùa mưa bão, khi thời tiết diễn biến bất lợi hoặc môi trường nước xảy ra sự cố, đặc biệt là tình trạng thiếu oxy, cá thường bị chết, gây thiệt hại lớn cho người nuôi.

Vì vậy, địa phương đang định hướng chuyển đổi cơ cấu đối tượng nuôi, từng bước giảm phụ thuộc vào cá bớp. Lý Sơn định hướng bổ sung những đối tượng có khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện thời tiết, môi trường tại khu vực nuôi. Cá bè vẫu là một trong những lựa chọn phù hợp.

Theo ông Nho, cơ sở để địa phương lựa chọn cá bè vẫu là kết quả từ các mô hình nuôi thử nghiệm được Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi triển khai trong các năm 2023 và 2024. Qua thực tế, đối tượng này cho thấy triển vọng phát triển tại địa phương. Từ kết quả đó, cơ quan chuyên môn tiếp tục tuyên truyền, phổ biến để người dân hiểu rõ hơn đặc điểm sinh trưởng, kỹ thuật nuôi và khả năng thích nghi của cá bè vẫu trước khi tham gia mô hình.

“Chúng tôi xác định muốn mô hình đạt hiệu quả thì không thể chỉ hỗ trợ con giống rồi để người dân tự nuôi. Quá trình sản xuất cần có sự đồng hành của cán bộ kỹ thuật và doanh nghiệp từ lúc thả giống đến khi cá phát triển, đạt kích cỡ thương phẩm.

Khi phát hiện những biểu hiện bất thường, người nuôi cần được hướng dẫn kịp thời để có biện pháp xử lý phù hợp, hạn chế thiệt hại. Bên cạnh đó, việc liên kết thu mua sản phẩm cũng giúp người dân yên tâm hơn về đầu ra, có cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế và duy trì sản xuất”, ông Trương Đình Nho chia sẻ.