🌾 Cập nhật giá cà phê và nông sản mới nhất mỗi ngày
Nông sản

Khoa học công nghệ tiếp sức nông sản Việt vươn ra thị trường quốc tế - Báo Tin tức và Dân tộc

Cập nhật: Báo Tin tức và Dân tộc - TTXVN
Khoa học công nghệ tiếp sức nông sản Việt vươn ra thị trường quốc tế - Báo Tin tức và Dân tộc

Khoa học công nghệ tiếp sức nông sản Việt vươn ra thị trường quốc tế

Từ bài toán thực tiễn đến những công nghệ có giá trị

Trước đây, mỗi mùa vải thiều vào vụ, người nông dân thường phải đối mặt với áp lực tiêu thụ khi sản lượng tăng cao, trong khi thời gian bảo quản quả tươi lại khá ngắn. Đặc tính nhanh xuống chất lượng sau thu hoạch khiến vải thiều khó giữ được độ tươi ngon trong thời gian dài, đặc biệt là khi vận chuyển đi xa. Đây cũng là rào cản lớn đối với việc xuất khẩu vải thiều bằng đường biển, vốn đòi hỏi thời gian vận chuyển dài. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hiểu, Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã dành nhiều thời gian nghiên cứu các giải pháp bảo quản loại quả này.

Năm 2015, công trình nghiên cứu công nghệ bảo quản vải thiều phục vụ xuất khẩu bằng đường biển được thực hiện thành công, mở ra hướng giải quyết bài toán bảo quản sau thu hoạch. Với công nghệ sử dụng màng phủ sinh học, thời gian bảo quản quả vải được kéo dài lên khoảng 35 ngày, đủ để vận chuyển bằng đường biển sang thị trường Mỹ.

Không dừng lại ở quả vải, công nghệ bảo quản sau thu hoạch tiếp tục được nghiên cứu, ứng dụng với nhiều loại nông sản khác. Theo Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hiểu, nếu trước đây bưởi da xanh chỉ có thể bảo quản khoảng 30 - 35 ngày, nhờ tiến bộ công nghệ, thời gian này đã được kéo dài lên 4 - 6 tháng. Đây là điều kiện quan trọng giúp mở rộng thị trường xuất khẩu, với sản lượng bưởi Việt Nam xuất khẩu sang châu Âu và Mỹ hiện đạt khoảng 4.000 - 5.000 tấn mỗi năm.

Gần đây, nhóm nghiên cứu của ông tập trung giải quyết bài toán bảo quản sầu riêng. Trước tình trạng sử dụng hóa chất không phù hợp có thể ảnh hưởng đến chất lượng và màu sắc vỏ quả, nhóm đã phát triển công nghệ bảo quản bằng màng phủ sinh học, tận dụng phụ phẩm từ ngành thủy sản. Cụ thể, vỏ tôm được sử dụng để chiết xuất chitin và chitosan, tạo dung dịch dạng nano làm màng phủ trên bề mặt quả. Nhóm nghiên cứu đã triển khai xuất khẩu thử nghiệm 2 container sầu riêng sử dụng công nghệ này, thay cho phương pháp nhúng hóa chất.

Điểm đáng chú ý trong quá trình nghiên cứu của Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hiểu là các đề tài thường bắt đầu từ nhu cầu của doanh nghiệp và người sản xuất. Thay vì nghiên cứu thuần túy theo hướng học thuật, ông tìm đến các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản để nắm bắt khó khăn, từ đó xây dựng hướng nghiên cứu phù hợp. Theo ông, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng phải giải quyết được vấn đề thực tế thì mới có thể đi vào sản xuất.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, các nghiên cứu bảo tồn và nhân giống sâm Lai Châu cũng từng bước được ứng dụng vào sản xuất. TS Phạm Quang Tuyến, Viện Nghiên cứu lâm sinh (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam), cho biết quy trình nhân giống mới góp phần nâng tỷ lệ, năng suất và chất lượng giống, đóng góp khoảng 80 - 90% trong sản xuất giống. Cùng với đó, các nhà khoa học đã xây dựng quy trình trồng, chăm sóc và truy xuất nguồn gốc, được ứng dụng tại khu vực Tây Bắc và Tây Nguyên.

Những kết quả trên cho thấy nghiên cứu khoa học trong nông nghiệp đang từng bước gắn với yêu cầu của sản xuất, từ giảm phát thải, nâng cao năng suất, bảo tồn nguồn gen đến kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Dù vậy, khoảng cách từ một kết quả nghiên cứu đến ứng dụng rộng rãi vẫn còn không ít trở ngại.

Tháo gỡ nút thắt để nâng tầm nông nghiệp Việt

Từ thực tế nghiên cứu công nghệ bảo quản sau thu hoạch, Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hiểu cho biết, một trong những khó khăn lớn hiện nay là thủ tục đăng ký, khảo nghiệm và đưa sản phẩm mới vào danh mục được phép lưu hành. Có những chế phẩm đã giải quyết được bài toán kỹ thuật, có khả năng thương mại hóa nhưng vẫn phải chờ hành lang pháp lý và quy chuẩn an toàn thực phẩm.

Vướng mắc còn nằm ở việc chưa phân định rõ cơ chế quản lý đối với một số sản phẩm mới: thuộc nhóm thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hay chất hỗ trợ chế biến. Việc chưa rõ quy trình khảo nghiệm diện rộng hay diện hẹp khiến quá trình hoàn thiện thủ tục kéo dài, tiêu tốn thời gian và nguồn lực, làm chậm cơ hội đưa sản phẩm nghiên cứu ra thị trường.

Không chỉ ở khâu đăng ký sản phẩm, việc chuyển giao các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước cũng gặp khó khăn do quy trình định giá, chuyển giao và xác định quyền sở hữu. Trong khi đó, đặc thù của sản xuất nông nghiệp đòi hỏi công nghệ phải được đưa đến đúng thời điểm, phù hợp với mùa vụ và điều kiện của từng địa phương. Nếu quá trình chuyển giao kéo dài, kết quả nghiên cứu có thể không còn đáp ứng kịp nhu cầu thực tế.

Ở một số lĩnh vực, thời gian nghiên cứu dài cũng là thách thức lớn. Theo PGS.TS Ngô Thị Kim Cúc, Phó Viện trưởng Viện Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, việc tạo ra các sản phẩm giống vật nuôi đặc thù, ứng dụng công nghệ lõi và công nghệ chiến lược cần quá trình đầu tư liên tục, không thể chỉ kết thúc sau vài năm. Với những giống vật nuôi như lợn, quá trình nghiên cứu có thể mất khoảng 10 năm; đối với trâu, bò, thời gian có thể kéo dài 10 - 20 năm. Vì vậy, nếu đặt mục tiêu hoàn thành giống vật nuôi thế hệ mới trong thời gian ngắn mà không tính đến đặc thù nghiên cứu sẽ khó bảo đảm tính khả thi.

Một điểm nghẽn khác là nguồn nhân lực nghiên cứu. Các viện nghiên cứu đang gặp khó trong thu hút và giữ chân đội ngũ khoa học trẻ khi thu nhập còn hạn chế, trong khi doanh nghiệp có khả năng trả mức lương cao hơn. Với những lĩnh vực cần đầu tư lâu dài như chọn tạo giống, bảo tồn nguồn gen và phát triển cây dược liệu, thiếu đội ngũ kế cận sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì các chương trình nghiên cứu.

Từ những khó khăn trên, các nhà khoa học cho rằng cần thay đổi cách tổ chức nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, trong đó doanh nghiệp và người nông dân phải tham gia ngay từ đầu. Nhiệm vụ khoa học cần được đặt hàng, giao nhiệm vụ và khoán theo sản phẩm đầu ra cụ thể, gắn với nhu cầu thực tế.

Cùng với đó, cần rà soát, đơn giản hóa các thủ tục khảo nghiệm, đăng ký đối với sản phẩm công nghệ mới; làm rõ quy định về quyền sở hữu, định giá và chia sẻ lợi ích từ kết quả nghiên cứu. PGS.TS Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường nông nghiệp (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, việc thực hiện các cơ chế, chính sách mới cần đi cùng sự đồng bộ trong thủ tục hành chính, quy định pháp luật và phương thức đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ. Cơ quan đặt hàng phải có chuyên môn và tầm nhìn bao quát chuỗi giá trị để xác định đúng vấn đề cần giải quyết.

Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi cho người làm nghiên cứu. Cơ chế này cần được triển khai rõ ràng, minh bạch để tạo động lực cho các nhà khoa học đầu tư nghiên cứu và theo đuổi quá trình thương mại hóa.

Đặc biệt, chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp không thể chỉ dừng ở việc bàn giao quy trình hay sản phẩm. Với những địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện địa hình, tập quán sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường đều ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng. Từ kinh nghiệm phát triển cây sâm Lai Châu, TS Phạm Quang Tuyến cho rằng nhà khoa học cần trực tiếp đến với người dân, cùng tham gia sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật và đồng hành tìm đầu ra cho sản phẩm.

Từ những mô hình bảo quản nông sản, canh tác lúa giảm phát thải đến nhân giống vật nuôi và cây dược liệu, thực tiễn cho thấy giá trị của khoa học công nghệ chỉ được phát huy đầy đủ khi kết quả nghiên cứu giải quyết được vấn đề của người sản xuất. Muốn rút ngắn con đường từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, người nông dân và Nhà nước; đồng thời có cơ chế đủ linh hoạt để công nghệ được thử nghiệm, hoàn thiện và chuyển giao kịp thời.

Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook

Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.

Theo dõi fanpage