Ứng dụng AI và kinh tế tuần hoàn để 'xanh hóa' ngành chăn nuôi

Trí tuệ nhân tạo quản trị trang trại

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi đối mặt với áp lực dịch bệnh và yêu cầu khắt khe từ thị trường, Hải Phòng đang nỗ lực chuyển từ chăn nuôi nông hộ sang quy mô trang trại tập trung ứng dụng công nghệ cao. Với tổng đàn lợn trên 530.000 con và đàn gia cầm hơn 224 triệu con, Thành phố xác định khoa học công nghệ (KHCN) là giải pháp then chốt để hiện thực hóa mô hình tăng trưởng bền vững. Chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời mà đã trực tiếp thay đổi năng suất tại các trang trại ở thành phố Hải Phòng.

Ông Vũ Đức Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ HIPOTECH đánh giá, dữ liệu là nền móng của mọi giải pháp thông minh. Theo ông Tuấn, một trang trại hiện đại cần đi qua 4 tầng năng lực: số hóa dữ liệu cơ bản, chuẩn hóa theo thời gian thực, chuyển đổi số và cao nhất là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ ra quyết định.

Ông Tuấn cho biết tại một trang trại gà đẻ quy mô 6 vạn con gần Hải Phòng, sau khi áp dụng công nghệ số, chi phí thất thoát đã giảm từ 70 triệu đồng xuống còn 5 triệu đồng/năm nhờ khả năng kiểm soát chặt chẽ bằng phần mềm. “Điểm khác biệt khi ứng dụng AI trong chăn nuôi là khả năng hiểu ngữ cảnh cụ thể. Thay vì trả lời chung chung, AI học từ lịch sử tiêm vaccine, biểu đồ sử dụng cám, tỷ lệ vật nuôi chết và biến động thời tiết tại chính trang trại đó để đưa ra khuyến nghị chính xác”, ông Tuấn phân tích.

Ông Vũ Bá Công - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng nhấn mạnh, ứng dụng KHCN đã thể hiện rõ sự ưu việt sau những cú sốc dịch bệnh. Đơn cử như dịch tả lợn Châu Phi năm 2019 từng khiến ngân sách Thành phố phải hỗ trợ hơn 400 tỷ đồng thiệt hại.

“Hầu hết các hộ bị ảnh hưởng là chăn nuôi nông hộ truyền thống. Những trang trại áp dụng chăn nuôi an toàn sinh học và kiểm soát bằng công nghệ vẫn đứng vững. Nay chúng ta đã có vaccine và các hệ thống giám sát tự động, việc quản lý nguy cơ dịch bệnh phải được ưu tiên hàng đầu”, ông Công nói.

Để hiện đại hóa, thành phố Hải Phòng đã quy hoạch 59 vùng chăn nuôi tập trung với diện tích trên 1.500 ha. Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số qua các nền tảng như “Smart Hai Phong” hay “Nông sản Hải Phòng”, giúp người dân giám sát hiệu suất nuôi từ xa qua điện thoại thông minh, giảm thiểu sức lao động và tối ưu hóa chi phí.

Chìa khóa từ công nghệ tuần hoàn

Bên cạnh chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn được coi là “chìa khóa vàng” để xử lý chất thải chăn nuôi. Theo ông Phạm Đức Thắng, đại diện trang trại Tân Tiến (phường Trần Nhân Tông) chia sẻ mô hình xử lý phân gà thành phân bón hữu cơ vi sinh tại chỗ. Bằng cách sử dụng đệm lót sinh học dày 15 - 20cm bằng men vi sinh và các nguyên liệu xốp, trang trại không chỉ khử triệt để mùi hôi mà còn tạo nguồn phân bón giàu dinh dưỡng cho vườn cây ăn quả xung quanh.

“Chúng tôi giảm được 15 - 20% chi phí đầu vào nhờ tự chủ nguồn phân bón và giảm thuốc thú y. Vật nuôi sống trong môi trường sạch, ít khí độc, chất lượng thịt thơm ngon và đạt tiêu chuẩn VietGAP”, ông Thắng cho biết.

Ứng dụng KHCN vào sản xuất thôi là chưa đủ, việc chuẩn hóa chất lượng bằng các chỉ tiêu khoa học mới là yếu tố quyết định giá trị thương hiệu. Theo bà Phạm Thị Sen Quỳnh, Phó Giám đốc Sở KHCN Hải Phòng, thương hiệu là tổng hòa của nhiều yếu tố kỹ thuật. Để nâng tầm các sản phẩm như “Gà đồi Chí Linh”, không thể chỉ dựa vào cảm quan mà phải qua xét nghiệm hóa lý để đánh giá chất lượng, sự đồng đều của sản phẩm.

Sở KHCN Hải Phòng khuyến khích các trang trại sử dụng nền tảng công nghệ dùng chung để truy xuất nguồn gốc, giúp minh bạch hóa thông tin từ con giống, thức ăn đến lịch trình tiêm vaccine.

“Chất lượng phải được chứng minh bằng các chỉ số hóa lý thực tế, qua xét nghiệm tại các cơ quan chức năng. Nếu mỗi hộ nuôi một giống gà khác nhau, quy trình chăn thả khác nhau thì rất khó để xây dựng chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể bền vững”, bà Quỳnh phân tích.

Mặc dù chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi của Hải Phòng rất lớn, như Nghị quyết 51 hỗ trợ chi phí cấp chứng nhận VietGAP (tối đa 70 triệu đồng) hay hỗ trợ sản phẩm OCOP đến 50 triệu đồng nhưng rào cản tâm lý vẫn hiện hữu. Anh Ngô Quang Hải, hộ chăn nuôi tại phường Trần Hưng Đạo cho rằng các hộ chăn nuôi lớn tuổi thường ngại tiếp xúc với AI. Giải pháp khả thi là xây dựng các mô hình điểm, “cầm tay chỉ việc” để người chăn nuôi thấy rõ hiệu quả kinh tế rồi làm theo.

Theo Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Hải Phòng, Thành phố đang định hướng phát triển chăn nuôi theo chiều sâu. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ chăn nuôi quy mô trang trại tập trung đạt trên 65%, gắn liền với hạ tầng xử lý chất thải đạt chuẩn và các trạm biogas quy mô lớn để sản xuất năng lượng tái tạo.

Thành phố Hải Phòng hiện đang tích cực hướng dẫn các hộ chăn nuôi thay đổi tư duy từ “xử lý chất thải” sang “tái sử dụng chất thải” và từ “xử lý dịch bệnh” sang “quản lý nguy cơ”. Với sự kết hợp giữa “bộ não” AI và nông nghiệp tuần hoàn, ngành chăn nuôi Hải Phòng đang từng bước xây dựng hệ sinh thái sản xuất an toàn, hiện đại và hiệu quả.