Thuốc sinh học và hóa học 'không phải chọn một, bỏ một'

Không đối lập thuốc sinh học và hóa học

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sinh học ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên, mở rộng sử dụng thuốc sinh học không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn thuốc hóa học. Vấn đề quan trọng là lựa chọn giải pháp phù hợp với từng đối tượng dịch hại, giai đoạn sinh trưởng của cây trồng và điều kiện sản xuất.

Tại tọa đàm “Doanh nghiệp bảo vệ thực vật đồng hành cùng nông nghiệp xanh Đồng bằng sông Cửu Long”, diễn ra ngày 8/10 tại TP Cần Thơ, ông Nguyễn Hoàng Bảo, đại diện Hiệp hội CropLife Việt Nam, cho rằng thuốc BVTV sinh học và hóa học không phải hai giải pháp đối lập mà có thể bổ trợ cho nhau trong quản lý dịch hại.

Tọa đàm nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Thuốc bảo vệ thực vật vùng Đồng bằng sông Cửu Long năm 2026, với chủ đề “Bảo vệ cây trồng có trách nhiệm - Đồng hành cùng Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp”, do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức.

Theo ông Bảo, thuốc BVTV sinh học có thể phát huy hiệu quả trong những điều kiện nhất định, nhất là khi dịch hại mới xuất hiện và được phát hiện sớm. Tuy nhiên, một số sản phẩm có tốc độ tác động chậm, đòi hỏi người sử dụng nắm rõ đặc tính và thời điểm áp dụng.

Trong khi đó, thuốc BVTV hóa học có thể giúp kiểm soát nhanh dịch hại khi áp lực gây hại cao, hạn chế nguy cơ thiệt hại năng suất. Việc phát triển các sản phẩm thế hệ mới cũng đang hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng và cải thiện đặc tính an toàn.

Đại diện CropLife Việt Nam cho rằng việc lựa chọn, kết hợp hoặc luân phiên các sản phẩm có cơ chế tác động khác nhau, trên cơ sở khuyến cáo kỹ thuật, còn góp phần quản lý nguy cơ hình thành tính kháng thuốc.

Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm sinh học đều phù hợp sử dụng gần thời điểm thu hoạch. Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào sản phẩm được phép sử dụng trên cây trồng, đối tượng dịch hại, hướng dẫn trên nhãn và thời gian cách ly.

Theo định hướng này, phát triển thuốc BVTV sinh học không nhằm thay thế toàn bộ các sản phẩm hóa học mà góp phần mở rộng lựa chọn cho nông dân. Mục tiêu là sử dụng đúng giải pháp, giảm những lần phun không cần thiết và nâng cao hiệu quả quản lý dịch hại tổng hợp.

Thuốc tốt phải đi cùng kỹ thuật sử dụng đúng

Bên cạnh chất lượng sản phẩm, kỹ thuật sử dụng là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả phòng trừ dịch hại và an toàn sản xuất.

Theo ông Nguyễn Hoàng Bảo, ngay cả những sản phẩm được nghiên cứu, phát triển theo tiêu chuẩn tiên tiến cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu nông dân sử dụng không đúng cây trồng, đối tượng dịch hại, liều lượng, thời điểm và phương pháp.

Sử dụng thuốc không đúng hướng dẫn có thể làm tăng chi phí, giảm hiệu quả phòng trừ, thúc đẩy nguy cơ hình thành tính kháng thuốc và ảnh hưởng đến sức khỏe con người, môi trường, chất lượng nông sản.

Vì vậy, bên cạnh nghiên cứu sản phẩm mới, hoạt động tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cần được chú trọng. Nông dân cần được hướng dẫn nhận diện dịch hại, xác định ngưỡng phòng trừ, lựa chọn thuốc phù hợp và tuân thủ nguyên tắc sử dụng an toàn.

Nội dung tập huấn cũng cần bao gồm kỹ thuật sử dụng thiết bị phun, trang bị bảo hộ cá nhân, quản lý bao bì sau sử dụng, thời gian cách ly và nguyên tắc luân phiên cơ chế tác động để hạn chế nguy cơ kháng thuốc.

Quan trọng hơn, người sản xuất cần thay đổi tư duy từ phụ thuộc vào thuốc BVTV sang quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp biện pháp canh tác, sinh học và hóa học khi cần thiết.

Theo đại diện CropLife Việt Nam, trách nhiệm sử dụng thuốc an toàn không chỉ thuộc về nông dân mà còn liên quan đến hệ thống kinh doanh, phân phối.

Trong thực tế, đại lý vật tư nông nghiệp là một trong những kênh cung cấp thông tin và tư vấn kỹ thuật trực tiếp cho người sản xuất. Những khuyến nghị về lựa chọn sản phẩm, liều lượng và thời điểm phun có thể ảnh hưởng đáng kể đến quyết định của nông dân.

Do đó, người kinh doanh thuốc BVTV cần có kiến thức chuyên môn, đáp ứng điều kiện kinh doanh theo quy định và nâng cao trách nhiệm tư vấn. Việc phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và hợp tác xã trong đào tạo người sử dụng, người kinh doanh được xem là giải pháp cần thiết.

Kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật trên sàn thương mại điện tử

Cùng với sự phát triển của công nghệ số, hoạt động giới thiệu và kinh doanh vật tư nông nghiệp trên các nền tảng trực tuyến ngày càng đặt ra yêu cầu quản lý phù hợp.

Theo ông Nguyễn Hoàng Bảo, thương mại điện tử tạo điều kiện để người mua tiếp cận thông tin, tìm kiếm sản phẩm và kết nối với nhà cung cấp. Tuy nhiên, thuốc BVTV là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, không thể quản lý như hàng hóa tiêu dùng thông thường.

Hoạt động kinh doanh trực tuyến có thể phát sinh những rủi ro liên quan đến nguồn gốc sản phẩm, điều kiện của người bán, thông tin quảng cáo và năng lực tư vấn kỹ thuật.

Đáng chú ý, người mua có thể tiếp cận sản phẩm qua nền tảng trực tuyến nhưng thiếu hướng dẫn cần thiết để lựa chọn, sử dụng đúng cách.

Từ thực tế này, đại diện CropLife Việt Nam đề xuất tăng cường kiểm soát điều kiện kinh doanh thuốc BVTV trên môi trường số, bảo đảm các yêu cầu quản lý chuyên ngành được thực hiện phù hợp với quy định pháp luật.

Trong đó, cần chú trọng xác minh tư cách và điều kiện kinh doanh của người bán, thông tin sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa trước khi cho phép đăng bán.

Các nền tảng thương mại điện tử cũng cần xây dựng cơ chế rà soát, hạn chế việc giới thiệu những sản phẩm không được phép sử dụng tại Việt Nam, không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo gây hiểu nhầm về công dụng.

Bên cạnh trách nhiệm của người bán, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành và đơn vị vận hành nền tảng được xem là cần thiết nhằm chia sẻ thông tin, hướng dẫn thực hiện quy định và xử lý vi phạm.

Cách tiếp cận này không nhằm hạn chế thương mại điện tử mà hướng tới bảo đảm sản phẩm được kinh doanh đúng quy định, người mua được tiếp cận thông tin đáng tin cậy và nhận được hướng dẫn sử dụng phù hợp.

Theo đại diện CropLife Việt Nam, khi người kinh doanh có đủ năng lực chuyên môn, sản phẩm được kiểm soát và các kênh phân phối tuân thủ quy định, thương mại điện tử có

thể trở thành công cụ hỗ trợ đưa những giải pháp BVTV đến gần hơn với nông dân.

Đối với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là lựa chọn thuốc sinh học hay hóa học. Quan trọng hơn là sử dụng đúng sản phẩm, đúng thời điểm, đúng kỹ thuật, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các bên trong toàn bộ chuỗi cung ứng.