Khoa học công nghệ góp sức nâng giá trị xuất khẩu nông sản vượt 70 tỷ USD

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Khoa học công nghệ góp phần nâng năng suất, cải thiện chất lượng, gia tăng giá trị và sức cạnh tranh nông sản.

Ngày 27/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường” khu vực miền Bắc.

Khoa học công nghệ tạo sức bật cho tăng trưởng nông nghiệp

Chia sẻ về thực trạng, điểm nghẽn và giải pháp phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy phát triển ngành nông nghiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, giai đoạn 2021-2026, ngành nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, tạo việc làm và sinh kế cho người dân nông thôn. Hoạt động xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng, đóng góp tích cực vào ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế.

Năm 2025, ngành đạt tốc độ tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Đóng góp vào kết quả này, khoa học công nghệ đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong nhiều lĩnh vực, từ chọn tạo giống, ứng dụng công nghệ sinh học đến cơ giới hóa, tự động hóa và chế biến nông sản.

Nổi bật, việc ứng dụng các giống lúa mới và quy trình canh tác tiên tiến đã góp phần nâng năng suất khoảng 9,9%, tăng sản lượng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tương ứng giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng. Đây là minh chứng cụ thể cho khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành hiệu quả kinh tế trên diện rộng.

Trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, ngành đã hoàn thành xây dựng, trình công bố 381 tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Hệ thống này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý giống, vật tư nông nghiệp, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, đồng thời tạo điều kiện để nông sản đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Chăn nuôi, thú y cũng ghi nhận bước tiến về năng lực sản xuất và phòng, chống dịch bệnh. Hiện có 365 nhà máy với tổng công suất thiết kế trên 31 triệu tấn/năm; 92 cơ sở sản xuất thuốc thú y đạt tiêu chuẩn GMP-WHO, trong đó 12 cơ sở chuyên sản xuất vắc xin. Việc nghiên cứu, sản xuất trong nước một số loại vắc xin quan trọng góp phần nâng cao khả năng chủ động phòng, chống dịch bệnh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Có thể bạn quan tâm

Đối với lâm nghiệp, 102 giống cây mới được công nhận, nâng tổng số giống được công nhận lên 346 giống, cùng 47 tiến bộ kỹ thuật. Cả nước có hơn 3.200 cơ sở sản xuất, kinh doanh giống lâm nghiệp; khoảng 90% diện tích trồng rừng tập trung được kiểm soát chất lượng giống, tạo nền tảng nâng năng suất và chất lượng rừng trồng.

Trong thủy sản, sản lượng nuôi trồng tăng từ 4,89 triệu tấn năm 2021 lên 6,11 triệu tấn năm 2025, chiếm khoảng 61,4% tổng sản lượng thủy sản. Kết quả này tiếp tục khẳng định nuôi trồng là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của ngành.

Công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản duy trì tốc độ tăng giá trị gia tăng khoảng 7,5-8%/năm. Đặc biệt, tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao tăng từ khoảng 20% năm 2020 lên trên 30% năm 2025.

Tháo gỡ điểm nghẽn, đổi mới cách tổ chức nghiên cứu khoa học công nghệ

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp chỉ ra một số điểm nghẽn đang ảnh hưởng đến khả năng phát huy hiệu quả khoa học công nghệ trong ngành nông nghiệp.

Trước hết, cơ chế khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ chưa tạo được động lực đủ mạnh. Nguồn lực đầu tư còn phân tán, trong khi việc huy động vốn xã hội và hợp tác công tư chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển giống mới, chế biến sâu và nông nghiệp xanh cũng cần tiếp tục hoàn thiện.

Một hạn chế khác là mức độ tự chủ về giống và nguyên liệu đầu vào chưa đồng đều. Trong chăn nuôi, chi phí thức ăn chiếm khoảng 60-70% giá thành sản phẩm, trong khi nguồn nguyên liệu thô trong nước mới đáp ứng 30-35% nhu cầu. Đáng chú ý, lượng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập khẩu được nêu trong báo cáo đạt 24,78 triệu tấn, trị giá khoảng 8,22 tỷ USD. Sự phụ thuộc này khiến chi phí sản xuất chịu tác động lớn từ biến động giá nguyên liệu và thị trường quốc tế.

Trong thủy sản, sản lượng nuôi trồng tăng từ 4,89 triệu tấn năm 2021 lên 6,11 triệu tấn năm 2025. Ảnh: NNMT.

Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu ở quy mô hộ nhỏ, phân tán. Liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ sở chế biến và thị trường chưa bền vững, khiến việc ứng dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ gặp khó khăn.

Hạ tầng bảo quản, kho lạnh, logistics và chế biến sâu cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều phụ phẩm nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả để tạo ra sản phẩm có giá trị cao, làm hạn chế khả năng gia tăng lợi nhuận và nâng sức cạnh tranh.

Từ thực trạng trên, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh, để tạo bước đột phá giai đoạn 2027-2030, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào quy mô, sản lượng sang mô hình dựa trên năng suất, chất lượng, công nghệ cao, chế biến sâu và giá trị gia tăng.

Trọng tâm trước hết là đổi mới tư duy và phương thức tổ chức nhiệm vụ khoa học công nghệ. Thay vì nghiên cứu theo từng đề tài riêng lẻ, cần tập trung giải quyết những bài toán cụ thể của ngành hàng, chuỗi giá trị và địa phương.

Theo đó, mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ sản phẩm công nghệ, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp tiếp nhận, địa bàn triển khai và hiệu quả kinh tế - xã hội. Đặc biệt, ưu tiên những nhiệm vụ làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.