Đồng Tháp mở rộng truy xuất nguồn gốc nông sản

Với gần 135.000ha cây ăn trái, sản lượng hơn 2,5 triệu tấn mỗi năm, Đồng Tháp có nguồn nông sản lớn phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Sầu riêng, mít, xoài là những cây trồng chủ lực của tỉnh.

Diện tích các vùng trồng được cấp mã số của tỉnh hiện đạt khoảng 51.000ha và gần 500 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Quy mô này đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ thông tin từ vùng nguyên liệu, canh tác, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói và phân phối.

Tại nhiều vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc từng bước trở thành một phần của quy trình canh tác. Một số hợp tác xã, vùng sản xuất xoài tại các xã Mỹ Thọ, Mỹ Hiệp, vùng quýt hồng Lai Vung và vùng lúa chất lượng cao đã áp dụng nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, quản lý thông tin theo từng lô sản phẩm.

Minh bạch quy trình để giữ niềm tin

Tại vườn xoài của ông Nguyễn Văn Mách (xã Mỹ Thọ), việc nâng chất lượng trái xoài được thực hiện cùng với tham gia vùng trồng được cấp mã số, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và canh tác theo hướng hữu cơ.

Ông Mách còn tham gia mô hình “Cây xoài nhà tôi” - sáng kiến được địa phương duy trì nhiều năm. Qua mô hình, người tiêu dùng có thể tìm hiểu về cây xoài, quy trình chăm sóc và sản phẩm thu hoạch. Xoài của gia đình ông cùng nhiều hộ dân được quảng bá, tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành.

Ông Mách cho biết, mã số vùng trồng, quy trình VietGAP và mô hình “Cây xoài nhà tôi” giúp nông dân giới thiệu sản phẩm rộng hơn, đồng thời tạo cơ sở để người mua kiểm tra thông tin.

Thực tế tại vườn xoài của ông Mách cho thấy truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ quản lý. Khi vùng trồng, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm được minh bạch, nông dân có thêm điều kiện xây dựng uy tín, kết nối người mua và mở rộng đầu ra.

Theo ông Nguyễn Tấn Cường, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có tổ chức là yêu cầu tất yếu khi thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng và tính minh bạch.

“Việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị là yêu cầu tất yếu, trong đó truy xuất nguồn gốc giữ vai trò then chốt. Hợp tác xã giữ vai trò kết nối nông dân với cơ sở đóng gói và doanh nghiệp tiêu thụ. Đơn vị chúng tôi hướng dẫn thành viên ghi nhật ký, kiểm soát quy trình, tổng hợp thông tin theo từng vùng trồng, lô sản xuất và lô hàng. Nông dân có thể sử dụng thiết bị di động để cập nhật nhật ký canh tác, vật tư sử dụng, thời điểm thu hoạch và quá trình giao nhận. Dữ liệu được lưu thành hồ sơ điện tử, giúp các chủ thể kiểm tra thông tin khi cần thiết", ông Cường chia sẻ.

Truy xuất nguồn gốc vì vậy không chỉ là dán mã QR lên bao bì. Mã QR giúp người tiêu dùng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý tiếp cận thông tin. Giá trị của hệ thống nằm ở dữ liệu được ghi nhận chính xác, duy trì xuyên suốt các công đoạn.

Tại chương trình tập huấn hướng dẫn doanh nghiệp, hợp tác xã triển khai truy xuất nguồn gốc do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp phối hợp với Trung tâm Mã số, Mã vạch Quốc gia tổ chức mới đây, các chuyên gia nhấn mạnh hệ thống truy xuất nguồn gốc phải định danh được sản phẩm, lô hàng, địa điểm sản xuất, đồng thời thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong chuỗi.

Chuyên gia của Trung tâm Mã số, Mã vạch Quốc gia nêu nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”. Theo đó, mỗi chủ thể cần xác định được đơn vị cung cấp ở công đoạn trước và đơn vị tiếp nhận sản phẩm ở công đoạn kế tiếp.

Theo ông Trần Ngọc Trung, chuyên viên Trung tâm Mã số, Mã vạch Quốc gia, truy xuất nguồn gốc không chỉ cung cấp thông tin về xuất xứ. Dữ liệu còn giúp doanh nghiệp tạo trải nghiệm đáng tin cậy cho người tiêu dùng và giới thiệu câu chuyện sản phẩm.

Khi quét mã trên bao bì, người mua có thể tiếp cận thông tin về đơn vị sản xuất, vùng nguyên liệu, thời gian thu hoạch, quá trình đóng gói và các chứng nhận liên quan đã được cập nhật.

Nếu một lô nông sản bị phát hiện có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép, dữ liệu giúp truy ngược về vùng trồng, cơ sở sơ chế, đóng gói và truy xuôi đến điểm tiếp nhận hàng. Qua đó, cơ quan chuyên môn có thể khoanh vùng, lấy mẫu, cảnh báo và thu hồi đúng phạm vi.

Truy xuất nguồn gốc không thay thế kiểm nghiệm hoặc kiểm tra an toàn thực phẩm nhưng hỗ trợ xử lý sự cố nhanh hơn, hạn chế ảnh hưởng đến những lô hàng không liên quan.

Mở rộng truy xuất trong toàn chuỗi

Kế hoạch số 1077/KH-UBND ngày 9/7/2026 của UBND tỉnh Đồng Tháp về nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông, lâm, thủy sản đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể.

Theo kế hoạch, Đồng Tháp phấn đấu số chuỗi cung ứng nông, lâm, thủy sản an toàn tăng bình quân tối thiểu 10%/năm. Ít nhất 70% chuỗi tham gia chương trình đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Tỉnh đặt mục tiêu rà soát, cập nhật, quản lý 100% mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói thuộc các ngành hàng chủ lực theo quy định.

Trong năm 2026, tỉnh thí điểm áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc tại ít nhất một cơ sở sơ chế, đóng gói sầu riêng, làm cơ sở đánh giá và mở rộng sang các ngành hàng khác.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 100% sản phẩm OCOP thuộc lĩnh vực nông nghiệp áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc (trừ nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch).

Đồng Tháp cũng đặt mục tiêu tiếp nhận, phối hợp truy xuất, xác minh và xử lý theo quy định 100% vụ việc cảnh báo về chất lượng, an toàn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý.

Hằng năm, tỉnh hỗ trợ tối thiểu 5 doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, công cụ cải tiến năng suất và truy xuất nguồn gốc.

Truy xuất nguồn gốc đang được gắn với quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói, sản phẩm OCOP, an toàn thực phẩm và các ngành hàng chủ lực của Đồng Tháp.

Việc mở rộng truy xuất nguồn gốc cũng phù hợp với phương thức quản lý chất lượng sản phẩm theo mức độ rủi ro và dữ liệu tại Nghị định 37/2026/NĐ-CP. Sản phẩm thuộc nhóm rủi ro cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo danh mục và lộ trình do bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành.