Nâng cánh thương hiệu cà phê Khe Sanh

Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có hơn 4.000 ha cà phê, trong đó có hơn 2.000 ha trồng tập trung ở xã Hướng Phùng. Diện tích còn lại được trồng tại các xã: Tân Lập, Khe Sanh, A Dơi… Tổng sản lượng cà phê toàn tỉnh đạt gần 5.000 tấn nhân/năm. Theo thống kê, có gần 9.000 hộ dân của tỉnh Quảng Trị gắn bó với cây cà phê, hơn một nửa trong số này là người Bru-Vân Kiều và Pa Kô.

Điều đó cho thấy, cây cà phê đã gắn bó máu thịt và trở thành sinh kế của nhiều gia đình tại Quảng Trị suốt thời gian qua. Những năm gần đây, cây cà phê càng cho thấy vai trò quan trọng, tạo công ăn việc làm tại chỗ, hạn chế tình trạng ly hương.

Trải qua biết bao thăng trầm, cà phê Khe Sanh giờ đã tạo được uy tín thương hiệu, định vị trong lòng người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Với sự nỗ lực của các cấp, ngành, chính quyền địa phương, đặc biệt là của người trồng cà phê, năm 2025, các vùng trồng cà phê chè, cà phê mít thuộc các xã: Khe Sanh, Hướng Phùng, A Dơi và Tân Lập của huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị (cũ) đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Chứng nhận chỉ dẫn địa lý cà phê Khe Sanh. Điều này mở ra cơ hội lớn để ngành hàng cà phê Quảng Trị tiếp cận và mở rộng; tăng tính cạnh tranh trên thị trường thế giới.

Đây là thành quả lao động, sáng tạo không biết mệt mỏi của những con người đã gắn bó cả đời mình với cây cà phê dưới chân dãy núi Trường Sơn. Có những gia đình có tới 2-3 thế hệ đã đồng hành với sự phát triển của cây cà phê trên vùng đất này.

Chị Lương Thị Ngọc Trâm ở thôn Xa Ry, xã Hướng Phùng, chủ thương hiệu Pun Coffee cho biết, khi đang có công ăn việc làm ổn định ở miền Nam, chị đã theo chồng về xã Hướng Phùng trồng cà phê. Gia đình chồng cũng đã có nhiều năm gắn bó với cây cà phê nhưng chủ yếu vẫn chỉ trồng và bán cà phê nguyên liệu. Điều đó khiến giá trị cây cà phê thấp, đời sống người trồng cà phê vẫn vô cùng khó khăn.

Ngày theo chồng về Hướng Phùng, chị ấp ủ khát khao, rằng một ngày, mình sẽ cùng những người trồng cà phê ở vùng đất này đưa cà phê Khe Sanh lên một tầm cao mới, vị thế mới. Không chỉ trồng để có sản phẩm cà phê chất lượng, vợ chồng chị còn liên kết với hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số trồng cà phê không gây mất rừng và thu mua sản phẩm để chế biến. Toàn bộ vùng nguyên liệu được chuyển từ canh tác nông nghiệp truyền thống sang canh tác bền vững. Các vườn cà phê trở thành một cánh rừng thu nhỏ, đồng bào nhìn thấy cơ hội đổi đời trên chính khu rừng của mình. Cà phê không gây mất rừng không chỉ tuân thủ các quy định của Liên minh châu Âu, đứng trước cơ hội có nguồn thu nhập từ nguồn thu tín chỉ carbon mà còn cho ra những hạt cà phê chất lượng.

Năm 2023, Pun Coffee đạt thành tích nổi bật trong bảng xếp hạng của Viện Chất lượng cà phê quốc tế (CQI) về cà phê đặc sản thế giới. Năm 2025, sản phẩm cà phê của Pun Coffee đoạt giải nhất tại cuộc thi cà phê đặc sản Việt Nam được tổ chức tại tỉnh Đắk Lắk.

Từ Hướng Phùng, những hạt cà phê đặc sản đã từng bước tiếp cận nhiều thị trường, mở rộng từ xuất khẩu cà phê nhân sang đa dạng hóa sản phẩm và nâng giá trị ở các công đoạn chế biến. Sản phẩm cà phê thương hiệu Pun Coffee đã và đang bán rộng rãi toàn quốc và đã xuất khẩu uỷ thác thành công 2 tấn cà phê rang sang thị trường Hoa Kỳ.

Pun Coffee cũng đã xuất khẩu cà phê sang thị trường Nga, Nhật Bản, Hà Lan thông qua hình thức gia công khép kín cho thương hiệu thứ 2 và cà phê nhân xanh chất lượng cao của Pun Coffee có mặt tại Shin, Mountain perl, Purio, Hương Việt.

Với chị Trâm và những người trồng cà phê ở Quảng Trị, giá trị cốt lõi của cà phê trước hết được bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Việc Pun Coffe và nhiều đơn vị chế biến liên kết với nông dân trồng cà phê chất lượng cao, đặc sản, sản xuất bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, chuẩn hóa quy trình giống, canh tác, thu hái, sơ chế là nền tảng để nâng chất lượng hạt cà phê ngay từ nơi sản xuất.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở xuất bán cà phê nhân, phần giá trị gia tăng lớn hơn vẫn nằm ngoài vùng sản xuất. Do đó, nhiều đơn vị đã phát triển công nghiệp chế biến, nhất là chế biến sâu, xây dựng các sản phẩm rang xay đặc sản và những sản phẩm có câu chuyện gắn với vùng đất Khe Sanh để giúp kéo dài chuỗi giá trị ngay tại địa phương.

Khi hạt cà phê được nâng giá trị qua từng công đoạn, người nông dân không còn đứng ở đầu chuỗi một cách đơn lẻ, họ trở thành một mắt xích quan trọng trong một ngành hàng có sự liên kết chặt chẽ.

Sau 6 năm tham gia các hoạt động trong ngành hàng cà phê, Pun Coffee đã có 2 sản phẩm OCOP; chứng nhận Khuyến công cấp Quốc gia; 4 năm Top 1 cà phê đặc sản Việt Nam; giải bạc, giải đồng cà phê rang quốc tế AVPA Paris 2022. Năm 2026, Pun Coffee vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị tặng Bằng khen “Vì đã có nhiều đóng góp trong quá trình hình thành, phát triển và nâng tầm thương hiệu cà phê Khe Sanh”.