Vĩnh Long xây dựng 3 kịch bản ứng phó hạn, mặn

Theo nhận định của các cơ quan khí tượng thủy văn, hiện tượng El Niño có khả năng xuất hiện trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Trước nguy cơ diễn biến thời tiết bất lợi, tỉnh Vĩnh Long xây dựng dự thảo kịch bản ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn giai đoạn 2026-2027, xác định các cấp độ rủi ro và giải pháp phù hợp nhằm chủ động bảo vệ nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Chủ động từ bài học các mùa khô trước

Theo kịch bản những năm gần đây, ĐBSCL liên tục chịu ảnh hưởng của các đợt hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp. Các hiện tượng thời tiết cực đoan cho thấy nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất và đời sống ngày càng cần được quan tâm.

Trong mùa khô 2015-2016, ảnh hưởng của El Niño mạnh khiến mùa mưa kết thúc sớm, lượng mưa thiếu hụt từ 15-40%. Xâm nhập mặn xuất hiện từ cuối tháng 11/2015, có thời điểm lấn sâu khoảng 46 km, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt tại nhiều địa phương.

Đến mùa khô 2019-2020, tình trạng xâm nhập mặn tiếp tục diễn biến gay gắt. Độ mặn cao duy trì trong thời gian dài trên nhiều tuyến sông, ảnh hưởng đến khả năng khai thác nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất và đời sống người dân.

Trong mùa khô 2023-2024, tác động của El Niño làm nền nhiệt tăng cao, số ngày nắng nóng ở nhiều nơi gia tăng, có thời điểm nhiệt độ cao nhất đạt khoảng 38,5 °C. Xâm nhập mặn tiếp tục diễn biến phức tạp, kéo dài trong các tháng cuối mùa khô.

Qua các đợt hạn, mặn cho thấy diễn biến nguồn nước tại Đồng bằng sông Cửu Long chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như ENSO, dòng chảy thượng nguồn, thủy triều, nước biển dâng và nhu cầu khai thác, sử dụng nước.

Theo phương án xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu triển khai 3 kịch bản ứng phó tương ứng với các mức độ xâm nhập mặn khác nhau.

Ở kịch bản 1, xâm nhập mặn được dự báo ở mức trung bình, tương đương các năm có diễn biến mặn không quá nghiêm trọng trong giai đoạn gần đây. Ranh mặn 4‰ có khả năng ảnh hưởng khoảng 85/124 xã, phường.

Các giải pháp trọng tâm gồm tăng cường theo dõi diễn biến nguồn nước, cập nhật thông tin dự báo, vận hành linh hoạt công trình thủy lợi, chủ động trữ nước ngọt và triển khai các biện pháp ngăn mặn phù hợp.

Ở kịch bản 2, tình trạng xâm nhập mặn được xây dựng theo hướng tương đương mùa khô 2015-2016. Ranh mặn 4‰ có khả năng ảnh hưởng khoảng 88/124 xã, phường.

Tỉnh tập trung tăng cường quan trắc độ mặn, vận hành các công trình kiểm soát nguồn nước, triển khai đắp đập tạm tại vị trí cần thiết, đồng thời khuyến cáo người dân điều chỉnh lịch thời vụ, lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện hạn, mặn.

Ở kịch bản 3, trường hợp xâm nhập mặn ở mức cao, tương đương các đợt hạn mặn nghiêm trọng từng xảy ra trong mùa khô 2019-2020, ranh mặn 4‰ có khả năng tác động khoảng 103/124 xã, phường.

Trong trường hợp này, tỉnh triển khai phương án ứng phó ở mức cao, huy động lực lượng, phương tiện phù hợp theo kế hoạch được phê duyệt, ưu tiên bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân tại khu vực có nguy cơ thiếu nước.

Bảo đảm an ninh nguồn nước

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được tỉnh xác định là chủ động tích trữ nguồn nước ngay trong mùa mưa năm 2026, thay vì chờ đến khi xâm nhập mặn xảy ra mới triển khai giải pháp ứng phó.

Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi được yêu cầu kiểm tra, rà soát hiện trạng công trình, vận hành phù hợp nhằm tăng khả năng giữ nước ngọt, hạn chế tác động của mặn xâm nhập.

Đối với sản xuất nông nghiệp, ngành chuyên môn khuyến cáo người dân thực hiện đúng lịch thời vụ, sử dụng giống cây trồng có khả năng thích ứng, áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước, không sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao.

Các nhà máy nước được yêu cầu kiểm tra hệ thống xử lý nước, chủ động phương án kiểm soát độ mặn, chuẩn bị nguồn nước bổ sung trong trường hợp nguồn nước thô bị ảnh hưởng.

Bên cạnh giải pháp của cơ quan quản lý, người dân được khuyến khích chủ động trữ nước mưa, sử dụng hiệu quả các thiết bị chứa nước, thực hiện các biện pháp phù hợp tại hộ gia đình để giảm nguy cơ thiếu nước trong mùa khô.

UBND tỉnh Vĩnh Long cho biết, việc xây dựng sớm các kịch bản ứng phó El Niño giai đoạn 2026-2027 giúp địa phương nâng cao khả năng chủ động trước các tình huống bất lợi, bảo vệ sản xuất, ổn định đời sống người dân và góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.