Dẫn nước khe suối lên triền đồi Tây Bắc, giải cơn khát cho ‘cây tỷ đô’

Người dân tự tìm nguồn nước cho vườn cà phê, mắc ca

Với khoảng 3 ha cà phê xen mắc ca tại bản Na Ản, xã Mường Luân, tỉnh Điện Biên, bà Lò Thị Dung hiểu rõ những khó khăn khi phát triển cây trồng lâu năm ở vùng cao. Ngoài chi phí giống, phân bón và công chăm sóc, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất cũng là bài toán khiến gia đình phải tính toán từng bước.

Bà Dung cho biết, xã chưa có hệ thống cấp nước tập trung, phần lớn người dân phải dẫn nước từ khe, suối về sử dụng. Một số hộ có điều kiện đầu tư giếng khoan, máy bơm nhưng không phải gia đình nào cũng đủ khả năng thực hiện.

Để có nước tưới cho vườn cây, gia đình bà Dung tận dụng nguồn nước từ khe gần nhà, đầu tư đường dây điện, máy bơm và đường ống dẫn về. Tổng chi phí khoảng 15 triệu đồng, một khoản không nhỏ trong khi cà phê mới bắt đầu cho thu hoạch, còn mắc ca cần nhiều năm chăm sóc mới có nguồn thu đáng kể.

“Trồng cà phê, mắc ca phải đầu tư nhiều thứ, từ phân bón đến công chăm sóc. Muốn cây phát triển tốt thì phải có nước tưới nhưng kéo được nước về vườn cũng tốn kém. Gia đình tôi còn xoay xở được, chứ nhiều hộ muốn làm hệ thống tưới bài bản cũng khó vì không đủ kinh phí”, bà Dung chia sẻ.

Tùy điều kiện, mỗi hộ có cách chủ động nguồn nước riêng. Người dẫn nước từ khe suối, người lắp máy bơm, hộ khác đào bể, lót bạt trên đồi để tích trữ nước mưa hoặc bơm nước lên dùng dần khi cần. Tuy nhiên, đây chủ yếu vẫn là những giải pháp riêng lẻ, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và nguồn nước của từng gia đình.

Theo bà Dung, trong các chương trình phát triển cà phê, mắc ca, người dân đã được hỗ trợ một phần giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật. Bà mong thời gian tới, địa phương quan tâm hơn đến việc dẫn, trữ và tưới nước cho vùng trồng, giúp người dân giảm bớt chi phí đầu tư ban đầu.

Nước tưới quyết định hiệu quả vườn cây

Theo bà Bùi Thị Thùy Linh, cán bộ phụ trách lĩnh vực khuyến nông, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Luân, nước có vai trò quan trọng đối với quá trình sinh trưởng, ra hoa và đậu quả của cà phê, mắc ca. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa, cây vẫn có thể ra hoa, đậu quả nhưng không tập trung, ảnh hưởng đến việc chăm sóc và sản lượng.

Với cà phê Arabica, việc bổ sung nước đúng thời điểm sau giai đoạn phân hóa mầm hoa giúp hoa nở tập trung hơn. Khi cây đậu quả và bước vào giai đoạn nuôi quả, độ ẩm đất phù hợp cũng góp phần duy trì sinh trưởng, hạn chế suy kiệt do khô hạn. Với mắc ca, nước cần thiết trong giai đoạn cây non phát triển cũng như khi cây trưởng thành ra hoa, đậu quả và nuôi hạt. Tuy nhiên, đất cũng cần thoát nước tốt, tránh úng kéo dài.

Khó khăn tại Mường Luân không chỉ nằm ở lượng nước sẵn có mà còn ở khả năng đưa nước đến các vườn cây trên sườn đồi. Nguồn nước ở khe, suối có thể nằm thấp hơn khu vực canh tác, buộc người dân phải đầu tư máy bơm, đường ống và hệ thống điện. Vào mùa khô, khi nguồn nước suy giảm, việc tưới cho diện tích rộng càng khó khăn.

“Bên cạnh giống và phân bón, bảo đảm nguồn nước là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Nếu chủ động được nước tưới, người dân sẽ thuận lợi hơn trong chăm sóc vườn cây, nhất là vào những giai đoạn quan trọng của quá trình ra hoa, đậu quả”, bà Linh cho biết.

Trước mắt, người dân tiếp tục tận dụng nguồn nước tại chỗ, chủ động lắp đường dẫn từ khe suối và xây dựng bể chứa ở những vị trí phù hợp. Tuy nhiên, để mở rộng diện tích cà phê, mắc ca theo hướng bền vững, những giải pháp riêng lẻ cần được bổ sung bằng đầu tư hạ tầng và phương án quản lý nguồn nước phù hợp với từng vùng trồng.

Theo ông Vũ Ngọc Hoành, Bí thư Đảng ủy xã Mường Luân, thời gian tới, địa phương định hướng cơ cấu lại sản xuất trồng trọt theo hướng hiệu quả, bền vững, giảm dần diện tích nương rẫy kém năng suất, đồng thời gắn mở rộng sản xuất với đầu tư thủy lợi, chủ động nguồn nước tưới.

Xã sẽ tập trung sửa chữa, nâng cấp các công trình thủy lợi xuống cấp, từng bước kiên cố hóa hệ thống từ đầu mối đến kênh mương nội đồng, đồng thời khảo sát xây dựng mới công trình tại những khu vực phù hợp. Địa phương cũng vận động người dân khai hoang, phục hóa ruộng nước ở nơi có thủy lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, từng bước giảm canh tác trên đất dốc.

“Đối với vùng cà phê, mắc ca, việc mở rộng diện tích cần gắn với khả năng tiếp cận nguồn nước. Những khu vực địa hình cao, xa nguồn nước phải được đánh giá kỹ về khả năng tích trữ, dẫn nước và chi phí vận hành để bảo đảm sản xuất ổn định, lâu dài”, Bí thư Đảng ủy xã Mường Luân chia sẻ.