Nuôi tôm công nghệ cao và rủi ro chực chờ

Hàng tỷ đồng "đội nón ra đi"

Điều kiện hạ tầng chưa tương xứng, nguồn nước không đảm bảo khiến nghề nuôi tôm truyền thống trên địa bàn tỉnh Nghệ An tuột dốc không phanh. Để hạn chế rủi ro và duy trì nghề nuôi đòi hỏi phải áp dụng công nghệ cao vào sản xuất. Hộ ông Thái Bá Nghĩa thuộc nhóm "đầu tàu" khi mạnh dạn xây dựng mô hình nuôi tôm công nghệ cao rộng hơn 5 ha tại đất biển Hải Châu.

Ông Bùi Xuân Lành, người quản lý dự án nuôi tôm công nghệ cao nêu trên chia sẻ: “Nghề nuôi tôm ở vùng này trước đây đã có nhưng quy mô chưa như bây giờ. Trước đây các hộ chỉ nuôi manh mún, nhỏ lẻ, năm 2019 ông Nghĩa đứng ra nhận thầu nhưng vẫn giữ nguyên cách nuôi truyền thống, mãi về sau mới thay đổi. Nghề nuôi tôm đòi hỏi nhiều yếu tố mới mong trụ vững, bên cạnh kinh nghiệm dạn dày, bền vốn, nếu không có may mắn song hành thì trầy trật lắm”.

Ông Lành cho biết khi chuyển đổi hình thức sang nuôi tôm công nghệ cao, gần như phải xắn tay làm mới hoàn toàn, với diện tích trên 5 ha, ít cũng tiêu tốn hàng tỷ đồng. Trớ trêu là mô hình vận hành chưa được bao lâu thì biến cố thi nhau ập đến, riêng năm 2025 bị thiệt hại rất nặng nề. Chỉ trong vài tháng cuối năm, trang trại phải hứng chịu 2 trận bão nối tiếp nhau, đặc biệt cơn bão số 10 càn quét tan hoang. Dù thiệt hại nặng nhưng trót lao đành phải theo lao, dẫu đối diện với áp lực nặng nề nhưng chủ đầu tư buộc phải gồng gánh để cứu vãn tình hình. Gần 2 tỷ đồng tiếp tục được chi để xử lý ao đầm, mua sắm trang thiết bị thay thế.

“Phạm vi ảnh hưởng quá lớn nên quá trình gia cố chẳng dễ dàng gì, chúng tôi phải thuê 10 - 12 nhân công thời vụ, điều động thêm 3 máy xúc làm ròng rã mấy tháng trời, phải vắt qua tận tháng 1/2026 mọi công đoạn cơ bản mới hoàn tất. Hơn 1 năm thôi đã đổ vào đây ngót 7 tỷ đồng, xót lắm”, ông Lành nói.

Kiên định với nghề

Đã nếm trải đủ cay đắng với nghề nhưng ông Thái Bá Nghĩa cùng các cộng sự vẫn kiên trì theo đuổi đam mê. Với họ, nuôi tôm công nghệ cao vẫn là hướng đi tất yếu. Song hành cùng họ là những chuyên gia sành sỏi trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, bên cạnh ông Bùi Xuân Lành là anh Đỗ Hữu Quỳnh - cựu sinh viên Trường Đại học Nông nghiệp 1 (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam).

Anh Quỳnh người gốc Thái Bình, trước khi về miền biển Nghệ An lập nghiệp đã rong ruổi từ Nam chí Bắc, riêng 13 tỉnh thành miền Tây nơi nào anh cũng từng đặt chân đến. Với kinh nghiệm dày dặn, anh được chủ đầm đặt trọn niềm tin, giao phụ trách kỹ thuật, quán xuyến toàn bộ hoạt động của trang trại.

“Ở đây tôi là chuyên gia phụ trách kỹ thuật. Hiện trang thiết bị của trang trại được đầu tư tương đối đồng bộ, chỉ thiếu duy nhất hệ thống mái che, sở dĩ không tiến hành lắp đặt là bởi địa điểm này nằm sát sông, gần biển, không gian trống trơn, kết hợp bão gió triền miền nên lắp dàn che sẽ không khả thi”, anh Quỳnh chia sẻ.

Nếu có hệ thống mái che, sẽ thuận lợi hơn trong việc quản lý môi trường, hạn chế tác động của điều kiện ngoại cảnh. Điều này càng cấp thiết khi thời tiết vùng này khá khắc nghiệt, có thời điểm ngoài trời nhiệt độ lên tới 42 độ C, nhưng ban đêm lại tụt sâu quá mức cho phép. Nhiệt độ chênh lệch quá lớn giữa ngày và đêm tạo điều kiện thuận lợi cho tảo và các sinh vật gây hại phát sinh, làm biến đổi môi trường nuôi.

Theo anh Quỳnh, để khắc phục hạn chế trên, trang trại đã linh hoạt đưa ra nhiều phương án tối ưu nhằm giữ ổn định pH, trung hòa kiềm trong nước, qua đó tăng sức đề kháng cho tôm. Mực nước nuôi trước đây chỉ khoảng 1,2m, về sau đơn vị đã cải tạo ao đầm, kết hợp sử dụng trang thiết bị nâng mực nước thêm 40cm. Nguồn nước được cải thiện mở ra không gian thông thoáng hơn cho tôm phát triển, đồng thời giảm nguy cơ phát sinh các loại vi khuẩn gây hại.

Bên cạnh đó, thức ăn cũng được chú trọng đặc biệt để cung cấp đủ dinh dưỡng cho con tôm. Trang trại đã chủ động trộn thêm vi sinh, enzim, các vitamin tổng hợp, thảo dược (tỏi, gừng, nghệ, tinh dầu). Giải pháp này được áp dụng trong suốt quá trình nuôi chứ không chỉ ở một giai đoạn nhất định.

Ngay khi vừa thả giống, bộ phận chuyên môn sẽ rải thảo dược xuống nước nhằm ngăn ngừa mầm bệnh. Cách này phát huy hiệu quả rõ rệt. Từ đầu năm đến nay vùng nuôi luôn trong tầm kiểm soát. Riêng EHP (vi bào tử trùng Enterocytozoon hepatopenaei) vốn là bệnh ký sinh trùng nội bào nguy hiểm trong tế bào gan tụy và đường tiêu hóa, là nguyên nhân khiến tôm chậm lớn, còi cọc cơ bản không xuất hiện.

Điểm nhấn tại trang trại nuôi tôm công nghệ cao của ông Thái Bá Nghĩa là việc lắp đặt hệ thống oxy đáy và thiết kế xiphong tự động. Thiết bị này mang lại nhiều lợi ích, vừa tiết kiệm, giảm thiểu lượng nước hao hụt, vừa có thể gom, hút sạch chất thải, thức ăn dư thừa ở đáy ao nhưng không làm con tôm bị hút ra ngoài. Máy móc vận hành đồng bộ góp phần giúp trang trại tiết kiệm đáng kể chi phí thuê nhân công. Cả vùng nuôi bề thế chỉ cần một một vài người thạo việc là dư sức quán xuyến.

Theo anh Đỗ Hữu Quỳnh, con tôm vốn rất nhạy cảm với môi trường, nếu lơ là sẽ trả giá cực đắt, vì vậy đòi hỏi người quản lý phải chuyên tâm, để mắt 24/24h: “Trang trại quy định rất rạch ròi, với quy trình cho ăn trong ngày, tôm lớn cho ăn 4 cữ phải kiểm tra 4 lần, tôm bé cho ăn 6 cữ phải kiểm tra 6 lần. Nếu có những biến động thông thường thì đội ngũ hiện có sẽ chủ động xử lý, với những dấu hiệu vượt ngoài khả năng sẽ lập tức lấy mẫu, gửi cơ quan chức năng phân tích, đánh giá để sớm có phương án điều trị tối ưu”.

Năm 2025, diện tích nuôi tôm toàn tỉnh Nghệ An đạt 1.776 ha, sản lượng đạt 11.428 tấn. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, ngành thủy sản Nghệ An định hướng trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung nuôi tôm theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu bằng cách nhân rộng mô hình thâm canh, siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao nhằm nâng cao năng suất, kiểm soát dịch bệnh và giảm thiểu tác động tới môi trường.