TP.HCM kiến tạo nền nông nghiệp đô thị công nghệ cao, xanh và bền vững

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nông nghiệp TP.HCM đang chủ động chuyển hướng phát triển theo chiều sâu, lấy khoa học công nghệ, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sử dụng đất làm động lực tăng trưởng. Thay vì phụ thuộc vào mở rộng diện tích, TP.HCM hướng tới nâng cao giá trị trên từng đơn vị sản xuất, phù hợp đặc thù của một đô thị lớn.

Nâng giá trị trên từng hecta đất nông nghiệp

Từ định hướng đó, nông nghiệp công nghệ cao được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để tái cơ cấu ngành, nâng năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản. Đây cũng là nền tảng để TP.HCM từng bước hình thành nền nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái, tuần hoàn và bền vững, hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, môi trường và sinh kế của người dân.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2020-2025 xác định phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nông nghiệp đô thị là một nhiệm vụ quan trọng. Định hướng này tiếp tục được khẳng định trong nhiệm kỳ 2025-2030 với yêu cầu phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao.

Theo định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường TP.HCM, khoa học công nghệ sẽ tập trung phục vụ nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản có năng suất cao, thích nghi với biến đổi khí hậu và điều kiện môi trường. Sản phẩm phải bảo đảm chất lượng, an toàn, có giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Trong điều kiện diện tích sản xuất khó mở rộng, yêu cầu đặt ra là tạo nhiều giá trị hơn trên cùng diện tích, giảm lao động trực tiếp nhưng tăng năng suất, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Thước đo của nông nghiệp đô thị vì vậy không còn nằm chủ yếu ở sản lượng. Hiệu quả kinh tế, thu nhập người sản xuất, khả năng tiết kiệm tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu phải trở thành những tiêu chí quan trọng.

Mở không gian cho các khu nông nghiệp công nghệ cao

Để công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, TP.HCM xác định quy hoạch và đầu tư hạ tầng các khu, vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao là nhiệm vụ trọng tâm.

Theo định hướng, Thành phố sẽ tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đất đai, đẩy nhanh tiến độ để sớm đưa 7 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vào hoạt động.

Các khu gồm Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao TP.HCM tại xã Nhuận Đức, quy mô 88,17 ha; Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Cần Giờ 89,74 ha; Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Củ Chi 23,3 ha; Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Nhuận Đức 470 ha; Khu Nông nghiệp công nghệ cao An Nhơn Tây 470 ha; Khu Nông nghiệp công nghệ cao Bình Giã 383,22 ha và Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ Phước Hòa 203 ha.

Tuy nhiên, quỹ đất và hạ tầng mới là điều kiện ban đầu. Các khu nông nghiệp công nghệ cao cần phát huy vai trò hạt nhân nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nhân lực và kết nối sản xuất với thị trường, tạo sức lan tỏa cho các vùng nông nghiệp xung quanh.

Cùng quy hoạch là cơ chế sử dụng đất phù hợp, chính sách thu hút đầu tư, tín dụng và hỗ trợ hạ tầng. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt với HTX và hộ sản xuất bởi nông nghiệp công nghệ cao thường cần vốn ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn dài và nhân lực có trình độ.

Thành phố cũng định hướng khuyến khích hộ sản xuất tham gia hoặc thành lập HTX nông nghiệp công nghệ cao, qua đó nâng quy mô sản xuất, khả năng tiếp nhận công nghệ và sức cạnh tranh trên thị trường.

Công nghệ phải tạo được giá trị trên thị trường

Công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ dừng ở nhà kính, nhà màng hay thiết bị tự động. Năng suất cao nhưng đầu ra thiếu ổn định, sản phẩm đạt chất lượng nhưng chưa có hệ thống phân phối phù hợp thì giá trị gia tăng vẫn khó chuyển thành thu nhập bền vững cho nông dân.

Vì vậy, định hướng của TP.HCM là tổ chức lại chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Đồng thời, xây dựng hệ thống thông tin phục vụ dự báo thị trường, quản lý đầu vào, đầu ra và các yêu cầu kỹ thuật đối với nông sản công nghệ cao.

Liên kết giữa nông dân, tổ hợp tác, HTX và doanh nghiệp được xem là một mắt xích quan trọng. Trong đó, HTX không chỉ tập hợp nông dân mà phải có khả năng tổ chức sản xuất, tiếp nhận công nghệ, kiểm soát chất lượng và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ.

Thành phố cũng đặt trọng tâm vào liên kết “5 nhà”, gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà sản xuất và ngân hàng nhằm giải quyết đồng bộ những vấn đề về giống, vốn, kỹ thuật, chế biến, bảo quản và thị trường.

Ở khâu sản xuất, công nghệ sinh học, IoT, cảm biến, tự động hóa, công nghệ thông tin và truy xuất nguồn gốc sẽ được đẩy mạnh đối với các nhóm sản phẩm chủ lực.

Tuy nhiên, giá trị của công nghệ không nằm ở số lượng thiết bị được đầu tư mà ở khả năng giảm chi phí, kiểm soát môi trường, hạn chế rủi ro, nâng năng suất và giữ chất lượng sản phẩm ổn định.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu mới về nguồn nhân lực. Người sản xuất cần được đào tạo về kỹ thuật canh tác, giống, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, bảo quản sau thu hoạch và vận hành các hệ thống công nghệ.

Ngoài ra, thành phố cũng cần thu hút chuyên gia, kỹ sư công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, IoT và quản lý số tham gia vào quá trình chuyển giao kỹ thuật.

Tầm nhìn đến năm 2045, TP.HCM hướng tới một nền nông nghiệp đô thị có năng suất cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và đủ sức cạnh tranh.

Muốn đạt mục tiêu đó, chính sách, quy hoạch, vốn, nhân lực, khoa học công nghệ và thị trường phải được triển khai đồng bộ. Khi công nghệ gắn được với vùng sản xuất, HTX, doanh nghiệp và nhu cầu thị trường, nông nghiệp công nghệ cao mới trở thành động lực thực chất cho quá trình tái cơ cấu ngành và nâng thu nhập người nông dân.