Trồng cây bằng hạt và cây ghép khác nhau thế nào?

Cây trồng từ hạt (cây thực sinh) có bộ rễ cọc khỏe, ăn sâu, sống lâu, chịu hạn tốt, giá rẻ, nhưng lâu cho trái, đặc tính không giống cây mẹ (phân ly), năng suất và chất lượng không đồng đều.

Cây trồng từ hạt (cây thực sinh) có bộ rễ cọc khỏe, ăn sâu, sống lâu, chịu hạn tốt, giá rẻ, nhưng lâu cho trái, đặc tính không giống cây mẹ (phân ly), năng suất và chất lượng không đồng đều. Cây ghép (mắt ghép/cành ghép từ cây mẹ tốt ghép lên gốc ghép) giữ đúng đặc tính giống của cây mẹ, cho trái sớm, đồng đều, năng suất – chất lượng ổn định, có thể chọn gốc ghép kháng bệnh, chịu hạn, chịu mặn, nhưng giá cao hơn và phụ thuộc chất lượng mắt ghép, gốc ghép, kỹ thuật ghép. Với cây ăn trái và cây công nghiệp lâu năm (sầu riêng, xoài, bơ, cây có múi, cà phê, mắc ca…), cây ghép thường được ưu tiên để sản xuất hàng hóa.

So sánh tóm tắt

Tiêu chí	Cây trồng từ hạt	Cây ghép
Đặc tính giống	Không giống hoàn toàn cây mẹ	Giống cây mẹ (cây cho mắt ghép)
Thời gian cho trái	Lâu	Sớm hơn
Độ đồng đều	Kém	Cao
Năng suất, chất lượng	Không ổn định	Ổn định, theo giống
Bộ rễ	Rễ cọc khỏe, ăn sâu	Phụ thuộc gốc ghép
Tuổi thọ	Thường dài	Phụ thuộc gốc ghép, kỹ thuật
Chống chịu	Tùy cây	Có thể chọn gốc ghép kháng bệnh, chịu hạn, mặn
Giá cây giống	Rẻ	Cao hơn
Chiều cao cây	Thường cao lớn	Thường thấp hơn, dễ chăm

Ưu điểm của cây ghép

Đúng giống: trái giống cây mẹ về hình dạng, màu sắc, mùi vị.
Cho trái sớm: vì mắt ghép lấy từ cây đã trưởng thành.
Đồng đều: dễ chăm sóc, thu hoạch, đạt tiêu chuẩn thương mại.
Kết hợp ưu điểm: gốc ghép khỏe, kháng bệnh (ví dụ gốc kháng Phytophthora cho sầu riêng, gốc kháng tuyến trùng cho cà phê, gốc kháng héo xanh cho cà chua), ngọn cho năng suất, chất lượng cao.
Cải tạo vườn: ghép giống mới lên gốc cây cũ để đổi giống nhanh.

Ưu điểm của cây trồng từ hạt

Rễ cọc khỏe, chống đổ, chịu hạn tốt.
Giá rẻ, dễ nhân giống số lượng lớn.
Dùng làm gốc ghép.
Phù hợp cây lâm nghiệp, cây che bóng, một số cây mà nhân bằng hạt vẫn giữ đặc tính tương đối (giống thuần, một số loại rau, cây lương thực).

Khi nào chọn loại nào?

Cây ăn trái, cây công nghiệp lâu năm sản xuất hàng hóa: ưu tiên cây ghép từ cơ sở uy tín, mắt ghép từ cây đầu dòng.
Vùng khó khăn, cần cây chịu hạn, rễ sâu: có thể dùng cây thực sinh hoặc chọn gốc ghép khỏe.
Làm gốc ghép, trồng che bóng, chắn gió: cây hạt.
Rau, cây ngắn ngày: chủ yếu trồng từ hạt (hạt giống F1 hoặc thuần); một số trường hợp ghép để kháng bệnh.

Lưu ý khi trồng cây ghép

Mua từ nơi có nguồn gốc mắt ghép, gốc ghép rõ ràng.
Không lấp đất quá vết ghép.
Cắt bỏ chồi mọc từ gốc ghép (chồi dưới vết ghép) để không lấn át phần ngọn.
Buộc cọc tránh gió làm gãy vết ghép.

Câu hỏi thường gặp

Trồng sầu riêng từ hạt có cho trái ngon không? Có thể cho trái nhưng không giống cây mẹ, chất lượng không ổn định và lâu cho trái; sản xuất hàng hóa nên dùng cây ghép đúng giống.

Cây ghép có sống lâu bằng cây hạt không? Phụ thuộc gốc ghép và kỹ thuật; cây ghép chăm sóc tốt vẫn cho thu hoạch nhiều năm.

Có thể ghép cải tạo cây hạt đang trồng không? Được. Có thể ghép mắt giống tốt lên cây hạt khỏe (ghép cành, ghép chồi sau khi cưa đốn) để chuyển sang giống mong muốn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.