Ngành nông nghiệp trước vận hội mới: [Bài 4] Kiến tạo để phát triển

Từ việc nhận diện những “vết hằn” của tư duy canh tác cũ đến làn sóng ứng dụng công nghệ và sự đồng hành của dòng vốn tín dụng, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước thời cơ lịch sử để bứt phá. Nhìn về tương lai, việc kiến tạo một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và thịnh vượng đòi hỏi những giải pháp đồng bộ về thể chế, quy hoạch, khoa học công nghệ và phát triển nhân lực - hiện thực hóa đường lối chiến lược của Đảng và Nhà nước.

Từ mô hình điểm đến hệ sinh thái phát triển

Những năm qua, không ít mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh đã ra đời và mang lại hiệu quả kinh tế bước đầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các mô hình này vẫn chủ yếu mang tính đơn lẻ, giống như những “ốc đảo” giữa một vùng biển sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Để khắc phục điểm nghẽn này, bài toán đặt ra là phải xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp hoàn chỉnh.

Cần quy hoạch rõ ràng các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn gắn với lợi thế từng địa phương, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm như việc tăng đột biến diện tích vùng trồng tại các “thủ phủ” thanh long Lâm Đồng, Long An; sầu riêng ở Đắk Lắk, Đồng Nai... Đồng thời, phát triển các HTX đóng vai trò là cầu nối vững chắc đưa khoa học kỹ thuật và đơn hàng từ doanh nghiệp đến hộ nông dân, kết hợp với việc hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp vùng để nghiên cứu và chuyển giao công nghệ thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, sự vào cuộc quyết liệt, vai trò chỉ đạo, điều phối và giám sát của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương có ý nghĩa then chốt. Chính quyền phải đi đầu trong việc tạo cơ chế đột phá về tích tụ, tập trung đất đai, tạo quỹ đất sạch đủ lớn và ban hành các chính sách ưu đãi thực chất để thu hút các doanh nghiệp lớn (doanh nghiệp đầu tàu) vào đầu tư, dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị nông sản.

"Tín dụng xanh" đồng hành cùng khát vọng bứt phá

Nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn là lĩnh vực đòi hỏi suất đầu tư ban đầu cực lớn - điều kiện vượt quá tầm với của những hộ nông dân đơn lẻ. Do đó, hệ sinh thái tài chính phải đi trước một bước.

Ngành ngân hàng cần tiếp tục định hướng dòng vốn vào các dự án xanh, đạt tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị), các mô hình giảm phát thải carbon và ứng dụng công nghệ số sâu rộng. Tín dụng nông nghiệp hiện đại không dừng lại ở việc giải ngân tiền mặt mà là gói giải pháp tài chính toàn diện, bao gồm các dịch vụ ngân hàng số giúp nông dân vay vốn không cần tài sản thế chấp truyền thống dựa trên lịch sử giao dịch chuỗi giá trị, năng lực quản trị rủi ro biến động giá cả thị trường và đội ngũ chuyên gia tư vấn tài chính đồng hành cùng HTX.

Đặc biệt, dòng tín dụng xanh đang giữ vai trò là “huyết mạch” để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam. Nguồn vốn này cần được thiết kế với những cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, rõ ràng: trần lãi suất ưu đãi, thời gian ân hạn dài hơn phù hợp với chu kỳ sinh trưởng của cây lâu năm hoặc các dự án hạ tầng lớn, thủ tục thẩm định dự án dựa trên tác động môi trường.

Đây chính là bệ phóng tài chính trực tiếp cho các mô hình kinh tế nông nghiệp tiêu biểu như: Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại ĐBSCL; các dự án đầu tư hệ thống xử lý phụ phẩm nông nghiệp (biến rơm rạ, chất thải chăn nuôi thành phân hữu cơ sinh học và điện sinh khối); công nghệ tưới nhỏ giọt giúp tiết kiệm nước, phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật; hệ thống điện mặt trời áp mái trong các trang trại quy mô lớn... Dòng "vốn xanh" không chỉ giúp nông nghiệp tăng trưởng mà còn là “tấm khiên bảo vệ sức khỏe” lâu dài của đất đai, nguồn nước trước áp lực cạn kiệt tài nguyên.

Phát triển nền nông nghiệp hiện đại, bền vững

Sự bứt phá của nông nghiệp hiện đại không chấp nhận tư duy tăng trưởng bằng mọi giá hay đánh đổi tài nguyên môi trường lấy lợi ích trước mắt. Tính bền vững phải được thấm nhuần trong từng khâu của quá trình sản xuất. Tài nguyên là cái gốc của nông nghiệp, do đó, muốn phát triển nông nghiệp lâu dài, bền vững, phải chú trọng triển khai các phương pháp phục hồi và bảo vệ tài nguyên.

Việc chuyển đổi mạnh mẽ các mô hình hiện đại, từ bỏ phương thức canh tác lạm dụng hóa chất để đầu tư phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái giúp bảo vệ các tầng đất mặt và nguồn nước ngầm. Với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, nông dân được hướng dẫn kỹ thuật biến chất thải, phụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ, thân cây ngô, chất thải chăn nuôi) thành đầu vào của chu trình sản xuất tiếp theo, triệt tiêu tư duy vứt bỏ rác nông nghiệp, giảm thiểu nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Trong kỷ nguyên công nghệ, nông dân có đầy đủ điều kiện, thiết bị kỹ thuật để chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc tích hợp các công nghệ dự báo sớm, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) vào ruộng đồng giúp nông dân chủ động ứng phó với hạn mặn, lũ lụt, dịch bệnh, đảm bảo an toàn sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Thịnh vượng bắt đầu từ nông dân

Quay trở lại câu chuyện của các mặt hàng nông sản xuất khẩu và mô hình điểm đã được nhắc tới ở Bài 1 và 2, nông dân từng bấp bênh với điệp khúc được mùa mất giá, loay hoay trong vòng luẩn quẩn của tư duy sản xuất nhỏ. Giờ đây, khi thể chế thông thoáng hơn, khoa học công nghệ đồng hành và dòng vốn tín dụng được khơi thông, sự đổi thay đã hiển hiện rõ nét trong thực tiễn.

Nông dân trong kỷ nguyên số đã thay đổi rõ nét về tư duy sản xuất, mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển kinh tế nông nghiệp, làm ra sản phẩm thị trường cần thay vì cái mình có sẵn, chủ động nắm bắt thông tin thị trường, ký kết hợp đồng bao tiêu dài hạn, hoàn toàn tự tin làm chủ trên mảnh đất của mình.

Bên cạnh đó, sự cải thiện rõ rệt về thu nhập được minh chứng bằng những mô hình sản xuất cho lợi nhuận cao gấp nhiều lần, những ngôi nhà khang trang, con cái được học hành chu đáo. Trên hết là niềm tự hào của một thế hệ nông dân chuyên nghiệp, có kiến thức về kinh tế, thị trường và kỹ thuật sản xuất hiện đại. Thành quả đó bắt nguồn từ chính những nông dân - trung tâm, chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới - biết nắm bắt cơ hội và tin tưởng sâu sắc vào khả năng phát triển bền vững của nền nông nghiệp nước nhà."

Cần nhấn mạnh rằng, những chính sách nhất quán, đồng bộ trong quan điểm chỉ đạo và mục tiêu rõ ràng trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước như Nghị quyết số 36-NQ/TW, Nghị quyết số 19-NQ/TW Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết Đại hội XIV và Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, cùng sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các địa phương đã tạo dựng nền tảng vững chắc để ngành nông nghiệp có cơ hội phát triển bứt phá.

Mục tiêu cốt lõi của mọi Nghị quyết, chính sách của Đảng và Nhà nước cuối cùng đều hướng về con người, vì hạnh phúc và sự phát triển toàn diện của nhân dân. Bằng việc quyết tâm gỡ bỏ các rào cản về thể chế, đẩy mạnh hạ tầng công nghệ và khơi thông dòng vốn tín dụng, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một nền “Nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh” - nơi sự thịnh vượng được bắt đầu và lan tỏa từ chính những nông dân trên từng thửa ruộng quê hương.

Lời kết

Hành trình từ những mùa vàng chưa trọn niềm vui vì được mùa mất giá, qua những mô hình nhà màng công nghệ cao mang lại doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm cho nông dân đến sự tiếp sức của dòng vốn tín dụng và định hướng thể chế, tầm nhìn quốc gia đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh về cuộc chuyển mình của nông nghiệp Việt Nam. Cuộc chuyển mình ấy không chỉ là sự thay đổi của những con số xuất khẩu kỷ lục mà là sự thay đổi sâu sắc trong tư duy từ sản xuất nông nghiệp dựa vào sức người và may rủi tự nhiên sang làm kinh tế nông nghiệp dựa trên tri thức, công nghệ, nguồn vốn và tinh thần hợp tác.

Với đường lối đúng đắn của Đảng, sự điều hành quyết liệt của Nhà nước, sự đồng hành của ngành ngân hàng và tinh thần đổi mới sáng tạo của hàng triệu nông dân, doanh nghiệp, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một nền nông nghiệp xanh - hiện đại - thịnh vượng, nơi những mùa vàng sẽ luôn đơm hoa kết trái và mang lại hạnh phúc trọn vẹn trên khắp các vùng quê Việt Nam.