Đáp ứng EUDR: Doanh nghiệp cà phê kêu khó vì dữ liệu bản đồ không trùng khớp

Bản đồ ranh giới rừng của Việt Nam và dữ liệu tham chiếu từ Liên minh châu Âu (EU) chưa hoàn toàn đồng nhất, khiến doanh nghiệp xuất khẩu cà phê gặp khó trong việc xác định, đối chiếu vùng nguyên liệu và chứng minh tuân thủ quy định chống phá rừng (EUDR).
Tại Hội nghị Cà phê Quốc tế Việt Nam 2026 - Vietnam International Coffee Outlook 2026 (VICO 2026), nhiều doanh nghiệp cho biết khi đưa bản đồ ranh giới rừng năm 2020 của Việt Nam (VFM 2020) và bản đồ JRC (GFC) của EU vào cùng hệ thống quản lý vùng nguyên liệu, nhiều khu vực có kết quả phân loại khác nhau.
Bất nhất giữa bản đồ rừng Việt Nam và bản đồ của EU
Bà Phạm Thị Mỹ Trinh, đại diện Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho hay đơn vị đã chủ động để đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường châu Âu, trong đó có quy định về chống phá rừng (EUDR).
Song, theo bà Trinh, thực tế khi dữ liệu hóa các bản đồ vùng trồng của doanh nghiệp cho thấy có những khu vực bản đồ Việt Nam xác định là rừng nhưng dữ liệu của EU không ghi nhận. Ngược lại, có những khu vực bản đồ EU xác định là rừng nhưng bản đồ Việt Nam không thể hiện tương tự.
"Sự chênh lệch này khiến quá trình đánh giá tuân thủ EUDR trở nên phức tạp hơn. Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào một lớp dữ liệu để kết luận vùng nguyên liệu có đáp ứng yêu cầu hay không, mà phải tiếp tục đối chiếu, phân loại rủi ro và xác minh hồ sơ tại thực địa", bà nói.
Lý giải sự "lệch pha" này, ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình chính sách thương mại lâm sản, Tổ chức Forest Trends, cho biết sự khác biệt giữa các nguồn bản đồ là vấn đề hiện hữu, không chỉ riêng tại Việt Nam.
Hiện bản đồ rừng JRC (GFC) của EU đã phát triển đến phiên bản 4, trong khi bản đồ ranh giới rừng quốc gia của Việt Nam đang ở phiên bản 1. Dữ liệu từ Google Maps cũng có thể cho kết quả khác biệt.
"Nguyên nhân xuất phát từ việc mỗi quốc gia, tổ chức có thể sử dụng những tiêu chí khác nhau để định nghĩa và phân loại rừng. Bên cạnh đó, bản đồ rừng của Việt Nam có tích hợp lớp dữ liệu quy hoạch lâm nghiệp quốc gia, trong khi bản đồ JRC của EU không có lớp dữ liệu quy hoạch này", ông Phúc nhấn mạnh.
Ông Phúc cũng lưu ý thêm việc các bản đồ không trùng khớp hoàn toàn là điều có thể xảy ra và dữ liệu bản đồ rừng của Việt Nam sẽ tiếp tục được cập nhật trong thời gian tới để doanh nghiệp có thêm cơ sở tham chiếu.
"Cơ quan quản lý đang triển khai thí điểm đo đạc tọa độ polygon (ranh giới vùng đất dưới dạng đa giác trên bản đồ) trực tiếp tại các vùng trồng. Tại Sơn La, dữ liệu đo đạc đã ghi nhận gần 90.000ha trên tổng số khoảng 260.000 lô đất", ông Phúc thông tin.
Doanh nghiệp cà phê có thể làm gì?
Tại hội nghị, ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cũng đặt vấn đề về sự khác biệt giữa bản đồ rừng của Liên minh châu Âu (EU) và bản đồ rừng do Việt Nam công bố. Điều này có thể khiến doanh nghiệp lo ngại vùng nguyên liệu có thể gặp vướng mắc khi xuất khẩu theo quy định EUDR.
Trước vấn đề này, bà Eileen Gordon, Tổng thư ký Liên đoàn Cà phê châu Âu (ECF), cho biết bản đồ rừng của EU không phải là nguồn dữ liệu có giá trị tuyệt đối mà chỉ mang tính tham chiếu.
"EU không đủ năng lực xây dựng bản đồ riêng cho tất cả quốc gia nên mỗi quốc gia chủ động xây dựng bản đồ của mình sẽ là một cơ sở giá trị để giải quyết những điểm không trùng khớp. Việc chúng ta có bản đồ rừng riêng là một lợi thế, bởi việc làm rõ những khác biệt với cơ quan quản lý nhà nước sẽ thuận lợi hơn so với việc một doanh nghiệp phải trực tiếp giải trình với một đơn vị tư nhân. Đây cũng là cơ sở để giải trình và đối chiếu với cơ quan thẩm quyền EU, dù việc này có thể mất một khoảng thời gian tương đối", bà Eileen nói.
Tổng thư ký Liên đoàn Cà phê châu Âu khuyến nghị doanh nghiệp cần sẵn sàng cung cấp thêm hồ sơ, bằng chứng để chứng minh nguồn gốc và hiện trạng sử dụng đất.
Chẳng hạn, nếu một khu vực bị bản đồ EU xác định là rừng nhưng doanh nghiệp có giấy tờ chứng minh đó là đất nông nghiệp hợp pháp trước ngày 31-12-2020 thì đây có thể là cơ sở để giải trình rằng vùng trồng không liên quan đến phá rừng. Doanh nghiệp càng có nhiều thông tin bổ sung thì càng thuận lợi trong quá trình thẩm định.
Đại diện ECF cũng đề xuất Việt Nam thực hiện một chương trình thử nghiệm, lấy ngẫu nhiên khoảng 200 tọa độ polygon của các vùng trồng cà phê để đối chiếu giữa bản đồ EU và bản đồ Việt Nam. Kết quả sẽ giúp xác định mức độ sai biệt giữa hai hệ thống dữ liệu, từ đó có cơ sở trao đổi với phía EU về những khác biệt kỹ thuật.
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.