Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị - Tạp chí Kinh tế

Nông sản Việt vào EU: Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng giá trị
Thứ tư 18/11/2026 21:36
e-ISSN 3093-3501
Thực tế xuất khẩu cà phê trong 10 tháng năm 2026 tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị, cho thấy bài toán nâng giá trị nông sản vẫn còn nhiều thách thức. Tận dụng EVFTA, doanh nghiệp cần chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và phát triển bền vững của EU.
| Các chuyên gia chia sẻ thông tin tại hội thảo. Ảnh: Phú Quốc |
Gia tăng xuất khẩu đi đôi với đáp ứng tiêu chuẩn xanh
Ngày 18/11, tại Hội thảo “EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành Lương thực thực phẩm Việt Nam” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức, đã hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin về thị trường Liên minh châu Âu (EU), các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc; đồng thời nâng cao năng lực tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chia sẻ về tình hình thương mại và các yêu cầu tiếp cận thị trường, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Vietnam cho biết, sau 6 năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại hai chiều lũy kế EU – Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR. Riêng năm 2025, xuất khẩu sang EU đạt 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước; nhóm hàng nông – lâm – thủy sản tăng 43% so với giai đoạn trước khi có hiệp định.
Tuy nhiên, để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng ngày càng nhiều điều kiện bắt buộc về an toàn thực phẩm. Gần đây, EU đã ghi nhận các cảnh báo liên quan đến chất gây dị ứng không khai báo, vi khuẩn và hóa chất thôi nhiễm từ bao bì.
Trước yêu cầu này, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt và kiểm nghiệm trước khi xuất hàng. Đồng thời, phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “một bước trước, một bước sau”, gắn với Quy định chống phá rừng (EUDR) và chống khai thác hải sản bất hợp pháp.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định về bao bì và chất thải bao bì, cung cấp bằng chứng đo lường đáng tin cậy cho các tuyên bố “xanh” hoặc “trung hòa carbon”, đồng thời tối ưu hóa quy tắc xuất xứ với chứng từ EUR.1.
Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh, EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt đối với nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến kể từ khi EVFTA có hiệu lực từ ngày 11/8/2020.
Theo số liệu do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EU đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt mức 73,8 tỷ USD của cả năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ, giúp Việt Nam đạt mức xuất siêu khoảng 40,8 tỷ USD.
Riêng ngành lương thực thực phẩm, theo số liệu của Bộ Công Thương, xuất khẩu cà phê sang EU trong 10 tháng năm 2026 đạt 2,89 tỷ USD, chiếm 40,9% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê cả nước. Trong 9 tháng năm, xuất khẩu rau quả đạt 310,6 triệu USD, tăng 25,8%; hạt điều đạt 651,9 triệu USD.
Bà Hồ Thị Quyên cho rằng, để duy trì đà tăng trưởng này, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm, trách nhiệm môi trường.
Nâng năng lực doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng
Phân tích từ thực tiễn, bà Emily Thủy Nguyễn, Đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus châu Á, chỉ ra sự chênh lệch giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị gia tăng của hàng nông sản xuất khẩu.
Trong 10 tháng năm 2026, mặc dù tổng kim ngạch xuất khẩu nông – lâm – thủy sản cả nước đạt 62,89 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước, một số mặt hàng chủ lực vẫn gặp khó khăn trong gia tăng giá trị thu về. Điển hình, xuất khẩu cà phê tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị.
Theo bà Emily Thủy Nguyễn, nguyên nhân xuất phát từ 3 rào cản lớn về mức độ sẵn sàng gia nhập thị trường EU, gồm: khả năng chứng minh nguồn gốc từ khâu trang trại; sự đồng bộ trong kiểm soát thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và chế biến; cùng việc đáp ứng yêu cầu cung cấp dữ liệu ESG từ đối tác châu Âu.
Do đó, phát triển hạ tầng số dùng chung, đào tạo thực tiễn và tăng cường đối thoại công – tư được xác định là 3 giải pháp ưu tiên nhằm tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp.
| Doanh nghiệp thực phẩm tăng chế biến sâu để xuất khẩu vào thị trường EU. Ảnh: T.H |
Giới thiệu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, ông Aru David, Giám đốc khu vực, Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững thông tin, Chương trình Thúc đẩy áp dụng ESG và Kinh tế Tuần hoàn toàn diện (ICEP) do EuroCham Việt Nam, ASSIST Việt Nam và Mạng lưới các Tổ chức Doanh nghiệp châu Âu Toàn cầu phối hợp triển khai từ tháng 4/2026 đến tháng 5/2029 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp 3 ngành trọng điểm là thực phẩm, bao bì và dệt may.
Theo lộ trình 3 năm, chương trình triển khai qua các giai đoạn xây dựng nền tảng, hỗ trợ doanh nghiệp và nhân rộng mô hình. Các mục tiêu cụ thể gồm nâng cao năng lực tư vấn cho 200 đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp ngoài Nhà nước; đào tạo 750 doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ; hỗ trợ chuyên sâu trực tiếp tại 90 doanh nghiệp, trong đó 60% là doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo.
Đồng thời, chương trình phối hợp cùng 3 tổ chức tài chính phát triển công cụ tài chính xanh và kết nối giao thương với hơn 50 doanh nghiệp thu mua tại châu Âu.
Chia sẻ kết quả khảo sát đánh giá nhu cầu đào tạo trong khuôn khổ Chương trình ICEP, ông Huỳnh Thanh Trung, Đại diện Kỹ thuật ASSIST cho biết, có đến 91,9% doanh nghiệp MSMEs nhìn nhận ESG và kinh tế tuần hoàn có vai trò tương đối quan trọng trở lên. Trong đó, 40,2% đang tìm hiểu cơ hội và 28,7% đã triển khai một số hoạt động. Tuy nhiên, mới chỉ có 11,4% doanh nghiệp tích hợp được các nội dung này vào hoạt động vận hành hoặc chiến lược dài hạn, trong khi 19,5% vẫn chưa tìm hiểu.
Những rào cản lớn nhất mà doanh nghiệp gặp phải gồm hạn chế nguồn lực tài chính (77,0%), thiếu nhân lực chuyên môn (56,3%), khó khăn trong thu thập và quản lý dữ liệu ESG (52,9%), thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành (51,7%), khó tiếp cận tài chính xanh (51,7%) và chưa nắm bắt đầy đủ các yêu cầu của EU (47,1%)... các doanh nghiệp từng bước khắc phục.
EU ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc chủ động đầu tư chế biến sâu, minh bạch nguồn gốc, ứng dụng ESG và kinh tế tuần hoàn sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tận dụng hiệu quả EVFTA, từng bước gia tăng giá trị và khẳng định vị thế hàng hóa Việt Nam tại thị trường châu Âu.
Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1.000 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả giao dịch, kết nối dữ liệu và giảm chi phí xuyên biên giới ngày càng rõ nét. Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng mở thêm không gian cho thương mại số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào mức độ tương thích của thể chế, hạ tầng và năng lực số trong nước.
Có lợi thế về truyền thống sản xuất và bản sắc ẩm thực, nhưng mặt hàng nước mắm của Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng xuất khẩu. Để chinh phục những thị trường khó tính, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu tháng 11/2026 khi quy mô kim ngạch duy trì ở mức cao và cán cân thương mại tiếp tục trạng thái xuất siêu.
CEPA Việt Nam - UAE mở thêm cánh cửa cho hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hai nước. Nhưng ưu đãi chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, hiểu thị trường và xây dựng đối tác mới quyết định cơ hội thành đơn hàng, dự án và hiện diện bền vững trên thực tế.
Thép cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và các nước Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế chống bán phá giá 16% từ ngày 17/11/2026.
Không chỉ thanh và ống nhôm, nhiều sản phẩm như cửa, khung cửa, hệ mặt dựng, lan can, bộ tản nhiệt, giá đỡ pin mặt trời, bộ phận xe đạp và ván khuôn có xuất xứ từ Việt Nam cũng nằm trong phạm vi vụ điều tra chống bán phá giá do Ấn Độ khởi xướng.
Ngày 17/11, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng VNR500 - Top 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2026. Lễ công bố năm nay đánh dấu cột mốc 20 năm VNR500 đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ghi nhận và tôn vinh những đầu tàu kinh tế qua các giai đoạn phát triển.
Trong bối cảnh tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở thêm dư địa cho xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn phân phối truyền thống, đóng góp vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Hưng Yên đạt 16,95 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ 2025. Riêng tháng 10, xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ 2025, đưa mức xuất siêu của tỉnh từ đầu năm lên 1,28 tỷ USD.
Quy mô thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2026 ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành sức bật xuất khẩu, hàng Việt cần nhiều hơn những kênh bán hàng trực tuyến. Đó là sự kết nối đồng bộ giữa sản xuất, công nghệ, logistics và phân phối, hình thành hệ sinh thái đủ năng lực đưa sản phẩm Việt tiếp cận sâu hơn với thị trường quốc tế.
Quan hệ Việt Nam - Chile có nền tảng từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Chile (VCFTA) và lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Yêu cầu không chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa, mà còn kết nối đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn, chuyển tiềm năng thành đơn hàng, dự án và chuỗi giá trị bền vững.
Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai được định hướng phát triển gắn với ba khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Bản Vược và Mường Khương, kết nối thương mại, logistics, công nghiệp, đô thị và chế biến nông sản. Đây là một trong những trọng tâm trong phương án tổ chức lại không gian phát triển của tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030.
Thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở rộng không gian xuất khẩu, tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu và gia tăng giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, để biến cơ hội thị trường thành lợi thế cạnh tranh thực chất, doanh nghiệp không thể chỉ chú trọng sản xuất hay xây dựng thương hiệu. Năng lực tổ chức logistics quốc tế, kiểm soát chi phí và vận hành chuỗi cung ứng đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng đi đường dài của hàng Việt.
Tháng 10/2026, xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đạt 21,33 tỷ USD, tăng 40,9% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng máy móc, thiết bị đưa kim ngạch hai chiều trong 10 tháng lên 178,7 tỷ USD. Đáng chú ý, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 32% kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Với kim ngạch thương mại hai chiều vượt 230 triệu USD trong 8 tháng năm 2026, Leningrad là đối tác tiềm năng của doanh nghiệp Việt Nam tại Liên bang Nga. Lợi thế cảng biển, công nghiệp và năng lượng có thể bổ trợ nông sản, năng lực chế biến Việt Nam, nếu hai bên chuyển kết nối thành dự án hiệu quả và thực chất hơn.
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.