🌾 Cập nhật giá cà phê và nông sản mới nhất mỗi ngày
Nông sản

Từ minh bạch nguồn gốc đến nâng cao giá trị nông sản Việt

Cập nhật: Tạp chí điện tử Thương Trường
Từ minh bạch nguồn gốc đến nâng cao giá trị nông sản Việt

Từ minh bạch nguồn gốc đến nâng cao giá trị nông sản Việt

Truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với nông sản Việt Nam khi các thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn và tính bền vững. Tuy nhiên, để biến công cụ này thành lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp cần vượt qua bài toán dữ liệu, chi phí và khả năng kết nối xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Minh bạch nguồn gốc trở thành yêu cầu của thị trường

Trong thương mại nông sản, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng ngày càng phải đi kèm với năng lực chứng minh nguồn gốc và quy trình sản xuất. Người mua không chỉ quan tâm sản phẩm được sản xuất ở đâu mà còn muốn biết nguyên liệu đầu vào, điều kiện canh tác, quá trình thu hoạch, chế biến và vận chuyển. Điều này khiến truy xuất nguồn gốc trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng của nông sản.

Tại Việt Nam, việc xây dựng hệ thống dữ liệu truy xuất đang được đẩy mạnh nhằm tăng cường quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến tháng 10/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản ghi nhận 821.734 sản phẩm thuộc 18.536 dòng sản phẩm đăng ký, với sự tham gia của 212 doanh nghiệp và 3.048 nông hộ tại 28 tỉnh, thành phố.

Tuy nhiên, số liệu cũng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa đăng ký tham gia và khả năng cung cấp dữ liệu thực tế. Mới có 161.324 sản phẩm thuộc 20 dòng sản phẩm có dữ liệu phục vụ truy xuất. Trong số các chủ thể tham gia, 21 doanh nghiệp và 52 nông hộ tại 16 tỉnh, thành phố đã đưa dữ liệu truy xuất lên hệ thống.

Thực tế này cho thấy, xây dựng tài khoản hay đăng ký sản phẩm mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào việc thông tin có được cập nhật đầy đủ, liên tục và phản ánh đúng quá trình hình thành sản phẩm hay không. Nếu dữ liệu chỉ tập trung ở một vài công đoạn, khả năng kiểm soát và xác minh toàn bộ hành trình hàng hóa vẫn còn hạn chế.

Một số ngành hàng đã bắt đầu triển khai những mô hình cụ thể. Trong lĩnh vực sầu riêng, 15 container xuất khẩu sang Trung Quốc áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử, gắn thông tin với vùng trồng, cơ sở đóng gói và từng lô hàng. Đối với ngành chè, 109 mã vùng trồng được gắn định vị GPS; 45 tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia thí điểm ứng dụng VNPT Green.

Những mô hình này cho thấy dữ liệu truy xuất có thể hỗ trợ kiểm soát vùng nguyên liệu, xác định trách nhiệm của các chủ thể và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu từ đối tác nhập khẩu. Đặc biệt, trong bối cảnh các thị trường ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của chuỗi cung ứng, việc chứng minh được nguồn gốc và quy trình sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ bị gián đoạn giao dịch do thiếu thông tin.

Theo ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam, năng lực cạnh tranh của nông sản ngày càng gắn với khả năng chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững. Dữ liệu về vùng trồng, giống cây, vật tư đầu vào và phương thức canh tác không chỉ phục vụ yêu cầu kiểm tra mà còn giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát nguyên liệu, hạn chế rủi ro trong thu mua.

Biến dữ liệu truy xuất thành giá trị kinh tế

Dù đã có những kết quả bước đầu, thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để truy xuất nguồn gốc trở thành công cụ quản trị thực chất thay vì chỉ là thủ tục phục vụ kiểm tra. Nếu thông tin được ghi nhận đầy đủ qua các công đoạn, doanh nghiệp có thể nhận diện những điểm bất thường trong sản xuất, kiểm soát chất lượng đầu vào, hạn chế sai lệch và giảm tổn thất trong quá trình thu mua, chế biến, phân phối.

Ngược lại, dữ liệu thiếu đồng bộ hoặc không được cập nhật kịp thời sẽ làm giảm độ tin cậy của hệ thống. Một sản phẩm có mã truy xuất nhưng thông tin không đầy đủ về vùng trồng, vật tư sử dụng, thời điểm thu hoạch hay cơ sở chế biến sẽ khó đáp ứng yêu cầu xác minh của đối tác. Vì vậy, hiệu quả truy xuất không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng sản phẩm đăng ký mà cần tính đến chất lượng, tính liên tục và khả năng đối soát dữ liệu.

Đây cũng là lý do trách nhiệm truy xuất cần được triển khai xuyên suốt từ nông hộ, hợp tác xã đến doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu. Mỗi chủ thể phải có trách nhiệm ghi nhận, cập nhật và cung cấp thông tin thuộc công đoạn mình phụ trách. Khi dữ liệu được kết nối, doanh nghiệp mới có thể truy ngược nguồn gốc khi phát sinh vấn đề và truy xuôi đến các khâu phân phối, tiêu thụ.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện quy trình truy xuất theo từng nhóm sản phẩm, rà soát lộ trình áp dụng bắt buộc đối với các sản phẩm có mức độ rủi ro cao theo Nghị định số 37/2026/NĐ-CP. Đồng thời, việc kết nối dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia cũng được đặt ra nhằm tăng khả năng chia sẻ và khai thác thông tin.

Một mục tiêu được Bộ đặt ra là đến ngày 30/11/2026, mỗi Cục chuyên ngành có ít nhất một sản phẩm được tổ chức truy xuất điện tử toàn trình, bảo đảm khả năng truy ngược, truy xuôi và đối soát dữ liệu. Đây là bước tiến cần thiết để từng bước hình thành phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào hồ sơ giấy và kiểm tra tại từng thời điểm.

Tuy nhiên, quá trình triển khai sẽ khó đạt hiệu quả nếu không giải quyết được những rào cản tại cơ sở sản xuất. Với nhiều nông hộ và hợp tác xã, kỹ năng sử dụng công nghệ, chi phí đầu tư thiết bị và thời gian cập nhật thông tin vẫn là những trở ngại đáng kể. Trong khi đó, doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống quản lý dữ liệu, chuẩn hóa quy trình tiếp nhận nguyên liệu và xây dựng cơ chế kiểm soát thông tin từ các nhà cung cấp.

Do vậy, bên cạnh hoàn thiện nền tảng công nghệ, cần chú trọng đào tạo kỹ năng số cho người sản xuất, hỗ trợ hợp tác xã tham gia hệ thống và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Các giải pháp truy xuất cũng cần phù hợp với đặc thù từng ngành hàng, tránh tạo thêm gánh nặng thủ tục và chi phí cho những đơn vị có quy mô nhỏ.

Về dài hạn, truy xuất nguồn gốc không nên chỉ được nhìn nhận như một công cụ đáp ứng yêu cầu quản lý hay điều kiện để hàng hóa thông quan. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả trong quản trị sản xuất, kiểm soát chất lượng và giao dịch thương mại, doanh nghiệp có thể giảm rủi ro, củng cố niềm tin với đối tác và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đối với nông sản Việt Nam, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ không chỉ nằm ở sản lượng hay giá bán mà còn ở khả năng chứng minh chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ quá trình sản xuất. Đây là hướng đi cần thiết để nâng cao uy tín hàng hóa, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Truy xuất nguồn gốc hàng hóa Vì sao người tiêu dùng vẫn khó kiểm chứngMã QR và các nền tảng truy xuất nguồn gốc đang được triển khai nhằm tăng tính minh bạch của thị trường giúp người tiêu dùng nhận diện hàng hóa và kiểm tra thông tin sản phẩm Tuy nhiên khi dữ liệu còn thiếu các hệ thống chưa liên thông và thông tin hiển thị chưa đủ để xác thực hành trình hàng hóa việc quét mã vẫn chưa đồng nghĩa với kiểm chứng được nguồn gốc thực sự |

3

Thị trường bán lẻ

Sức mua tăng tại TP Hồ Chí Minh, mở rộng cơ hội tiêu thụ hàng Việt 09:42 16/11/2026

07:23 15/11/2026

3

Thị trường bán lẻ

Sức mua tăng tại TP Hồ Chí Minh, mở rộng cơ hội tiêu thụ hàng Việt

Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook

Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.

Theo dõi fanpage