Đưa kiến thức nghề biển đến gần hơn với ngư dân

Đối với lao động nghề biển, kinh nghiệm tích lũy qua những chuyến vươn khơi là vốn quý. Tuy nhiên, trước yêu cầu khai thác an toàn, đúng quy định và nâng cao giá trị hải sản, việc cập nhật kiến thức chuyên môn ngày càng cần thiết. Tại đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), các lớp đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng đang trở thành một kênh đưa thông tin đến gần hơn với ngư dân, giúp người lao động có thêm kiến thức để nâng cao năng lực sản xuất.

Vừa hoàn thành khóa đào tạo thuyền trưởng tàu cá hạng I, ông Nguyễn Phương, ở thôn Tây An Vĩnh cho biết, những nội dung được học giúp ông nhìn nhận rõ hơn vai trò của kiến thức chuyên môn trong hoạt động khai thác thủy sản. Với người thường xuyên điều khiển tàu ra khơi, khả năng xử lý tình huống không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm mà còn cần được hỗ trợ bởi kiến thức bài bản.

“Trước đây, tôi chủ yếu lái tàu theo kinh nghiệm của những người đi trước. Khi gặp thời tiết xấu hoặc sự cố phức tạp, nhiều lúc không biết xử lý thế nào cho phù hợp. Qua khóa học, tôi hiểu hơn về quy tắc an toàn hàng hải, cách lựa chọn luồng lạch, phòng tránh dông lốc và quản lý vận hành tàu. Những kiến thức này rất thiết thực, giúp tôi yên tâm hơn khi vươn khơi và chủ động tuân thủ các quy định của pháp luật”, ông Phương chia sẻ.

Cùng với kỹ năng điều khiển tàu, kiến thức về máy móc cũng là yêu cầu quan trọng đối với lao động nghề biển. Một sự cố kỹ thuật xảy ra giữa biển có thể khiến chuyến khai thác bị gián đoạn, phát sinh chi phí, thậm chí đe dọa an toàn của tàu và thuyền viên. Vì vậy, việc được đào tạo bài bản về chuyên môn máy tàu giúp người lao động có thêm khả năng làm chủ phương tiện thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm thực tế.

Anh Lê Nguyễn Tuấn Hoàng, ở thôn Đông An Hải, vừa hoàn thành khóa đào tạo và nhận chứng chỉ máy trưởng tàu cá cho biết: “Trước đây, khi máy tàu gặp trục trặc, thuyền viên thường lúng túng, mất nhiều thời gian tìm cách khắc phục. Sau khóa đào tạo, tôi đã nắm được cấu tạo, nguyên lý hoạt động của máy, biết cách kiểm tra định kỳ và xử lý một số hư hỏng thông thường. Nhờ đó, việc vận hành phương tiện an toàn, liên tục hơn, hạn chế những chi phí phát sinh không cần thiết”.

Hiệu quả chuyến biển còn phụ thuộc vào cách tổ chức khai thác và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch. Nếu chỉ quan tâm đến sản lượng đánh bắt mà chưa chú trọng kiểm soát chi phí nhiên liệu, chất lượng hải sản thì thu nhập của người lao động khó được cải thiện tương xứng. Đây cũng là lý do những kiến thức về kỹ thuật bảo quản, sử dụng nhiên liệu hợp lý ngày càng được ngư dân quan tâm.

Ngư dân Lê Triển cho biết, việc tìm hiểu và áp dụng các kỹ thuật được hướng dẫn đã giúp anh điều chỉnh cách tổ chức chuyến biển, từ lựa chọn hành trình đến bảo quản hải sản bằng đá lạnh kết hợp hầm bảo quản bọc cách nhiệt. “Việc tính toán hợp lý đường đi và lượng dầu tiêu thụ giúp tôi giảm chi phí chuyến biển. Hải sản sau khai thác được bảo quản tốt, giữ độ tươi ngon khi đưa vào bờ nên giá bán cũng thuận lợi hơn. Những kiến thức này nếu biết vận dụng sẽ mang lại hiệu quả thiết thực cho người đi biển”, ông Triển chia sẻ.

Đặc khu Lý Sơn hiện có 564 tàu cá, trong đó 322 tàu có chiều dài từ 6 m trở lên hoạt động vùng khơi và 242 tàu dưới 6 m khai thác ven bờ. Lực lượng lao động trực tiếp trên biển của địa phương có hơn 3.200 người. Với quy mô đội tàu và số lượng lao động lớn, nhu cầu cập nhật thông tin về kỹ thuật khai thác, an toàn hàng hải, bảo quản sản phẩm và quy định pháp luật ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo ông Lê Hoài Ân, Chủ tịch Hội Nông dân đặc khu Lý Sơn, năm 2026 là năm đầu tiên địa phương tổ chức các lớp đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng theo yêu cầu về chứng chỉ chuyên môn đối với người hành nghề.

Để đáp ứng nhu cầu của người dân, Hội Nông dân đặc khu phối hợp với Trung tâm Giáo dục hỗ trợ việc làm nông dân và phụ nữ tỉnh tổ chức đào tạo, đồng thời kết nối với các cơ sở chuyên môn tại TP.HCM để mời giảng viên về giảng dạy. Trong năm 2026, địa phương đã tổ chức một lớp với 33 học viên thuyền trưởng và 30 học viên máy trưởng.

Dự kiến trong tháng 11 tiếp tục mở thêm 2 lớp, với khoảng 60 học viên. Mỗi khóa học kéo dài 14 ngày, kết hợp lý thuyết và thực hành. Việc tổ chức ngay tại địa phương giúp ngư dân thuận tiện tham gia, giảm thời gian và chi phí đi lại.

Theo ông Ân, giá trị của các khóa học không chỉ nằm ở việc giúp ngư dân đáp ứng yêu cầu về chứng chỉ chuyên môn mà còn ở cơ hội tiếp cận những thông tin, kiến thức thiết thực phục vụ công việc. Ngoài kỹ năng sử dụng hải đồ, máy định vị, vận hành máy tàu và tối ưu nhiên liệu, học viên còn được tìm hiểu Luật Biển Việt Nam, Luật Thủy sản, các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), cùng kỹ thuật bảo quản hải sản sau khai thác.

Ông Ân cho rằng, trước đây, một bộ phận ngư dân chủ yếu tiếp nhận kiến thức thông qua kinh nghiệm của người đi trước hoặc trao đổi trong quá trình hành nghề. Các lớp đào tạo giúp bổ sung nguồn thông tin chính thống, có hệ thống, để người học hiểu đúng quy định và biết cách vận dụng kỹ thuật vào thực tế. Qua đó, người lao động có thể chủ động hơn trong sản xuất, hạn chế vi phạm và giảm những chi phí phát sinh do thiếu kiến thức.

Đưa thông tin đến với ngư dân không chỉ là trang bị kiến thức để đáp ứng yêu cầu hành nghề mà còn giúp người lao động nâng cao năng lực làm chủ hoạt động sản xuất. Khi hiểu quy định pháp luật, nắm vững kỹ thuật và biết tính toán hiệu quả mỗi chuyến biển, ngư dân có thể hạn chế rủi ro, tiết kiệm chi phí, nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện thu nhập. Đây là nền tảng quan trọng để giảm nghèo thông tin, ổn định sinh kế và hướng đến giảm nghèo bền vững tại địa phương.