Truy xuất nguồn gốc: Từ yêu cầu quản lý đến lợi thế cạnh tranh của nông sản

Truy xuất nguồn gốc: Từ yêu cầu quản lý đến lợi thế cạnh tranh của nông sản
Dữ liệu trở thành điều kiện tham gia chuỗi cung ứng
Trong hoạt động xuất khẩu nông sản, chất lượng không còn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp ngày càng phải chứng minh hàng hóa được sản xuất ở đâu, sử dụng nguyên liệu gì, tuân thủ quy trình nào và trải qua những công đoạn nào trước khi đến tay người mua. Vì vậy, truy xuất nguồn gốc đang chuyển từ yêu cầu hỗ trợ quản lý thành một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh.
Thực tế, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản do Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đang từng bước mở rộng phạm vi tham gia. Tính đến tháng 10/2026, hệ thống ghi nhận 821.734 sản phẩm thuộc 18.536 dòng sản phẩm đăng ký, với 212 doanh nghiệp và 3.048 nông hộ tại 28 tỉnh, thành phố.
Trong đó, 161.324 sản phẩm thuộc 20 dòng sản phẩm đã có dữ liệu phục vụ truy xuất. Có 21 doanh nghiệp và 52 nông hộ tại 16 tỉnh, thành phố đưa dữ liệu truy xuất lên hệ thống. Khoảng cách giữa số sản phẩm đăng ký và số sản phẩm đã có dữ liệu cho thấy việc tham gia nền tảng mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng hơn là khả năng cập nhật và duy trì thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Một số ngành hàng đã ghi nhận kết quả ban đầu. Đối với sầu riêng, 15 container xuất khẩu sang Trung Quốc áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử, gắn thông tin với vùng trồng, cơ sở đóng gói và lô hàng. Trong ngành chè, 109 mã vùng trồng được gắn định vị GPS, cùng 45 tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp thí điểm ứng dụng VNPT Green. Những mô hình này giúp doanh nghiệp có thêm căn cứ kiểm soát nguyên liệu và chứng minh quy trình sản xuất.
Truy xuất phải tạo ra giá trị kinh tế
Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ kiểm tra mà còn mang lại hiệu quả thiết thực cho người sản xuất và doanh nghiệp. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, các chủ thể có thể kiểm soát tốt hơn vật tư đầu vào, quy trình canh tác, thu hoạch và chất lượng sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để hạn chế rủi ro trong thu mua, chế biến và phân phối.
Theo ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam, năng lực cạnh tranh của nông sản ngày càng phụ thuộc vào khả năng chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững. Dữ liệu về vùng trồng, giống cây, vật tư đầu vào và quy trình canh tác giúp doanh nghiệp kiểm soát nguyên liệu, giảm rủi ro thu mua và đáp ứng yêu cầu khách hàng.
Để thúc đẩy quá trình này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện quy trình truy xuất theo từng nhóm sản phẩm, rà soát lộ trình áp dụng bắt buộc đối với sản phẩm có mức độ rủi ro cao theo Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, đồng thời phối hợp kết nối dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.
Đến ngày 30/11/2026, Bộ đặt mục tiêu mỗi Cục chuyên ngành có ít nhất một sản phẩm được tổ chức truy xuất điện tử toàn trình, có khả năng truy ngược, truy xuôi và đối soát dữ liệu.
Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, cần tháo gỡ những khó khăn về kỹ năng công nghệ, chi phí và khả năng cập nhật thông tin của nông hộ, hợp tác xã. Doanh nghiệp, cơ sở thu mua và chế biến cũng phải chịu trách nhiệm về dữ liệu ở từng công đoạn.
Khi thông tin truy xuất được sử dụng thường xuyên trong quản trị, kiểm soát chất lượng và giao dịch thương mại, công cụ này mới thực sự tạo ra lợi thế. Đây là cơ sở để nông sản Việt Nam từng bước chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng, giá bán sang cạnh tranh bằng chất lượng, tính minh bạch và uy tín thị trường.
**Nam Sơn **(t/h)
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.