Nông dân Đắk Lắk hào hứng với Workshop 'Nâng giá trị Robusta từ dữ liệu canh tác'

Cư M'gar là một trong những vùng nguyên liệu Robusta trọng điểm của Việt Nam. Đây là địa bàn phù hợp để hướng dẫn nông dân xây dựng dữ liệu vùng trồng, nhật ký canh tác, thực hành canh tác bền vững nhằm đáp ứng ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

**Đến nghe dữ liệu vùng trồng, canh tác, ứng dụng công nghệ **

Workshop được tổ chức ngay tại BM Farm, một trang trại trồng cà phê lớn của Công ty TNHH BM Group tại xã Cư M'gar.

Có mặt rất sớm, ông Rom Vinh (42 tuổi, Buôn Hring, xã Cư M'gar) nói rằng mình và những nông dân khác thấy hào hứng khi tham gia chương trình. Tại đây ông được thưởng thức hương vị cà phê từ thương hiệu Golden Coffee, nhận quà từ PVCFC.

"Đến để nghe những chuyên gia chia sẻ dữ liệu vùng trồng, nhật ký canh tác, hồ sơ truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ số, kỹ thuật trong canh tác, bón phân, chăm sóc như thế nào.

Lúc xưa bà con trồng theo phong trào, giờ mình có cơ hội học hỏi thêm những ứng dụng kỹ thuật", ông Vinh nói.

Xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu vùng trồng

Ông Trương Quang Tưởng, Phó chi cục trưởng Chi Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk) đã chia sẻ định hướng phát triển ngành cà phê bền vững và truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Đắk Lắk từ lâu tự hào là "thủ phủ" cà phê Robusta của cả nước, chiếm tới gần 40% diện tích, sản lượng cà phê cả nước. Diện tích cà phê toàn tỉnh năm 2025 khoảng 217.000 ha (trong đó diện tích cho thu hoạch 202.848 ha), năng suất bình quân đạt 28,76 tạ/ha, tổng sản lương đạt trên 580.830 tấn/năm.

Trong niên vụ 2024 – 2025, ngành cà phê Đắk Lắk đã ghi nhận một số thành tựu như xuất khẩu 210.117 tấn, mang về giá trị hơn 1,17 tỉ USD, đóng góp 14,1% vào tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê cả nước.

Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã thực hiện tái canh đạt 83,11% kế hoạch và hiện có hơn 30.017 ha cà phê có chứng nhận bên vững quốc tế (4C, Rainforest Alliance, UTZ, Fairtrade), chỉ dẫn địa lý "Cà phê Buôn Ma Thuột" đã được bảo hộ tại 32 quốc gia.

Các đại biểu và nông dân tham dự chương trình - Ảnh: LÊ TRUNG

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được cũng đang đứng trước những thách thức mang tính toàn cầu như diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, đặc biệt quy định chống phá rừng, suy thoái rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR).

Thị trường EU, nơi tiêu thụ tới 41% lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam đang đặt ra các rào cản kỹ thuật khắt khe, bắt buộc sản phẩm phải chúng minh nguồn gốc hợp pháp, định vị tọa độ GPS đến từng thửa đất và cam kết không gây mất rừng sau ngày 31-12-2020.

Ông Tưởng cũng chia sẻ những định hướng phát triển ngành cà phê bền vững của tỉnh. Theo đó phát triển cà phê phải dựa trên cơ sở khai thác có hiệu quả lợi thế đất đai, nguồn nước, khí hậu, thời tiết theo hướng sản xuất hàng hóá đáp ứng nhu cầu thị trường.

Tập trung đầu tư thâm canh, áp dụng khoa học, công nghệ tiên tiến phù hợp để tạo năng suất cao, chất lượng, hiệu quả tốt, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm cà phê trên thị trường, tiến tới phát triển sản xuất cà phê hữu cơ.

Về các giải pháp trọng tâm, ông cho rằng tỉnh sẽ xây dựng hoàn chỉnh cơ sở dữ liệu vùng trồng tích hợp cơ sở dữ liệu rừng quốc gia, lập "Bản đồ số lý lịch vườn cây", mở rộng cấp mã số vùng trồng nội địa và xuất khẩu đên từng thửa đất.

Phát triển các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới đóng vai trò hạt nhân liên kết nông nộ với các doanh nghiệp đâu chuỗi (Simexco 2/9, Nestlé, Intimex, Trung Nguyên, An Thái).

Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc ngành hàng cà phê tỉnh theo hướng số hóa, đồng bộ, liên thông dữ liệu từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu quản lý đến từng hộ, thửa đất và lô sản phẩm.

"Kết nối dữ liệu vùng cà phê với dữ liệu đất đai, rừng và chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu EUDR và các tiêu chuẩn thị trường xuất khẩu. Từng bước hình thành cơ sở dữ liệu và nền tảng truy xuất nguồn gốc cà phê dùng chung trên toàn tỉnh", ông Tưởng nói.

Dữ liệu vùng trồng trở thành một phần của năng lực xuất khẩu

Tại đây nông dân đã được bà Phạm Thị Hồng Đào, Trưởng Bộ Phận Chứng Nhận - Công ty Golden Coffee, chia sẻ về kiến thức vì sao hạt cà phê cần có dữ liệu?

Theo bà, lợi thế truyền thống của cà phê Việt Nam là sản lượng, giá thành và khả năng cung ứng lớn.

Tuy nhiên thị trường quốc tế hiện nay không chỉ hỏi "có bao nhiêu tấn cà phê", mà ngày càng quan tâm đến câu hỏi "cà phê này được sản xuất ở đâu, bởi ai, canh tác như thế nào và có đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và pháp lý hay không?"

EU áp dụng EUDR, doanh nghiệp cần chứng minh nguồn hàng đáp ứng yêu cầu không gây phá rừng và thực hiện thẩm tra cần thiết.

Quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR) yêu cầu 100% lô hàng cà phê nhập khẩu vào EU phải chứng minh không xuất xứ từ đất phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31-12-2020.

Dữ liệu định vị địa lý (GPS/polygon) của từng thửa đất là điều kiện bắt buộc để lô hàng được thông quan. Dữ liệu vùng trồng và truy xuất từ lô đất/hộ nông dân trở thành một phần của năng lực xuất khẩu.

Bà Đào cho hay về tầm quan trọng, truy xuất nguồn gốc giúp định danh rõ ràng dòng chảy sản phẩm từ nông hộ, đại lý thu mua nhỏ lẻ đến nhà xuất khẩu. Điều này giảm thiểu rủi ro trộn lẫn cà phê không rõ nguồn gốc vào chuỗi đáp ứng tiêu chuẩn.

Gia tăng giá trị thương hiệu và giá bán, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn bền vững và minh bạch dữ liệu giúp cà phê Robusta Việt Nam nâng cao lợi thế cạnh tranh, duy trì thị phần tại các thị trường khó tính (EU, Mỹ, Nhật) và giảm thiểu rủi ro bị phạt hoặc trả hàng.

Một vùng cà phê muốn tham gia chuỗi cung ứng hiện đại cần từng bước hình thành được bộ dữ liệu.

Cụ thể như sau: Vị trí và ranh giới vùng trồng, tọa độ GPS của lô/vườn, diện tích, thông tin chủ hộ/nông hộ, diống cà phê, tuổi vườn, sản lượng dự kiến, quy trình canh tác, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, ngày thu hoạch, sản lượng thu hoạch, thông tin thu mua, chứng nhận 4C, Rainforest Alliance hoặc các tiêu chuẩn phù hợp.

Bên cạnh đó là thông tin liên kết giữa vườn, nông hộ, điểm thu mua, kho, lô hàng xuất khẩu.

Đây là thay đổi rất lớn đối với người trồng cà phê, trước đây, người nông dân chủ yếu quan tâm đến năng suất, giá thu mua và chất lượng hạt sau thu hoạch.

Hiện nay, yêu cầu của thị trường đang chuyển từ: Sản xuất theo sản lượng sang sản xuất theo chất lượng, sản xuất có trách nhiệm, sản xuất có dữ liệu và truy xuất được. Để tham gia những chuỗi cung ứng yêu cầu cao, người nông dân không thể chỉ cung cấp một bao cà phê mà cần có thông tin chứng minh nguồn gốc của sản phẩm.

Thứ hai thay đổi bắt buộc trong phương thức canh tác như loại bỏ hóa chất cấm, ngừng mở rộng diện tích tự do, ghi chép hoạt động sản xuất.

Thứ ba thay đổi pháp lý đất đai và rủi ro bị loại khỏi chuỗi cung như vấn đề tranh chấp hoặc thiếu giấy tờ đất: Nhiều diện tích cà phê nằm ở vùng giáp ranh đất lâm nghiệp hoặc chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ).

Nếu không chứng minh được đất canh tác hợp pháp và không gây phá rừng sau mốc 31-12-2020, nông dân đối mặt với nguy cơ sản phẩm bị từ chối thu mua. Nguy cơ đứt gãy đầu ra:

"Các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ ưu tiên thu mua từ các vùng trồng đã có dữ liệu sạch và đạt chuẩn. Những nông hộ canh tác manh mún, không hợp tác số hóa dữ liệu sẽ đứng trước rủi ro lớn bị loại ra khỏi chuỗi cung ứng xuất khẩu chính ngạch", bà Đào nói.

Dữ liệu canh tác không phải để làm khó nông dân. Dữ liệu phải giúp nông dân chứng minh giá trị của vườn cà phê.

Khi một vườn cà phê có dữ liệu đầy đủ, doanh nghiệp có thể biết: Đây là vườn nào, của ai, diện tích bao nhiêu, sản xuất bao nhiêu, áp dụng quy trình nào, đạt chứng nhận nào, chất lượng ra sao và sản lượng nào được đưa vào lô hàng nào.

Một vùng nguyên liệu có dữ liệu đầy đủ và truy xuất được sẽ có khả năng đáp ứng nhiều khách hàng hơn, đặc biệt là những khách hàng yêu cầu cao về tính minh bạch và bền vững. Tạo điều kiện tiếp cận các phân khúc có giá trị cao hơn

Theo bà, không phải tất cả cà phê Robusta đều có cùng giá trị. Nếu doanh nghiệp chứng minh được nguồn gốc, chất lượng và quy trình sản xuất, sản phẩm có thể được phân loại thành các nhóm hàng phù hợp với từng thị trường, thay vì bán chung như một loại nguyên liệu thông thường.

Dữ liệu cho phép xác định vùng nào có chất lượng tốt, giống nào phù hợp, phương pháp canh tác nào hiệu quả. Từ đó có thể đầu tư đúng vào những vùng có tiềm năng.

Nông dân hào hứng đặt câu hỏi - Ảnh: LÊ TRUNG

"Truy xuất nguồn gốc không phải là thêm một thủ tục cho người nông dân mà là cách để chứng minh giá trị của chính mảnh vườn. Vùng cà phê có dữ liệu đầy đủ sẽ có lợi thế hơn khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế yêu cầu nguồn gốc rõ ràng, sản xuất bền vững và kiểm soát chất lượng", bà Đào nói.

Và mục tiêu của Golden Coffee: Có dữ liệu → có vùng nguyên liệu đạt chuẩn → có sản phẩm khác biệt → có thị trường tốt hơn → nâng giá trị cà phê → nâng thu nhập và tính ổn định cho nông dân.

Nhiều nông dân đặt câu hỏi về tiêu chuẩn 4C rồi quy định chống mất rừng, truy xuất nguồn gốc cà phê đã được bà Đào trả lời để họ hiểu rõ hơn.

Chuỗi workshop thuộc dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt". Sau thành công của Hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc", dự án bước sang giai đoạn triển khai các hoạt động chuyên sâu, chuyển từ đối thoại sang hành động.

Workshop với chủ đề "Nâng giá trị Robusta từ dữ liệu canh tác" là hoạt động mở đầu cho chuỗi wordshop tại các vùng trồng cà phê Robusta, thuộc khuôn khổ dự án ""Khẳng định vị thế Robusta Việt" do Báo điện tử Tuổi Trẻ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai từ tháng 7-2026.

Hoạt động góp phần hỗ trợ người trồng cà phê tiếp cận các phương pháp canh tác khoa học, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, hiệu quả sản xuất.

Việc triển khai các hoạt động chuyển giao kiến thức, kỹ thuật canh tác theo từng chuyên đề, góp phần hiện thực hóa các giải pháp đã được đề xuất tại hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc".

Ngoài ra thúc đẩy sự đồng hành giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân trong việc phát triển vùng nguyên liệu Robusta chất lượng cao, hướng tới nâng cao giá trị, vị thế Robusta Việt.