Tích nước mùa mưa, tiết kiệm mùa khô

Nằm ở hạ lưu sông Tiền, khu vực cù lao Tân Phú Đông, tỉnh Đồng Tháp, gồm hai xã Tân Phú Đông và Tân Thới, thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn và xâm nhập mặn vào mùa khô. Trong điều kiện nguồn nước tưới có thời điểm khó khăn, nhiều nông dân đã chủ động thay đổi cách sản xuất, lựa chọn cây trồng và bố trí mùa vụ phù hợp hơn. Một trong những cách làm đang được người dân áp dụng là luân canh ớt - sả kết hợp tích trữ nước mưa, tưới tiết kiệm và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để giữ ẩm cho đất.

Tích nước mưa, bố trí mùa vụ theo nguồn nước

Hơn 20 năm gắn bó với cây ớt và sả, ông Nguyễn Văn Mến, ngụ ấp Lý Quàn 1, xã Tân Phú Đông, cho biết kinh nghiệm quan trọng nhất là bố trí thời vụ phù hợp với diễn biến nguồn nước.

Theo ông Mến, ớt thường được gieo ươm từ khoảng giữa tháng 3 âm lịch, thu hoạch dứt điểm vào khoảng rằm tháng 8. Thời gian cây sinh trưởng, cho trái chủ yếu trùng với mùa mưa nên giảm áp lực về nước tưới.

Sau khi kết thúc vụ ớt, nông dân xuống giống sả. Đây là loại cây có khả năng chịu điều kiện khô hạn tốt hơn, phù hợp để duy trì sản xuất trong những tháng mùa khô và thu hoạch vào khoảng dịp Tết.

“Ở đây làm cây gì cũng phải tính đến nước. Mùa nào có nước ngọt thì tranh thủ làm ớt, đến mùa khô chuyển sang sả để giảm rủi ro”, ông Mến chia sẻ.

Để chủ động hơn trong mùa khô, gia đình ông lắp đặt hệ thống đường ống thu nước mưa từ mái nhà và dẫn về các bể lót bạt để tích trữ. Lượng nước này được dành cho những thời điểm nguồn nước ngoài sông, rạch không phù hợp để tưới.

Nước tích trữ được sử dụng tiết kiệm thay vì tưới thường xuyên. Trên ruộng, lá sả sau thu hoạch được tận dụng phủ mặt giồng, giúp hạn chế bốc hơi nước và giữ độ ẩm cho đất. Khi cây ớt phát triển, tán cây cũng góp phần che bề mặt đất.

Nhờ đó, theo kinh nghiệm của ông Mến, khoảng cách giữa các lần tưới có thể kéo dài hơn so với cách canh tác thông thường. Việc giảm lượng nước sử dụng trở nên đặc biệt có ý nghĩa trong những thời điểm hạn, mặn kéo dài.

Cách làm này không đòi hỏi công nghệ phức tạp nhưng dựa nhiều vào kinh nghiệm theo dõi thời tiết, nguồn nước và khả năng giữ ẩm của đất. Đây cũng là những yếu tố ngày càng quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp ở khu vực chịu tác động của xâm nhập mặn.

Chọn giống phù hợp, giảm rủi ro sản xuất

Bên cạnh tích trữ và sử dụng nước tiết kiệm, người dân Tân Phú Đông còn lựa chọn cây trồng, giống và thời vụ phù hợp với điều kiện phèn, mặn, thiếu nước mùa khô. Theo ông Mến, việc luân canh ớt - sả giúp gia đình tận dụng mùa mưa cho cây cần nhiều nước hơn, trong khi sả có khả năng chịu khô hạn tốt hơn được bố trí vào mùa khô.

Kết hợp với phủ phụ phẩm giữ ẩm và tưới tiết kiệm, cách sản xuất này vừa giảm nhu cầu sử dụng nước, vừa hạn chế rủi ro trong những thời điểm nguồn nước khó khăn. Thực tế sản xuất của gia đình ông Mến cho thấy mô hình vẫn mang lại thu nhập, tạo cơ sở để người dân duy trì sinh kế trong điều kiện hạn hán, xâm nhập mặn.

Những cách làm của nông dân Tân Phú Đông cũng cho thấy yêu cầu sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả trong Luật Tài nguyên nước năm 2023 đang có những hình thức thực hành rất cụ thể từ cơ sở.

Luật đặt ra yêu cầu sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, khuyến khích tích trữ nước mưa; trong sản xuất nông nghiệp, việc sử dụng nước cần gắn với khả năng đáp ứng của nguồn nước, bố trí mùa vụ, cây trồng phù hợp và áp dụng các biện pháp canh tác nhằm giảm lượng nước sử dụng.

Từ những bể chứa nước mưa, lớp phụ phẩm phủ giữ ẩm đến việc chuyển đổi ớt - sả theo mùa, người dân đang chủ động thích ứng với điều kiện nguồn nước thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác nước từ sông, rạch. Đây cũng là cách tiếp cận “chủ động nước tại chỗ”, góp phần giảm áp lực lên nguồn nước trong những thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn.