Sầu riêng chưa ra quả, người Lê và Miêu ở Hải Nam đã có thu nhập trăm triệu

Khi cây sầu riêng mang việc làm về bản làng

Thông thường, cây sầu riêng cần khoảng 5 năm chăm sóc mới bắt đầu cho quả. Với những hộ nông dân còn khó khăn, đây là quãng thời gian không ngắn, bởi bên cạnh chi phí đầu tư, chăm sóc vườn cây, họ vẫn phải bảo đảm cuộc sống hằng ngày.

Tại thành phố Tam Á, huyện tự trị dân tộc Lê Lạc Đông và huyện tự trị dân tộc Lê, dân tộc Miêu Bảo Đình, cây sầu riêng đang trở thành một hướng phát triển nông nghiệp mới.

Đây là những vùng đồi núi có đông đồng bào Lê và Miêu sinh sống, nơi sinh kế của nhiều gia đình trước đây chủ yếu dựa vào các cây trồng truyền thống, thu nhập còn bấp bênh.

Sự hình thành các vùng trồng sầu riêng đã tạo thêm việc làm ngay tại địa phương. Người dân có thể tham gia chăm sóc vườn cây, tiếp cận kỹ thuật canh tác hoặc từng bước phát triển diện tích sầu riêng trên đất của gia đình.

Một trong những doanh nghiệp tiên phong đưa sầu riêng vào trồng tại Hải Nam là Công ty TNHH Nông nghiệp Ưu Kỳ, thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Hồng Tường, có trụ sở tại Khu sinh thái Dục Tài, thành phố Tam Á.

Theo thông tin doanh nghiệp cung cấp, công ty hiện sử dụng khoảng 900 lao động, trong đó gần một nửa là người dân tộc Lê và Miêu. Thu nhập của người lao động được giới thiệu ở mức khoảng 5.000 nhân dân tệ/tháng, tương đương 18,5 triệu đồng.

Như vậy, ngay cả khi những vườn sầu riêng chưa bước vào thời kỳ kinh doanh, người dân tham gia sản xuất đã có nguồn thu từ công việc chăm sóc, phát triển vùng trồng.

Không chỉ có việc làm, người lao động còn được hướng dẫn kỹ thuật, từ ghép giống, bón phân hữu cơ, chăm sóc cây, phòng trừ sâu bệnh đến vận hành hệ thống tưới thông minh và thu hoạch.

Những kiến thức này có thể trở thành nền tảng để người dân tự phát triển sản xuất, thay vì chỉ làm thuê cho doanh nghiệp.

Các giống sầu riêng được trồng tại đây chủ yếu gồm Monthong, Musang King và Black Thorn. Cơ quan nông nghiệp địa phương phối hợp với doanh nghiệp tổ chức tập huấn ngay tại vườn, giúp người dân từng bước làm quen với quy trình canh tác loại cây có giá trị kinh tế cao.

Trồng xen để có thu nhập trong những năm chờ sầu riêng cho quả

Bên cạnh tạo việc làm, một cách làm đáng chú ý tại Hải Nam là tổ chức trồng xen, tận dụng diện tích đất khi cây sầu riêng còn nhỏ để phát triển các loại cây cho thu hoạch sớm.

Mô hình được áp dụng với cơ cấu khá đặc biệt: 1 cây sầu riêng, 2 cây chuối hoặc đu đủ, 3 cây cau và 70 khóm dứa.

Cách bố trí này giúp tận dụng đất đai, ánh sáng và điều kiện khí hậu, đồng thời tạo ra nhiều nguồn thu trên cùng diện tích canh tác.

Trong khi sầu riêng cần nhiều năm mới cho quả, chuối, đu đủ và dứa có thể thu hoạch sớm hơn. Việc trồng xen còn góp phần hạn chế cỏ dại, giảm một phần chi phí chăm sóc vườn.

Với những hộ dân còn khó khăn, lợi ích không chỉ nằm ở sản lượng nông sản. Quan trọng hơn, họ có nguồn thu để trang trải sinh hoạt, tiếp tục đầu tư cho cây lâu năm mà không phải chờ đến mùa sầu riêng đầu tiên.

Theo thông tin về mô hình phát triển sầu riêng tại Hải Nam, thu nhập của người dân địa phương tham gia mô hình đạt khoảng 40.000 - 50.000 nhân dân tệ/năm, tương đương 148 - 185 triệu đồng, tăng khoảng 30.000 nhân dân tệ, tương đương 111 triệu đồng so với trước đây.

Đây là con số đáng chú ý, nhất là khi thu nhập của người dân không chỉ phụ thuộc vào một loại cây trồng.

Sầu riêng tại Hải Nam có mùa thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm. Tuy nhiên, nhờ kết hợp các loại cây trồng và tổ chức sản xuất theo hướng đa dạng nguồn thu, hoạt động sản xuất của người dân không chỉ tập trung vào vài tháng thu hoạch sầu riêng.

Điểm đáng quan tâm trong cách làm này là bài toán sinh kế được tính toán ngay từ khi bắt đầu phát triển vùng trồng.

Thay vì đặt toàn bộ kỳ vọng vào nguồn thu trong tương lai, người dân có thể lấy thu nhập từ cây ngắn ngày để duy trì cuộc sống, chăm sóc cây dài ngày và từng bước tích lũy vốn sản xuất.

Từ những vườn sầu riêng Hải Nam, nghĩ về sinh kế vùng cao Việt Nam

Trong chuyến tìm hiểu tại Hải Nam của phóng viên VietNamNet, điều đáng chú ý không chỉ là việc đưa một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao vào trồng thành công trên vùng đất mới, mà còn ở cách tổ chức sản xuất gắn với tạo việc làm và cải thiện thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Để cây sầu riêng bén rễ tại Hải Nam, địa phương và doanh nghiệp đã trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và từng bước mở rộng diện tích canh tác.

Giai đoạn 2020 - 2024, riêng Công ty Ưu Kỳ đã trồng lũy kế 7.000 mẫu sầu riêng, tương đương hơn 466ha. Hiện doanh nghiệp quản lý vùng trồng hơn 15.000 mẫu, tương đương trên 1.000ha.

Tháng 8/2022, những quả sầu riêng mang thương hiệu “Ưu Kỳ - Đại Chủy Điểu” đầu tiên được tổ chức hái thử. Đến tháng 7/2023, thương hiệu sầu riêng Đại Chủy Điểu chính thức được đưa ra thị trường.

Từ những vùng trồng thử nghiệm ban đầu đến khi hình thành sản phẩm thương mại, quá trình phát triển cây sầu riêng tại Hải Nam cho thấy vai trò của nghiên cứu giống, ứng dụng kỹ thuật và sự tham gia của doanh nghiệp.

Song, với đồng bào Lê và Miêu, giá trị của những vườn sầu riêng không chỉ được tính bằng số lượng cây trồng hay sản lượng thu hoạch. Việc có thêm cơ hội làm việc, học nghề và tăng thu nhập ngay trên quê hương cũng là những kết quả thiết thực.

Câu chuyện từ Hải Nam gợi mở kinh nghiệm đáng tham khảo đối với nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Đó là phát triển cây trồng lâu năm cần đi cùng các giải pháp bảo đảm sinh kế trước mắt.

Tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, không chỉ tạo cơ hội lao động mà còn giúp họ tiếp cận kỹ thuật, tích lũy kinh nghiệm và từng bước chủ động phát triển sản xuất.

Một cây sầu riêng có thể mất nhiều năm mới cho quả, nhưng sinh kế của người nông dân không thể chờ đợi từng ấy thời gian. Từ những vườn cây ở Hải Nam, bài học đáng suy ngẫm là phát triển nông nghiệp không chỉ hướng tới giá trị của mùa thu hoạch, mà còn phải tạo ra thu nhập và cơ hội vươn lên cho người dân ngay trong quá trình sản xuất.