Để nghiên cứu khoa học công nghệ trồng trọt bén rễ đồng ruộng

Đưa nghiên cứu vào sản xuất

Khoa học công nghệ chỉ tạo chuyển biến khi kết quả nghiên cứu được đưa vào sản xuất, giúp nông dân giảm chi phí, nâng chất lượng nông sản và đáp ứng yêu cầu thị trường. Đây là vấn đề đặt ra tại phiên hội thảo chuyên đề trồng trọt và bảo vệ thực vật trong khuôn khổ Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam, tổ chức tại TP Cần Thơ.

Với các ngành hàng lúa gạo, cây ăn quả và cà phê, dư địa phát triển lớn nhưng những rào cản về giống, kỹ thuật, dữ liệu và vốn tín dụng đang đan xen nhau. Nếu từng khâu được giải quyết riêng lẻ, tiến bộ kỹ thuật khó phát huy hiệu quả trên toàn chuỗi.

Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Dương Đức Huy đề nghị các viện, trường làm việc với doanh nghiệp, giới thiệu sản phẩm nghiên cứu và xác định khả năng ứng dụng. Cục sẽ phối hợp Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và môi trường) rà soát các sản phẩm, hướng nghiên cứu đến nhu cầu thực tế.

Cách tiếp cận này đặt doanh nghiệp vào vai trò kết nối giữa nghiên cứu và thị trường. Khi yêu cầu sản xuất được xác định sớm, nhà khoa học có cơ sở lựa chọn mục tiêu, còn doanh nghiệp có thể tham gia đánh giá, tiếp nhận và tổ chức ứng dụng kết quả.

Cùng với chuyển giao công nghệ, bảo vệ bản quyền giống và kiểm soát chất lượng vật tư là yêu cầu cấp thiết. Ông Huy đề nghị doanh nghiệp, nhà khoa học phản ánh những vướng mắc, dấu hiệu vi phạm để cơ quan chuyên môn phối hợp với địa phương kiểm tra, xử lý.

Đối với cây ăn quả, kiểm soát nhiễm cadimi cần bắt đầu từ điều kiện đất và quy trình canh tác. Các viện nghiên cứu được đề nghị phối hợp với cơ quan chuyên môn hoàn thiện hướng dẫn, kết hợp chế phẩm vi sinh, cây trồng tích lũy và biện pháp quản lý nước phù hợp.

Việc xây dựng quy trình cần hướng đến từng cây trồng xuất khẩu chủ lực, giúp người dân nhận diện nguy cơ trước khi đầu tư. Với cà phê, nhiệm vụ đặt ra là chuẩn hóa canh tác giảm phát thải, gắn truy xuất nguồn gốc với yêu cầu chống mất rừng.

Khơi thông nguồn lực

Chuyển đổi số mở thêm khả năng quản lý sản xuất chính xác, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc dữ liệu có được kết nối và sử dụng hay không. Những mô hình tại Đồng Tháp và Lâm Đồng cho thấy công nghệ đã hiện diện ở nhiều khâu, từ theo dõi sâu bệnh hại đến quản lý vùng trồng.

Đồng Tháp triển khai Hệ sinh thái số - VDAPES, mạng lưới 25 bẫy đèn thông minh và cảm biến đo dinh dưỡng đất. Các công cụ này hỗ trợ thu thập thông tin phục vụ quản lý dịch hại, theo dõi điều kiện canh tác, tạo cơ sở điều chỉnh kỹ thuật.

Tuy nhiên, dữ liệu phân tán và thao tác trùng lặp vẫn là trở ngại. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ phối hợp Cục Chuyển đổi số thúc đẩy kết nối cổng thủ tục hành chính với hệ thống truy xuất nguồn gốc, hướng đến chấm dứt việc nông dân phải nhập thông tin hai lần.

Một hướng phối hợp khác là thí điểm xác thực nông hộ qua VNeID gắn với mã số vùng trồng. Khi thông tin người sản xuất và vùng nguyên liệu được xác thực, việc quản lý, truy xuất và tổ chức liên kết có thêm nền tảng để triển khai đồng bộ.

Trong chuỗi lúa gạo, Tập đoàn Lộc Trời đăng ký tổ chức 100.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đây là cơ sở để cơ quan chuyên môn phối hợp với An Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh, Cà Mau thúc đẩy tổ chức sản xuất và chuẩn hóa quy trình.

Các giải pháp được nhấn mạnh gồm giảm lượng giống gieo sạ, áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ và tăng cường ứng dụng công nghệ. Trong điều kiện lao động phổ thông ngày càng khan hiếm, công lao động cao, tự động hóa khâu tưới có thể giúp giảm công chăm sóc, nâng hiệu quả sản xuất.

Dù vậy, liên kết khó bền nếu doanh nghiệp thiếu vốn thu mua khi vào mùa vụ thu hoạch rộ. Cơ quan chuyên môn sẽ phối hợp Ngân hàng Nhà nước, Agribank xem xét tháo gỡ hạn mức tín dụng quay vòng. Địa phương cần lựa chọn ngành hàng lợi thế, nhận diện từng vướng mắc để đề xuất giải pháp tháo gỡ, tạo điều kiện đưa KHCN vào sản xuất.