Đồng bằng sông Cửu Long tái cấu trúc nông nghiệp dưới áp lực thị trường và khí hậu

Anh Khuê

07/05/2026, 08:01

Trong nhiều năm, đồng bằng sông Cửu Long được biết đến như “vựa lúa” lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa và trên 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào cây lúa đang đứng trước những giới hạn khi hiệu quả kinh tế thấp, tài nguyên suy giảm và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét...

Trong bối cảnh đó, quá trình tái cấu trúc nông nghiệp đang

diễn ra với tốc độ nhanh hơn, hướng tới giảm dần diện tích lúa, tăng tỷ trọng

thủy sản và cây ăn trái; đồng thời chuyển sang các mô hình sản xuất bền vững,

thích ứng với điều kiện tự nhiên.

GIẢM LÚA, TĂNG GIÁ TRỊ:

CHUYỂN DỊCH ĐANG RÕ NÉT

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong những

năm gần đây, diện tích lúa tại đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng giảm, trong

khi diện tích nuôi trồng thủy sản và cây ăn trái tăng lên.

Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của khu vực đạt

khoảng 9 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng chủ lực. Ngành trái cây

cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, với nhiều mặt hàng như sầu riêng, xoài,

chuối mở rộng thị trường xuất khẩu.

Tại các diễn đàn về phát triển nông nghiệp gần đây, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần nhấn mạnh định hướng chuyển từ “tư duy sản xuất nông nghiệp” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp”, trong đó giá trị và hiệu quả được đặt lên hàng đầu thay vì sản lượng.

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy là việc nhiều địa

phương chủ động chuyển đổi đất lúa sang các mô hình có giá trị kinh tế cao hơn.

Tại các tỉnh ven biển như Cà Mau (gồm Bạc Liêu cũ), Sóc Trăng cũ (nay là Cần

Thơ), mô hình tôm- lúa đang được mở rộng, vừa tận dụng điều kiện tự nhiên, vừa

giảm rủi ro do xâm nhập mặn.

Ở các vùng nước ngọt, nhiều địa phương như Đồng Tháp, Vĩnh

Long chuyển sang trồng cây ăn trái, kết hợp với phát triển du lịch nông nghiệp.

Mô hình này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, mà còn giúp đa dạng hóa

sinh kế cho người dân.

Đặc biệt, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao,

phát thải thấp tại đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 là một bước đi quan trọng.

Theo định hướng, đề án không nhằm mở rộng diện tích, mà tập trung nâng cao chất

lượng, giảm chi phí và giảm phát thải, qua đó gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị

diện tích.

Song song đó, các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP,

GlobalGAP, nông nghiệp hữu cơ cũng được khuyến khích, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày

càng cao của thị trường xuất khẩu. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do

cũng tạo áp lực buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi theo hướng minh bạch, bền

vững và truy xuất nguồn gốc.

ÁP LỰC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ YÊU CẦU THÍCH ỨNG

Biến đổi khí hậu đang trở thành yếu tố định hình lại cấu

trúc sản xuất tại đồng bằng sông Cửu Long. Theo đó, tình trạng xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, sụt

lún đất và thiếu nước ngọt không còn là hiện tượng bất thường, mà đang diễn ra

với tần suất ngày càng cao.

Các báo cáo chuyên môn chỉ rõ trong mùa khô những năm gần

đây (2016 - 2024), nhiều khu vực ven biển như Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc

Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau ghi nhận độ mặn xâm nhập sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực

tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Các địa phương vì vậy buộc phải điều chỉnh lịch

thời vụ, cơ cấu cây trồng và mô hình sản xuất.

Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi sang các mô hình thích ứng

như tôm-lúa, nuôi trồng thủy sản nước lợ, hoặc trồng các loại cây chịu mặn đang

trở thành xu hướng tất yếu. Các công trình thủy lợi, kiểm soát mặn, trữ nước ngọt

cũng được đầu tư nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi.

Tại các hội nghị về phát triển vùng, lãnh đạo Chính phủ nhiều

lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bằng sông Cửu Long theo hướng “thuận

thiên”, tức là thích ứng với điều kiện tự nhiên thay vì cố gắng thay đổi nó.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện, từ quy hoạch, hạ tầng

đến mô hình sản xuất.

Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với tình trạng sụt lún đất, sạt lở bờ sông, bờ biển, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn. Những

vấn đề này có mối quan hệ, tác động qua lại với nhau và đều liên quan đến nguồn

nước.

Đây là vấn đề rất quan trọng, liên quan đến sinh kế, đời sống của người

dân đồng bằng sông Cửu Long, nơi chiếm tới 12,8% diện tích, gần 18% dân số cả

nước, đóng góp 95% sản lượng gạo xuất khẩu, 60% thủy sản, 65% sản lượng trái

cây xuất khẩu của cả nước. Chính vì vậy, các giải pháp “thuận thiên”, thích ứng linh hoạt, hiệu

quả với biến đổi khí hậu tại đồng bằng sông Cửu Long nhiều lần đã được nêu ra.

Có thể thấy, quá trình chuyển đổi nông nghiệp tại đồng bằng sông Cửu Long

không chỉ là điều chỉnh cơ cấu cây trồng, mà là sự thay đổi sâu sắc trong cách

tiếp cận phát triển, gắn với thị trường và điều kiện tự nhiên.

Đồng bằng sông Cửu Long trước cơ hội vận hành thí điểm thị trường carbon

09:48, 05/05/2026

Cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do El Nino ngay từ giữa năm 2026

09:04, 18/04/2026

Cảnh báo xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long đang gia tăng

Dự kiến mức hỗ trợ các tổ chức, cá nhân chuyển đổi sang xe xanh tại Hà Nội

Thành phố Hà Nội dự kiến một số mức hỗ trợ bằng tiền cho người dân khi chuyển đổi xe máy xăng sang xe máy điện, từ 5-20 triệu đồng tùy từng đối tượng...

Trung Quốc: Điện hóa nền kinh tế, nhưng liệu có thể từ bỏ than đá?

Dù trở thành siêu cường năng lượng sạch với tốc độ phát triển điện gió, điện mặt trời và xe điện nhanh nhất thế giới, Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào than đá để bảo đảm an ninh năng lượng. Mâu thuẫn này đang đặt ra câu hỏi liệu nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có thể đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2060 hay không?…

Sáng kiến quốc té nhằm thúc đẩy phát triển nền kinh tế biển xanh Việt Nam

Sáng kiến “thúc đẩy kinh tế biển Việt Nam thông qua triển khai quy hoạch không gian biển và cách tiếp cận đa bên” sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2029 với khoản hỗ trợ tài chính trị giá 12 triệu NOK (hơn 1,2 triệu USD) từ Chính phủ Na Uy...

Huế khai thác lợi thế di sản, kinh tế biển để tăng tốc phát triển

Từ thế mạnh di sản cố đô đến tiềm năng kinh tế biển và logistics, thành phố Huế kỳ vọng hình thành các cơ chế đặc thù đủ mạnh để mở rộng không gian phát triển và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới...

Xây dựng kế hoạch tái hoang dã nhằm khôi phục thiên nhiên Việt Nam

Nhiều khu rừng tại Việt Nam hiện rơi vào tình trạng “rừng rỗng”, thiếu vắng động vật hoang dã. Vì vậy, Việt Nam đang xây dựng Kế hoạch Tái hoang dã quốc gia giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 nhằm phục hồi thiên nhiên, nâng cao chất lượng rừng và phát triển bền vững...

Với phương châm Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược để chúng ta vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 khi Đảng ta tròn 100 năm thành lập (1930 - 2030); hiện thực hoá tầm nhìn phát triển đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945 - 2045).

Tổng số đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI trong cả nước là 182. Số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử của các tỉnh, thành phố được ấn định...

VnEconomy cập nhật giá vàng trong nước & thế giới hôm nay: SJC, 9999, giá vàng USD/oz, biến động giá vàng tăng, giảm - phân tích, dự báo & dữ liệu lịch sử.

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên VnEconomy.

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là generative AI, phát triển mạnh mẽ, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã tiên phong ứng dụng công nghê để mang đến trải nghiệm thông tin đột phá với chatbot AI Askonomy...

Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?

Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),

có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).

Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính: