Siêu El Nino chạm ngưỡng lịch sử, cả nước nóng bất thường

Không khí lạnh về sớm nhưng miền Bắc vẫn nắng nóng bất thường

Vừa qua, miền Bắc đón đợt không khí lạnh đầu tiên vào đêm ngày 9, sáng ngày 10.9, sớm hơn so với trung bình nhiều năm khoảng 3 - 5 ngày. Dù vậy, trong phần còn lại của tháng 9 cũng như tháng 10, các tỉnh thành miền Bắc lại xuất hiện những đợt nắng nóng diện rộng, với nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Theo ghi nhận của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF), tại trạm Láng (Hà Nội), nhiệt độ ngày 30.9 lên tới 38,4 độ C, vượt mức 38,2 độ C ghi nhận ngày 8.9.2025. Trạm Yên Châu (Sơn La) ghi nhận 38,3 độ C vào ngày 3.10, cao hơn 0,8 độ C so với giá trị lịch sử ghi nhận ngày 23.10.2019. Trạm Hòn Dấu (Hải Phòng) ghi nhận 37,2 độ C ngày 3.10, vượt mức 34,8 độ C của cùng ngày năm 2014. Trạm Phú Hộ (Phú Thọ) là 35,3 độ C cao hơn 0,8 độ C so với lịch sử ghi nhận từ năm 1995. Trên toàn khu vực, nhiệt độ trung bình cao hơn nhiều năm từ 1,5 - 2 độ C; khiến giai đoạn cuối thu đầu đông ở miền Bắc nóng bất thường.

Không chỉ miền Bắc, các khu vực khác trên cả nước cũng ghi nhận tình trạng nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm phổ biến từ 0,5 - 1,5 độ C; nhiệt độ cao nhất ngày chạm và vượt mốc lịch sử. Có thể kể đến trạm Tuyên Hóa (Quảng Trị) ghi nhận 37 độ C ngày 4.10, cao hơn mức 36,4 độ C ngày 12.10.2003. Tại trạm Biên Hòa (Đồng Nai), nhiệt độ ngày 1.10 đạt 36,2 độ C, vượt mức 35,9 độ C ghi nhận ngày 19.10.2025. Trạm Nhà Bè (TP.HCM) ghi nhận 35,2 độ C ngày 1.10, cao hơn mức 34,8 độ C từ năm 2017.

Trên phạm vi cả nước, chỉ trong 20 ngày tháng 10 ghi nhận 59 lần nhiệt độ cao nhất ngày vượt giá trị lịch sử trong khi tháng 9 là 25 lần và tháng 8 là 17 lần. Theo các chuyên gia, nhìn vào các con số trên có thể thấy yếu tố El Nino đang tác động mạnh đến thời tiết nước ta. Tuy nhiên, yếu tố El Nino còn đang chịu sự chi phối của quá trình ấm lên toàn cầu do biến đổi khí hậu.

El Nino không chỉ khiến nhiệt độ gia tăng mà còn làm cho lượng mưa phân bố không đồng đều giữa các khu vực; một số nơi mưa lớn vượt kỷ lục, nhiều nơi khác lại thấp hơn đáng kể so với bình thường. Lượng mưa tại Bắc bộ và khu vực Thanh Hóa - Nghệ An thấp hơn trung bình nhiều năm từ 50 - 80% trong khi các khu vực còn lại phổ biến có lượng mưa xấp xỉ đến cao hơn trung bình nhiều năm từ 30 - 70%; riêng một số nơi ở Đông Nam bộ cao hơn từ 80 - 120%.

Cụ thể, trạm Quy Nhơn ghi nhận lượng mưa 176 mm, vượt mức kỷ lục trước đó là 144,9 mm của ngày 22.9.2022. Tại Phan Thiết, lượng mưa đạt 176,8 mm, cao hơn đáng kể so với mức 122,8 mm ghi nhận ngày 25.9.1962. Đặc biệt, trạm Phan Rí ghi nhận lượng mưa lên tới 213,6 mm trong ngày 23.9, trong khi kỷ lục trước đó chỉ là 82,6 mm ngày 25.9.2018; lượng mưa ngày này cao gấp khoảng 2,6 lần mức lịch sử.

Đến tháng 10, tình trạng mưa lớn vượt kỷ lục tiếp tục xuất hiện. Trạm Điện Biên ghi nhận lượng mưa 169,8 mm ngày 5.10, vượt mức 97,2 mm của ngày 10.10.2015. Tại Phan Rí, lượng mưa ngày 8.10 đạt 166,1 mm, cao hơn con số 97,9 mm của ngày 30.10.2025. Bên cạnh các kỷ lục lượng mưa ngày, đợt mưa từ ngày 4 - 10.10 cũng gây chú ý khi khu vực từ Huế đến Quảng Ngãi có lượng mưa phổ biến 300 - 500 mm, có nơi cao hơn.

Mùa đông miền Bắc ấm, Nam bộ khô hạn gay gắt

Thực tế quan trắc trong những tháng qua cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở những ngày nóng hơn bình thường hay những trận mưa lớn kỷ lục riêng lẻ, mà còn ở sự tương phản giữa các hiện tượng cực đoan. Nền nhiệt cao trên diện rộng, mưa thiếu hụt tại nhiều nơi nhưng lại dồn dập ở một số khu vực là những tín hiệu cho thấy thời tiết ngày càng dị thường. Ở thời điểm này, nhiều người đặt câu hỏi khi nào sẽ xuất hiện các đợt không khí lạnh mạnh tại miền Bắc? Theo các dự báo mới nhất, hiện tại các đợt lạnh có cường độ yếu và lệch đông nên ít ảnh hưởng thời tiết nước ta. Khả năng trong tháng 11 các đợt lạnh cường độ mạnh sẽ xuất hiện nhiều hơn, thông thường các năm sẽ có 3 - 4 đợt. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của El Nino cường độ rất mạnh nên năm nay, mùa đông ở miền Bắc sẽ ấm hơn nhiều so với trung bình nhiều năm.

Bản tin cập nhật ngày 26.10 của Cục Quản lý đại dương và khí quyển Mỹ (NOAA) cho biết nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Nino 3.4 đang cao hơn bình thường 2,5 độ C; tại Nino 3 là 3,6 độ C và Nino 1-2 lên tới 4,4 độ C. Khả năng El Nino lần này sẽ trở thành sự kiện mạnh nhất lịch sử và duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 1 - 3.2027 vẫn trên 83%.

Tại VN, NCHMF nhận định El Nino sẽ đạt cường độ mạnh nhất trong giai đoạn cuối năm 2026 và duy trì cường độ rất mạnh đến đầu năm 2027. Từ tháng 2 - 4.2027, El Nino có xu hướng suy yếu nhưng vẫn có khả năng duy trì đến nửa đầu mùa hè năm sau trước khi chuyển dần về trạng thái trung tính. Như vậy, giai đoạn El Nino rất mạnh sẽ trùng với mùa khô tại nhiều khu vực của VN đặc biệt là khu vực Nam bộ và miền Trung, Tây nguyên.

PGS-TS Trần Bá Hoằng, Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam (SIWRR), khuyến cáo: Có khả năng El Nino cường độ rất mạnh sẽ kéo dài đến tháng 3.2027, lượng mưa sẽ thiếu hụt 20 - 40% ở nhiều khu vực. Điều này khiến tại nhiều hồ chứa, lượng nước dự trữ sẽ thiếu hụt từ 10 - 30% so với dung tích thiết kế. Điều này có khả năng ảnh hưởng việc cung cấp nước cho mùa khô sắp tới. Do vậy, việc cung cấp nước cần được tuân thủ theo thứ tự ưu tiên; đầu tiên là nước ngọt phục vụ sinh hoạt, sau là cấp nước cho dịch vụ, công nghiệp và kế đến là sản xuất nông nghiệp. Trong nông nghiệp, tùy thuộc nguồn và lượng nước có thể cắt giảm vụ ở những khu vực có khả năng thiếu nước cao.

Đối với ĐBSCL, dự báo mặn sẽ xâm nhập sớm, có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 12.2026. Kịch bản ứng phó hạn mặn cho ĐBSCL có thể kích hoạt sớm dựa vào kinh nghiệm thực tế của mùa khô năm 2019 - 2020. Đây là cơ sở để các cấp chính quyền địa phương làm cơ sở trong việc điều hành phòng chống hạn mặn ở ĐBSCL.

Chúng tôi khuyến cáo người dân ĐBSCL xuống giống sớm vụ đông xuân và kết thúc việc xuống giống trước tháng 12.2026, tránh đỉnh mặn cuối tháng 1 - đầu tháng 2.2027. Vào giai đoạn này, các giải pháp khác cũng được kích hoạt và đặc biệt là cần tranh thủ tích nước ngọt ở các hệ thống kênh rạch, ao hồ của người dân. Bên cạnh đó, trong mùa khô, mặn sẽ vào sâu theo các đợt triều cường cao, người dân cần theo dõi để né những đợt mặn xâm nhập sâu; khi triều rút có thể tranh thủ lấy nước ngọt vào để phục vụ sản xuất.

PGS-TS Trần Bá Hoằng, Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam