Khơi thông dòng vốn để doanh nghiệp nông sản tăng sức bật xuất khẩu - Tạp chí Kinh tế

Thứ hai 20/07/2026 13:31

e-ISSN 3093-3501

Tiếp cận vốn vẫn đang là một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất đối với doanh nghiệp và người sản xuất nông nghiệp. Theo các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, để nâng cao năng lực chế biến sâu, phát triển nông nghiệp phát thải thấp và mở rộng xuất khẩu, cần sớm có cơ chế tín dụng phù hợp với đặc thù của ngành, thay vì tiếp tục duy trì phương thức cho vay chủ yếu dựa trên tài sản thế chấp.

| Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu đường bộ. Ảnh: T.H |

Cần cơ chế tín dụng riêng cho nông nghiệp và xuất khẩu

Dù nhiều chương trình tín dụng dành cho lĩnh vực nông nghiệp đã được triển khai, nhưng trên thực tế, việc tiếp cận vốn vẫn còn nhiều khó khăn đối với cả nông dân lẫn doanh nghiệp .

Theo TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, nguồn vốn là “mạch máu” của sản xuất nhưng đang bị hạn chế bởi tư duy cho vay dựa trên tài sản thế chấp thay vì dòng tiền.

Bên cạnh đó, trong phương thức định giá tài sản hiện nay cũng bộc lộ điểm bất hợp lý

. Theo đó, đất nông nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh thường chỉ được định giá khoảng 450.000 đồng/m², thấp hơn nhiều so với giá trị thực tế. Trong khi đó, các công trình phục vụ sản xuất như chuồng trại chăn nuôi lại bị xem là “tiêu sản”, dẫn đến giá trị tài sản bảo đảm bị đánh giá rất thấp. Hệ quả là ngay cả một trang trại quy mô 14 ha với hệ thống chăn nuôi hiện đại cũng chỉ có thể vay khoảng 2 tỷ đồng.

Nguyên nhân chính là việc thiếu cơ chế bảo lãnh rủi ro của Nhà nước, khiến các ngân hàng chưa mạnh dạn cho vay theo chuỗi giá trị hoặc dựa trên dòng tiền của sản phẩm.

Từ thực tế đó, TS. Phạm Viết Thuận đề xuất, cần thay đổi căn bản tư duy tín dụng, chuyển từ thế chấp tài sản sang sử dụng hàng hóa và sản phẩm nông nghiệp làm cơ sở xác định nguồn vốn vay. Đồng thời, các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Công Thương, cần xây dựng cơ chế quản lý giá nhằm bảo vệ người sản xuất, hạn chế tình trạng thao túng của các đơn vị trung gian.

Cùng quan điểm này, ông Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam kiến nghị, Chính phủ cần thiết lập hạn mức tín dụng riêng cho lĩnh vực nông nghiệp phát thải thấp với mức lãi suất ưu đãi, thấp hơn từ 1,5-2% so với lãi suất thương mại. Đồng thời, thời hạn vay cần linh hoạt, kéo dài từ 10-15 năm để phù hợp với chu kỳ thu hồi vốn của các dự án chế biến sâu và đầu tư hạ tầng bền vững.

Theo ông Chinh, một trong những bất cập lớn hiện nay là cơ chế thế chấp tài sản. Các ngân hàng chủ yếu chỉ định giá quyền sử dụng đất, trong khi nhiều tài sản có giá trị đầu tư rất lớn trên đất như nhà kính, nhà lưới, nhà màng với vốn đầu tư lên tới hàng tỷ đồng mỗi héc-ta lại chưa được chấp nhận làm tài sản bảo đảm.

Ngoài ra, logistics vẫn là “điểm nghẽn” của nông sản xuất khẩu. Bên cạnh khó khăn về vốn, hạ tầng logistics cũng đang là rào cản lớn đối với nông sản Việt Nam. Hạ tầng giao thông nông thôn còn yếu khiến chi phí nhiên liệu và khấu hao phương tiện tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

Tháo gỡ điểm nghẽn vốn để nâng sức cạnh tranh nông sản

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI kiêm Giám đốc VCCI khu vực TP. Hồ Chí Minh, doanh nghiệp nông nghiệp hiện còn gặp nhiều rào cản trong quá trình phát triển.

Trong đó, đáng chú ý là việc thiếu các cơ chế thí điểm cho mô hình mới như tín dụng xanh, thương mại carbon trong nông nghiệp và mô hình chia sẻ giá trị trong chuỗi sản xuất. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng gặp khó khi tiếp cận nguồn vốn đầu tư dài hạn, trong khi các mô hình nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp thông minh cần nhiều thời gian để tích lũy dữ liệu, kiểm chứng hiệu quả trước khi mở rộng quy mô.

| Doanh nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu mong được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi. Ảnh: T.H |

Ở góc độ địa phương, bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai cho rằng, mặc dù nông nghiệp đang có nhiều tín hiệu tích cực, nhưng mối liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân vẫn còn lỏng lẻo.

Theo bà Tuyết, Đồng Nai hiện có hơn 300 doanh nghiệp định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, song hầu như chưa có doanh nghiệp nào tiếp cận được các chính sách ưu đãi về thuế hoặc vốn vay của Chính phủ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những vướng mắc trong quy trình và thủ tục công nhận doanh nghiệp công nghệ cao. Do đó, ngoài tháo gỡ vướng mắc này, cần nới lỏng cơ chế cho vay tín chấp để các hợp tác xã và người nông dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Anh, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nam Miền Trung cho rằng, khó tiếp cận nguồn vốn vẫn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp nông nghiệp. Cùng với đó, hệ thống ngân hàng hiện đang áp dụng mức lãi suất khoảng 7% cho toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, chưa phản ánh đúng đặc thù của từng phân khúc. Do đó, thay vì áp dụng mức lãi suất “cào bằng”, cần có chính sách ưu đãi tín dụng riêng cho từng khâu gồm sản xuất sơ cấp, chế biến sâu và thương mại quốc tế nhằm tạo động lực tăng trưởng cho toàn chuỗi.

Để tháo gỡ những nút thắt trên, ThS Ngô Xuân Chinh đề xuất Nhà nước phải đóng vai trò trọng tài trong các liên kết chuỗi; cần có sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách đất đai, tín dụng ưu đãi và sự bảo hộ thương hiệu từ phía Nhà nước trên trường quốc tế.

Thương mại Việt Nam - Hàn Quốc duy trì tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026, tạo nền tảng quan trọng hướng tới mốc 150 tỷ USD vào năm 2030.

Lũy kế từ đầu năm 2026 đến hết ngày 15/7, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 601,5 tỷ USD, đạt được hơn 60% so với dấu mốc 1.000 tỷ USD mà nước ta đang hướng đến trong năm nay.

Thương mại Việt Nam - Malaysia tăng trưởng mạnh trong 6 tháng đầu năm 2026, đạt mức cao nhất trong 10 năm qua. Để khai thác hiệu quả thị trường này, doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, tận dụng hiệu quả các FTA và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Những quy định mới về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật (SPS) từ các thị trường lớn đang tạo sức ép đáng kể lên xuất khẩu nông sản Việt Nam, buộc doanh nghiệp chủ động thích ứng, kiểm soát chất lượng và cập nhật tiêu chuẩn quốc tế kịp thời để giữ vững thị phần xuất khẩu.

Để nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nông nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tăng sản lượng sang gia tăng giá trị thông qua hoàn thiện chuỗi sản xuất, chế biến, logistics và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.

Sáu tháng đầu năm 2026, thương mại Việt Nam - Thái Lan tiếp tục tăng trưởng tích cực, phản ánh xu hướng liên kết chuỗi cung ứng ngày càng sâu rộng giữa hai nền kinh tế. Động lực này mở thêm dư địa hợp tác, song cũng đặt doanh nghiệp Việt Nam trước yêu cầu thích ứng nhanh với những tiêu chuẩn thị trường.

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong nửa đầu năm 2026, song để chinh phục các thị trường cao cấp, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế thuế quan từ các FTA. Từ tiêu chuẩn xanh, chế biến sâu, minh bạch chuỗi cung ứng đến xây dựng thương hiệu và khai thác thương mại điện tử xuyên biên giới được xác định là những mắt xích quan trọng để nâng cao giá trị nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, do đó truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, chế biến sâu đang trở thành chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại Canada, với lợi thế về chi phí sản xuất, sở hữu hệ thống doanh nghiệp ngày càng đáp ứng tốt các tiêu chuẩn chất lượng, quy tắc xuất xứ và yêu cầu phát triển bền vững, Việt Nam được dự báo sẽ sớm vượt Đức để trở thành đối tác cung cấp hàng hóa lớn thứ 5 của Canada.

Việc điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm thép đang bước vào giai đoạn quyết định. Những lập luận trái chiều tại phiên tham vấn cho thấy yêu cầu bảo vệ ngành sản xuất trong nước cần được đặt trong bài toán rộng hơn, vừa bảo đảm hiệu lực của thuế chống bán phá giá, vừa duy trì hài hòa nguồn nguyên liệu và sức cạnh tranh các ngành công nghiệp hạ nguồn.

Nhận định này vừa được Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) đưa ra ngày 15/7 trong báo cáo Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý II/2026. Trong đó, khẳng định sức hấp dẫn và khả năng chống chịu của Việt Nam trong bối cảnh đấu trường kinh doanh quốc tế còn nhiều chông gai.

Văn phòng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và UBND tỉnh Lào Cai khẩn trương hoàn thiện Đề án thí điểm xây dựng mô hình mới về Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai. Đề án hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch xuất nhập khẩu qua khu vực đạt 12-15 tỷ USD vào năm 2030, đồng thời thí điểm nhiều cơ chế mới nhằm nâng cao hiệu quả thông quan và kết nối thương mại biên giới.

Không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu bình quân 10-11%/năm trong giai đoạn 2026-2030, TP. Hồ Chí Minh còn hướng tới nâng tỷ trọng hàng công nghệ trung bình và cao lên khoảng 70%, đưa nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm trên 90% kim ngạch xuất khẩu.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE mở ra dư địa hợp tác mới, tạo động lực thúc đẩy thương mại song phương phát triển bền vững. Cùng với lợi thế trung chuyển của UAE, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu.

Xuất khẩu gia vị của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận bức tranh nhiều gam màu đan xen với sự tăng mạnh của ớt, bạch đậu khấu - nhục đậu khấu và nhóm gừng, nghệ, trong khi hoa hồi vẫn chịu sức ép từ nhu cầu suy giảm tại thị trường truyền thống.