Đồng Nai rộn ràng mùa ‘trái cây vua’

Dona giữ giá, nhiều nhà vườn thu tiền tỷ

Những ngày cuối tháng 7, nhiều vùng chuyên canh sầu riêng tại Đồng Nai bước vào cao điểm thu hoạch. Từ sáng sớm, từng tốp thợ đã có mặt trong vườn, lựa trái đủ độ già, cắt xuống, cân, phân loại rồi nhanh chóng chuyển lên xe.

Trong mùa vụ năm nay, niềm vui rõ nhất với những nhà vườn trồng sầu riêng Dona có tỷ lệ trái đạt chuẩn cao. Giá loại sầu riêng này duy trì ở mức tốt, trong khi thị trường có sự phân hóa khá mạnh giữa giống, phẩm cấp và chất lượng trái.

Xã Nghĩa Trung là một trong những vùng sầu riêng lớn của Đồng Nai, với gần 5.700 ha, phần lớn đã bước vào thời kỳ kinh doanh. Năng suất bình quân đạt trên 20 tấn/ha, sản lượng năm 2026 ước khoảng 90.000 tấn. Những ngày bước vào chính vụ thu hoạch, người dân gần như cắt sầu riêng từ sáng sớm đến tối. Trái đạt độ già được đưa khỏi vườn, kiểm tra, phân loại trước khi chuyển về các cơ sở thu mua. Các nhà kho, điểm tập kết và phương tiện vận chuyển hoạt động liên tục. Tại các điểm thu mua, cơ sở sơ chế, đóng gói, không khí cũng nhộn nhịp theo những chuyến sầu riêng nối nhau rời vườn.

Theo các nhà vườn, giá sầu riêng Dona phổ biến khoảng 60.000-80.000 đồng/kg, tùy thời điểm, chất lượng và phương thức thu mua. Dona là giống sầu riêng được trồng lâu năm tại Đồng Nai và đã được đưa vào bộ giống quốc gia.

Giống này được người tiêu dùng biết đến với chất lượng đặc trưng và có nhu cầu khá tốt từ thị trường xuất khẩu. Mức giá cao khiến những nhà vườn chăm sóc bài bản, có tỷ lệ trái loại 1 cao, cho hiệu quả kinh tế đáng kể. Ông Hoàng Quốc Hưng, nông dân xã Nghĩa Trung, có hơn 400 cây sầu riêng Dona đang cho trái. Phần lớn cây mới bước sang năm thu hoạch thứ hai, một số cây mới cho bói, nhưng tổng sản lượng đã đạt gần 30 tấn.

Theo ông Hưng, với mức bán bao vườn khoảng 62.000 đồng/kg, vụ sầu riêng năm nay gia đình ông vẫn đạt lợi nhuận cả tỷ đồng, mặc dù đang trong bối cảnh thời tiết và giá sầu riêng có nhiều biến động.

Cũng tại địa phương, gia đình anh Hồ Phước Khải có 15 ha Dona đang thu hoạch, năng suất ước khoảng 25 tấn/ha. Hơn 350 tấn sầu riêng được thương lái đến tận vườn thu mua với giá bình quân trên 60.000 đồng/kg, tạo nguồn thu lớn cho nhà vườn sau khi trừ chi phí.

Ở quy mô hợp tác xã, xu hướng phát triển sầu riêng Dona cũng khá rõ, diển hình như HTX Thương mại dịch vụ du lịch Xuân Bắc đã mở rộng vùng sầu riêng lên khoảng 51 ha, trong đó hơn 70% diện tích là Dona. Ông Trần Minh Tân, Giám đốc HTX cho biết, với mức giá phổ biến 60.000-70.000 đồng/kg, người trồng Dona vẫn có lợi nhuận tốt. Tuy nhiên, giá cao không đồng nghĩa với việc có thể mở rộng diện tích bằng mọi giá.

Theo ông Tân, trồng giống sầu riêng Dona đòi hỏi người trồng phải nắm chắc kỹ thuật, từ chăm sóc cây, xử lý ra hoa, nuôi trái đến quản lý sâu bệnh. Nếu chạy theo diện tích nhưng thiếu kinh nghiệm, rủi ro về năng suất và chất lượng sẽ rất lớn.

Giá cao dành cho trái đạt chuẩn

Không khí thu hoạch cũng đang rộn ràng tại vùng sầu riêng của HTX Thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định. Đây là một trong những HTX phát triển sản xuất theo chuỗi liên kết từ vùng trồng đến tiêu thụ. Vùng sầu riêng VietGAP của HTX có hơn 300 ha Dona và Ri6, đã xây dựng mã số vùng trồng, năng suất phổ biến 20-25 tấn/ha.

Bà Đặng Thị Thúy Nga, Giám đốc HTX cho biết, thời điểm hiện tại khoảng 50% diện tích Dona đã được thu hoạch. Những vườn đạt chất lượng tốt được thương lái mua bao khoảng 60.000-70.000 đồng/kg. Ngược lại, vườn có nhiều trái xấu, tỷ lệ hàng loại cao chỉ được trả khoảng 30.000-40.000 đồng/kg, thậm chí trái bị sượng còn thấp hơn. “Sau thời điểm diện tích sầu riêng tăng nhanh, đến nay cho thấy loại cây này không phải 'cứ trồng là thắng'. Thời tiết thất thường có thể tác động trực tiếp đến ra hoa, đậu trái, sinh trưởng, chất lượng cơm và thời điểm thu hoạch. Nếu chăm sóc không đúng kỹ thuật, cây sẽ cho năng suất thấp, trái sượng, mẫu mã không đạt hoặc tỷ lệ hàng loại cao”, bà Nga khẳng định.

Trong khi đó, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu ngày càng chặt chẽ, không chỉ về mẫu mã, kích cỡ hay chất lượng cơm, sản phẩm còn phải đáp ứng những quy định về an toàn thực phẩm, sinh vật gây hại, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Thay đổi của thị trường đang kéo theo thay đổi ngay từ vườn cây, nhiều nông dân không còn giữ thật nhiều trái để chạy theo năng suất như trước. Trái nhỏ, méo, sinh trưởng kém được cắt tỉa bỏ từ sớm nhằm tập trung dinh dưỡng cho số trái còn lại, nâng chất lượng và tỷ lệ hàng loại 1 lên.

Điều này đặc biệt quan trọng khi khoảng cách giá giữa sầu riêng đạt chuẩn và hàng chất lượng thấp có thể lên tới hàng chục nghìn đồng mỗi kg. Một thương lái khẳng định, với sản lượng hàng chục tấn mỗi ha, chỉ cần thay đổi một chút về tỷ lệ hàng loại cũng có thể tạo chênh lệch rất lớn về hiệu quả kinh tế. Bởi vậy, cùng với kỹ thuật canh tác, mã số vùng trồng và liên kết với doanh nghiệp đang trở thành chuỗi ngành hàng khép kín.

Tại Nghĩa Trung, địa phương đã xây dựng 11 mã số vùng trồng, tăng 7 mã so với năm trước và đặt mục tiêu tiếp tục nâng lên 28 mã. Đồng thời, địa phương dự kiến hỗ trợ thêm 2 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, nâng tổng số lên 6 cơ sở. Việc hợp tác với doanh nghiệp để phát triển vùng trồng, cơ sở đóng gói và chuỗi tiêu thụ cũng đang được thúc đẩy. Đây là bước chuyển cần thiết từ những khu vườn riêng lẻ sang vùng nguyên liệu được tổ chức, quản lý và giám sát theo yêu cầu thị trường.

Theo TS Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II, dư địa của thị trường trái cây tươi, trong đó có sầu riêng, vẫn còn lớn. Song đi cùng cơ hội là những tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng cao. Mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất chặt chẽ không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện để nông sản tiếp cận và duy trì thị trường. Người sản xuất vì thế phải chuyên nghiệp hơn, trong khi vùng nguyên liệu cần được quản lý bài bản từ sản xuất đến thu hoạch, đóng gói.

Giữa những khu vườn rộn tiếng người thu hoạch và những chuyến xe chở đầy “trái cây vua”, niềm vui của nhà vườn Đồng Nai không chỉ đến từ một mùa sầu riêng được giá. Quan trọng hơn, thực tế đang chứng minh rằng kỹ thuật, chất lượng, mã số vùng trồng và liên kết thị trường mới là những yếu tố quyết định để giá trị sầu riêng được duy trì lâu dài.

Với hơn 23.000 ha, sản lượng ước gần 250.000 tấn, Đồng Nai thuộc nhóm địa phương có vùng sản xuất sầu riêng lớn của cả nước. Diện tích loại “trái cây vua” này đã tăng hơn gấp đôi so với năm 2020, khi toàn địa bàn mới có khoảng 11.300 ha. Sầu riêng Đồng Nai thường vào vụ muộn hơn Đồng bằng sông Cửu Long và một số vùng Tây Nguyên, tạo lợi thế về thời điểm cung ứng, góp phần giảm áp lực cạnh tranh khi thị trường bước vào cao điểm thu hoạch.