Nông dân vùng đất phèn không còn chật vật với cây lúa

Giảm giống, giảm chi phí từ cách gieo sạ

Trước áp lực chi phí vật tư ngày càng tăng, thay vì chạy theo năng suất bằng cách tăng lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, ông Huỳnh Duy Khẩn ở ấp Thuận Bình, xã Xà Phiên, TP Cần Thơ chọn cách làm ngược lại: Gieo sạ thưa, chăm cây khỏe, cải tạo đất và kiểm soát chi phí ngay từ đầu vụ.

Gia đình ông hiện canh tác 4ha lúa. Vụ hè thu năm nay ông dành 2ha tham gia mô hình “Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe” do Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền đồng hành triển khai. Đây cũng là diện tích ông mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất mới, trong đó chú trọng sử dụng phân bón phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

Trên ruộng, thay đổi dễ nhận thấy nhất là mật độ gieo sạ. Với giống OM18, ông Khẩn áp dụng phương pháp sạ cụm, lượng giống chỉ khoảng 7-8kg/công (1.000m²). So với tập quán sản xuất trước đây, lượng giống đã giảm đáng kể.

“Trước đây mình sạ dày, có khi dùng 15-20kg giống cho 1.000m², bây giờ chỉ còn 7-8kg. Giảm giống gần một nửa giúp cây lúa vẫn phát triển tốt, ít sâu bệnh”, ông Khẩn chia sẻ.

Theo ông, sạ thưa không chỉ giúp giảm tiền mua giống mà còn kéo nhiều chi phí khác giảm theo. Khi cây lúa có khoảng cách phù hợp, ruộng thông thoáng, việc chăm sóc, cấy dặm cũng nhẹ hơn. Quan trọng hơn, sâu bệnh khó phát sinh và lây lan nhanh như trên ruộng sạ dày.

Trước đây với phương thức truyền thống, một vụ ông có thể phải phun thuốc 4-5 lần. Từ khi áp dụng tiến bộ kỹ thuật và sạ thưa, số lần sử dụng thuốc giảm xuống đáng kể, có trường hợp chỉ cần một lần xử lý/vụ khi thật sự cần thiết. Từ đó giúp chi phí giảm khoảng 30%, trong khi năng suất không giảm, thậm chí có thể tốt hơn. Gieo thưa giúp cây lúa khỏe, ruộng thông thoáng nên rất thuận lợi trong chăm sóc.

Vụ hè thu năm nay ông Khẩn thu hoạch cho năng suất 750kg/1.000m². Với giá lúa hiện khoảng 6.850 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận hơn 2 triệu đồng/1.000m². Con số này đối với một vụ lúa có thể chưa phải quá lớn, nhưng với người sản xuất trên vùng đất khó, điều ông Khẩn quan tâm không chỉ là năng suất mà là phần lợi nhuận còn lại sau mỗi mùa vụ.

“Trước đây mình cứ nghĩ muốn có năng suất thì phải sạ nhiều, bón nhiều. Bây giờ mới thấy quan trọng là cây lúa khỏe và chi phí phải được tính ngay từ đầu”, ông Khẩn đúc kết.

**Đất khỏe ****thì lúa **khỏe

Xà Phiên từng là vùng đất có điều kiện sản xuất không thuận lợi, đặc biệt là tình trạng nhiễm phèn. Theo ông Khẩn, những năm trước, việc canh tác lúa ở khu vực này gặp nhiều khó khăn. Nước ngập, đất phèn, thời tiết bất lợi khiến năng suất vụ lúa thứ ba thường không ổn định.

Có thời điểm nông dân làm ba vụ lúa mỗi năm nhưng hiệu quả không cao. Vụ ba thường gặp mưa bão, ngập nước, chi phí bơm tăng, trong khi năng suất không tương xứng. Tính toán hiệu quả, nhiều hộ chuyển sang tận dụng đất để nuôi vịt, cá, bắt cua, ốc hoặc để đất nghỉ thay vì cố sản xuất thêm một vụ lúa.

Trong điều kiện đó, cải tạo đất và giảm tác động của phèn trở thành yêu cầu quan trọng nếu muốn nâng hiệu quả sản xuất. Đây cũng là lý do ông Khẩn chú trọng khâu xử lý đất ngay từ đầu vụ.

Trong mô hình “Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe”, ông sử dụng Bio-Canxi của Bình Điền ở giai đoạn đầu nhằm hỗ trợ cải thiện điều kiện đất, hạn chế tác động bất lợi của phèn đối với cây lúa. Sau đó, tùy từng giai đoạn sinh trưởng, ông tiếp tục sử dụng các sản phẩm Lúa 1, Lúa 2, Lúa 3 theo quy trình được hướng dẫn.

Theo ông Khẩn, cách làm này giúp ông thay đổi cách nhìn về phân bón. Thay vì bón nhiều ngay từ đầu, ông chú trọng “đúng lúc, đúng giai đoạn”, tạo điều kiện để cây lúa phát triển khỏe và hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn.

"Đất ruộng bị phèn phải xử lý đất trước. Khi đất được cải thiện, cây lúa ít bị ức chế, sau đó mình bón phân theo từng giai đoạn thì cây hấp thu tốt hơn, hạn chế thất thoát", ông nói.

Điều đáng chú ý là ông Khẩn không phải đến khi tham gia mô hình mới biết đến cách sản xuất tiết kiệm. Từ nhiều năm trước, ông đã tìm hiểu kỹ thuật qua báo chí, truyền hình, các lớp tập huấn và những chương trình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Tuy nhiên, trước đây việc áp dụng còn dè dặt vì thiếu điều kiện và người đồng hành.

Với ông, sự đồng hành của doanh nghiệp trong mô hình không đơn thuần nằm ở việc sử dụng sản phẩm phân bón. Điều quan trọng hơn là nông dân được tiếp cận một quy trình sản xuất có tính toán, từ đất, giống, dinh dưỡng đến quản lý sâu bệnh.

Ông Khẩn cho biết, phân bón Bình Điền vốn đã được gia đình sử dụng nhiều năm trước và được đánh giá cao vì mang lại hiệu quả cho mùa vụ. Tuy nhiên, thông qua mô hình lần này, cách sử dụng được hệ thống hóa hơn, giúp ông hiểu rõ vai trò của từng loại phân ở từng thời điểm.

Từ 4ha đất đang canh tác, ông dự định tiếp tục giới thiệu kỹ thuật này cho người thân trong xã mở rộng áp dụng theo. Với ông, thay đổi không phải là làm điều gì quá xa vời mà bắt đầu từ những việc rất cụ thể: Giảm lượng giống, giảm số lần phun thuốc, sử dụng phân bón hợp lý và quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe của đất.

HÀNH TRÌNH XANH – ĐẤT KHỎE, CÂY TRỒNG KHỎE

Khởi động từ vụ hè thu 2025.

Triển khai tại ĐBSCL và Tây Ninh.

Tập trung phục hồi sức khỏe đất thông qua phân tích đất, cải tạo pH, giảm ngộ độc hữu cơ và nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng bằng dòng sản phẩm Bio.

Đồng hành bởi Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng cố vấn của GS.TS Nguyễn Bảo Vệ và các chuyên gia nông nghiệp.