Chăn nuôi an toàn sinh học để giảm phụ thuộc kháng sinh

Ngày 30/10, tại Vĩnh Long, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cùng các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp năm 2026 với chủ đề “Giải pháp chăn nuôi an toàn sinh học và sử dụng kháng sinh có trách nhiệm tạo sản phẩm an toàn”.

Diễn đàn quy tụ khoảng 180 đại biểu đến từ 5 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam, cùng đại diện các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người chăn nuôi.

Phòng bệnh từ gốc để giảm phụ thuộc kháng sinh

Một trong những vấn đề được các chuyên gia cảnh báo tại diễn đàn là tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh, khiến việc điều trị bệnh trên vật nuôi đứng trước nhiều thách thức. Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ là sử dụng thuốc đúng cách mà còn phải giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ khâu tổ chức chăn nuôi.

Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y vùng miền Nam, số liệu khảo sát của Công ty Cổ phần Thú y Vettech giai đoạn từ năm 2023 đến tháng 6/2026 trên 836 chủng vi khuẩn E. coli cho thấy tỷ lệ kháng penicillin ghi nhận 100%, ampicillin 97,97% và amoxicillin 97,61%.

Đây là kết quả từ bộ mẫu xét nghiệm cụ thể, không đại diện cho toàn bộ ngành chăn nuôi, nhưng phản ánh nguy cơ điều trị kém hiệu quả khi người chăn nuôi sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm, thiếu chẩn đoán hoặc không có hướng dẫn chuyên môn phù hợp.

Để hạn chế rủi ro, cơ quan thú y khuyến nghị áp dụng mô hình 5 lớp phòng thủ, từ ngăn mầm bệnh xâm nhập trang trại, giảm mầm bệnh bên trong, nâng cao sức đề kháng đàn vật nuôi đến điều trị có chẩn đoán và kiểm soát an toàn thực phẩm.

Trong đó, các cơ sở chăn nuôi cần kiểm soát nguồn con giống, cách ly vật nuôi mới nhập đàn, phân tách khu vực sạch - bẩn và tổ chức luồng di chuyển một chiều. Việc sát trùng chuồng trại phải tuân thủ nguyên tắc làm sạch trước, khử trùng sau, bảo đảm nồng độ và thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của từng sản phẩm.

Bên cạnh đó, dinh dưỡng, tiêm phòng vaccine, chăm sóc con non và quản lý sức khỏe đường ruột được xem là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức đề kháng, giảm nguy cơ phát sinh bệnh.

Đối với việc sử dụng kháng sinh, cơ quan chuyên môn nhấn mạnh thuốc chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, đúng liều lượng, liệu trình và thời gian ngừng thuốc. Những trường hợp bệnh tái diễn, nghi ngờ kháng thuốc hoặc điều trị không hiệu quả cần được xem xét lấy mẫu, xét nghiệm và thực hiện kháng sinh đồ khi cần thiết.

Đáng chú ý, an toàn sinh học không dừng lại ở việc bảo vệ đàn vật nuôi. Khâu cuối cùng của mô hình phòng thủ còn đặt ra yêu cầu kiểm soát tồn dư thuốc, ghi chép quá trình điều trị, truy xuất nguồn gốc và quản lý các nguy cơ vi sinh trong chuỗi sản xuất thực phẩm.

Bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng, an toàn sinh học cần trở thành hàng rào phòng bệnh cốt lõi trong chăn nuôi. Việc chuyển từ xử lý dịch bệnh sang chủ động phòng ngừa, kết hợp sử dụng kháng sinh có trách nhiệm sẽ góp phần giảm thiệt hại, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đưa an toàn sinh học đến từng hộ chăn nuôi

Từ góc độ nghiên cứu, TS. Huỳnh Tấn Lộc, khoa Thú y, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ cho rằng, việc áp dụng an toàn sinh học cần phù hợp với quy mô và điều kiện kinh tế của từng cơ sở, nhất là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ.

Theo TS. Lộc, tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều hộ chăn nuôi phân bố xen kẽ trong khu dân cư, khoảng cách giữa các cơ sở khá gần, trong khi điều kiện chuồng trại và khả năng đầu tư còn hạn chế. Đặc điểm sông ngòi, kênh rạch dày đặc cùng hoạt động vận chuyển vật nuôi, sử dụng nguồn nước chung cũng có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Vì vậy, thay vì yêu cầu nông hộ đầu tư ngay các hệ thống công nghệ tốn kém, cần ưu tiên những giải pháp đơn giản, chi phí thấp và dễ duy trì. Trước hết là lựa chọn con giống có nguồn gốc rõ ràng, cách ly vật nuôi mới nhập, hạn chế người và phương tiện ra vào khu nuôi, vệ sinh sát trùng định kỳ, bảo đảm nguồn nước sạch và xử lý chất thải đúng quy định.

Một vấn đề được TS. Lộc đặc biệt lưu ý là an toàn sinh học không chỉ phụ thuộc vào từng trang trại riêng lẻ mà cần có sự phối hợp giữa các hộ trong cùng khu vực. Việc đồng bộ lịch tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại, chia sẻ thông tin dịch bệnh và tăng cường vai trò của mạng lưới thú y cơ sở sẽ giúp hạn chế nguy cơ mầm bệnh lây lan trong cộng đồng chăn nuôi.

Tại Vĩnh Long, theo ông Văn Hữu Huệ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, chăn nuôi tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp địa phương. Tuy nhiên, biến động thị trường, chi phí đầu vào và nguy cơ dịch bệnh đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức tổ chức sản xuất.

Theo số liệu ngành chuyên môn năm 2026, tổng đàn bò toàn tỉnh đạt khoảng 458.538 con, đàn heo 883.227 con và đàn gà hơn 20 triệu con.

Cùng với duy trì sản xuất, địa phương tiếp tục triển khai các biện pháp giám sát, phòng chống dịch bệnh. Từ đầu năm đến nay, tỉnh đã tiêm 367.557 liều vaccine phòng bệnh lở mồm long móng, đạt 111,38% kế hoạch; hơn 18,2 triệu liều vaccine phòng cúm gia cầm, đạt 135,92% kế hoạch.

Theo ông Huệ, ngành chăn nuôi cần chuyển mạnh từ chú trọng quy mô đàn sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng kiểm soát rủi ro. Trong đó, thực hiện tốt an toàn sinh học không chỉ giúp hạn chế mầm bệnh, giảm thiệt hại kinh tế mà còn giảm nhu cầu sử dụng thuốc thú y, đặc biệt là kháng sinh.

Trước đó, chiều 29/10, các đại biểu đã tham quan mô hình chăn nuôi bò theo hướng an toàn sinh học tại Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Chánh, xã Mỹ Chánh Hòa, tỉnh Vĩnh Long. Hoạt động giúp các đại biểu tìm hiểu thực tế cách tổ chức sản xuất, quản lý đàn vật nuôi và vệ sinh môi trường trong chăn nuôi.