Giải pháp dinh dưỡng chính xác tạo động lực trồng lúa giảm phát thải

Chuẩn hóa dinh dưỡng và gieo sạ “chìa khóa" cắt giảm khí nhà kính

ĐBSCL hiện đóng góp khoảng 50% sản lượng lúa và 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, khu vực này cũng đối mặt với thách thức lớn về phát thải khí nhà kính từ hoạt động canh tác lúa. Nhằm hiện thực hóa Đề án "Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030", việc chuyển đổi từ phương thức truyền thống sang quản lý dinh dưỡng và gieo sạ chính xác để phục vụ đo đạc, báo cáo và giám sát (MRV) phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thực tế điều tra 10.000 nông hộ tại ĐBSCL cho thấy chi phí phân bón chiếm tới 29-32% giá thành sản xuất, nhưng hiệu suất sử dụng lại dưới 50%. Sự thất thoát này không chỉ gây lãng phí mà còn đóng góp 3-5% lượng phát thải khí nhà kính từ khâu sử dụng phân bón và 10-20% từ quá trình sản xuất phân bón. Bên cạnh đó, thói quen sạ lan dày (>120 kg/ha), bón thừa đạm (>110 kgN/ha) và ngập nước liên tục khiến lượng phát thải khí mê-tan (CH4) tăng cao.

Giải pháp cốt lõi để nâng cao hiệu quả giảm phát thải là áp dụng quản lý dinh dưỡng theo vùng chuyên biệt (SSNM) kết hợp nguyên tắc bón phân “4 đúng” (đúng chủng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp). Việc vùi phân sâu 3-5 cm khi gieo sạ giúp giảm 10-15% lượng đạm thất thoát. Đồng thời, công nghệ cơ giới hóa gieo sạ chính xác (sạ hàng, sạ cụm vùi phân hoặc gieo sạ bằng drone) giúp đưa lượng giống gieo sạ giảm xuống còn 50-60 kg/ha, giảm phát thải đáng kể từ nguồn vật tư đầu vào.

Nói về tầm quan trọng của việc tối ưu hóa quản lý dinh dưỡng trên đồng ruộng, ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng Dự án Bón phân đúng IRRI (Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế), nhấn mạnh về quản lý dinh dưỡng chính xác trong canh tác lúa. Việc quản lý dinh dưỡng chính xác là phương pháp tối ưu hóa việc cung cấp chất dinh dưỡng dựa trên cơ sở dữ liệu về đất, cây trồng, phân bón và thời tiết nhằm đạt hiệu quả cao nhất, giảm lãng phí, giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường.

Song song đó, quy trình quản lý nước bằng kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) cùng việc cơ giới hóa vùi rơm rạ kết hợp vi sinh phân hủy nhanh (thay vì đốt rơm rạ hay cày vùi ngập nước) giúp hạn chế điều kiện yếm khí, giảm tích tụ H₂S trong đất và giảm phát thải khí mê-tan (CH₄) trước khi vào vụ mới.

Định vị thương hiệu gạo xanh

Để các kỹ thuật giảm phát thải được nhân rộng trên quy mô hàng triệu héc-ta, việc kết nối đa bên, lồng ghép yếu tố giới và xây dựng công cụ giám sát đo đạc minh bạch là yếu tố then chốt.

Đánh giá về định hướng canh tác bền vững gắn với giảm khí nhà kính, Ông Nguyễn Văn Bộ, Cố vấn cao cấp, cho biết, trong vấn đề trồng lúa giảm phát thải thấp hiện nay ở ĐBSCL, việc quản lý dinh dưỡng chính xác cần dựa trên 3 nguyên tắc chính: Bón phân đúng, bón phân cân đối và bón phân hài hòa trong mối quan hệ với kỹ thuật canh tác như làm đất, san phẳng mặt ruộng, quản lý nước và tuần hoàn phụ phẩm.

Ông Bộ cũng chỉ ra rằng, việc nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và áp dụng quy trình đồng bộ sẽ trực tiếp giảm dấu chân carbon trong sản xuất lúa gạo.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, khía cạnh xã hội và sự tham gia của cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa mô hình. Đề cập đến khía cạnh này, Bà Đinh Kim Dung, Chánh văn phòng IRRI, cho biết: về lồng ghép bao trùm giới và lấy nông dân làm trung tâm trong thúc đẩy nhân rộng Quản lý dinh dưỡng chính xác, hỗ trợ Đề án 1 triệu hecta.

Trong đó, việc thúc đẩy nhân rộng các công nghệ canh tác chính xác và giảm phát thải muốn đạt hiệu quả bền vững cần phải lấy người nông dân làm trung tâm, đồng thời chú trọng lồng ghép yếu tố bao trùm giới, tạo điều kiện cho cả nam và nữ nông dân tiếp cận bình đẳng với tri thức, công nghệ và nguồn lực hỗ trợ."

Để phục vụ công tác giám sát, đo đạc phát thải và tăng giá trị thương mại cho hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế, các công cụ chứng nhận xanh đang hoàn thiện. Ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng Lúa gạo Vệt Nam (VIETRISA), cho biết: Nhãn hiệu Gạo Việt Xanh Phát Thải Thấp cùng công cụ Viricert sẽ là nền tảng quan trọng giúp chuẩn hóa việc đo đạc, báo cáo và thẩm tra (MRV) lượng phát thải, chứng nhận nguồn gốc sản phẩm gạo xanh, từ đó nâng cao giá trị gia tăng và khẳng định thương hiệu lúa gạo Việt Nam phát thải thấp trên trường quốc tế.

“Sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy năng suất sang tư duy hiệu quả giảm phát thải, cùng sự hỗ trợ của các giải pháp dinh dưỡng chính xác và quy trình lúa dặm chuẩn hóa, đang biến mục tiêu 1 triệu heca lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL thành hiện thực bền vững trong tương lai” ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch VIETRISA nói.