Vườn nho Trí Hà: Từ tư duy truyền thống đến bước ngoặt du lịch nông nghiệp

Từ 1,1 ha nho công nghệ cao, anh Nguyễn Đình Trí đã biến tư duy sản xuất thuần túy thành mô hình du lịch trải nghiệm, mang lại giá trị kinh tế vượt trội.

Trái ngược với cái nắng oi nồng đặc trưng của vùng đất Nam Trung Bộ, bước qua cánh cổng sắt dẫn vào vườn nho Trí Hà, tổ dân phố Núi Ngỗng, phường Đô Vinh (tỉnh Khánh Hòa), bầu không khí đột ngột dịu mát. Cái không gian êm dịu tỏa ra từ những dãy nhà màng mờ đục giăng hàng tăm tắp, ôm trọn lấy tán lá xanh ngắt và vô số chùm nho trĩu quả sà xuống ngang tầm mắt khiến bất kỳ ai đặt chân tới cũng cảm thấy thư thái. Giữa màu xanh mướt mát ấy, tiếng cười nói rộn ràng của đoàn du khách đến từ Cần Thơ làm nhộn nhịp cả một góc quê.

Anh Nguyễn Đình Trí, chủ vườn nho Trí Hà, tay cầm kéo bấm cành chuyên dụng, vừa nhẹ nhàng đỡ lấy từng chùm nho mọng nước cho khách chiêm ngưỡng, vừa niềm nở giải thích từng công đoạn canh tác.

Chị Cam Thị Nga, một du khách trong đoàn, cẩn thận bấm cuống chùm nho ngón tay đen chín mọng, bóng bẩy. Tự tay hái và thưởng thức ngay tại vườn, chị Nga không giấu nổi sự thích thú.

Chị chia sẻ: "Trước khi đến vườn nho Trí Hà, tôi đã tìm hiểu mô hình này rất kỹ trên mạng và chọn ghé thăm vì tiện đường về miền Tây. Ban đầu, tôi cũng e ngại khoản phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Thế nhưng khi đến tận nơi, chứng kiến quy trình nhà màng sạch sẽ và được nghe chủ trang trại giải thích cách trồng an toàn nghiêm ngặt, tôi hoàn toàn yên tâm tự hái nho ăn tại chỗ và mua về làm quà cho người thân".

Chị Nga nhấn mạnh thêm, trải nghiệm thực tế ở đây rất tuyệt vời. Trái nho căng mọng, vị ngọt thanh tự nhiên. Cảm giác tự tay cầm kéo cắt từng chùm nho trên cây mang lại sự thích thú khó tả. Lần này chị dự định mua vài ký nông sản bao gồm nho tươi và táo sấy, si rô nho...

Cách đó không xa, anh Nguyễn Hữu Nghị, du khách cùng đoàn, đang chăm chú quan sát hệ thống tưới nhỏ giọt tự động chạy dọc theo từng hàng nho. Vừa thưởng thức ly mật nho mát lạnh do gia đình anh Trí tự chế biến mang ra đãi khách, anh Nghị đưa ra nhận xét dưới góc nhìn của người quan tâm đến nông nghiệp công nghệ cao: "Ấn tượng mạnh nhất đối với tôi là quy trình làm việc chuyên nghiệp, mô hình quy hoạch bắt mắt và gọn gàng. Với người đi du lịch trải nghiệm, an toàn thực phẩm luôn là điều quan tâm hàng đầu. Việc mô hình hạn chế tối đa thuốc hóa học là điểm cộng rất lớn. Mật nho có vị ngon tự nhiên chứ không ngọt gắt như đường công nghiệp. Tôi rất hy vọng sẽ có duyên hợp tác cùng mô hình này trong thời gian tới".

Nhìn ánh mắt hài lòng của du khách khi tự tay hái những sản phẩm nông nghiệp sạch, anh Trí không giấu nổi nụ cười rạng rỡ. Tuy nhiên, để có được những căn nhà màng hiện đại đón hàng trăm lượt khách mỗi ngày, anh đã trải qua một hành trình dài đầy gian truân.

Ngồi trò chuyện bên bàn trà cạnh lối vào nhà màng, trầm ngâm nhớ lại quãng thời gian hàng chục năm vất vả trước đây, anh Trí bộc bạch về nỗi trăn trở đã thôi thúc anh phải thay đổi.

Gia đình anh vốn có truyền thống làm nông nghiệp, gắn bó với cây nho và cây táo theo phương thức truyền thống suốt 15-20 năm. Thế nhưng, làm nông nghiệp kiểu cũ phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết luôn ẩn chứa muôn vàn rủi ro.

"Trước đây làm ngoài trời cực kỳ vất vả mà bấp bênh. Thời tiết thất thường, chỉ cần vài cơn mưa trái mùa hoặc đợt mưa bão kéo dài là nấm bệnh mốc sương, thán thư bùng phát. Trái nho đang giai đoạn chín bỗng dưng nứt vỏ, thối rễ, hư hỏng hàng loạt chỉ sau một đêm. Có những vụ mùa, công sức và tiền bạc bỏ ra coi như mất trắng", anh Trí xót xa nhớ lại.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ trắng tay do thiên tai, người trồng nho truyền thống còn gánh chịu áp lực lớn từ đầu ra khi phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Anh Trí kể: "Đến mùa thu hoạch, mình luôn ở thế thụ động. Thương lái đến vườn ép giá, chọn lựa từng chùm, họ trả giá nào mình phải bán giá đó vì quả chín trên cây không thể để lâu. Bán không được giá thì lỗ, mà không bán thì nho hư. Cái vòng lẩn quẩn đó kéo dài suốt mười mấy hai mươi năm khiến người nông dân lúc nào cũng lo âu".

Đứng trước bế tắc của phương thức sản xuất cũ, năm 2021 trở thành bước ngoặt đối với cuộc đời làm nông của anh Nguyễn Đình Trí. Nhận thấy canh tác truyền thống không còn đường phát triển bền vững, anh rút ra bài học: Muốn thoát khỏi cảnh phụ thuộc thời tiết và thương lái thì bắt buộc phải đưa công nghệ vào sản xuất. Và anh Trí đã đưa ra quyết định táo bạo: Vay mượn vốn, dồn toàn bộ nguồn lực tích lũy của gia đình để đầu tư 9 nhà màng công nghệ cao trên tổng diện tích 1,1 ha nho.

Thời điểm đó, quyết định của anh khiến không ít người hoài nghi, bởi chi phí đầu tư cho nhà màng lên tới hàng trăm triệu đồng cho mỗi sào (1.000 m²). "Lúc mới bắt tay vào làm, tôi vô cùng lo lắng. Tiền tỷ đầu tư ra đó, áp lực nợ nần rất lớn. Trong đầu lúc nào cũng toàn những câu hỏi: Liệu kỹ thuật nhà màng có phù hợp với vùng đất này không? Cây nho trong nhà màng có phát triển tốt không? Và bao giờ mới thu hồi được khoản vốn đầu tư khổng lồ ấy?", anh Trí trải lòng.

Tuy nhiên, giữa những lo âu ban đầu, anh không phải đơn độc. Hành trình chuyển đổi nhận được sự đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ các chuyên gia Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố cùng sự quan tâm của chính quyền địa phương.

Từ những ngày đầu dựng khung sắt các cán bộ kỹ thuật đã về tận vườn hướng dẫn anh tỉ mỉ từ khâu làm đất, cải tạo độ pH, thiết kế hệ thống thoát nước, lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước của Israel, đến khâu tuyển chọn các giống nho mới có giá trị kinh tế cao, phù hợp môi trường nhà màng. Sự đồng hành mang tính khoa học đó là điểm tựa vững chắc giúp anh từng bước tự tin làm chủ công nghệ mới.

Chỉ tay về những hàng nho thẳng tắp, anh Trí tự hào chia sẻ những đúc kết sau nhiều năm thử nghiệm. Theo anh, làm nhà màng không đơn thuần là dựng mái che chắn mưa nắng, mà mấu chốt nằm ở tư duy quy hoạch nông trại khoa học và sự tuân thủ tuyệt đối trong quy trình chăm sóc.

Về định hướng phát triển cây trồng, anh Trí chọn giống nho ngón tay đen làm cây chủ lực cho toàn bộ diện tích. Lý giải lựa chọn này, anh cho biết giống ngón tay đen sở hữu ưu điểm vượt trội như vỏ mỏng, quả giòn, vị ngọt đậm đà, hình dáng chùm nho bắt mắt nên cực kỳ thu hút du khách đến tham quan và hái trải nghiệm.

Để tạo sự đa dạng, tránh cảm giác đơn điệu cho du khách khi bước vào không gian 1,1 ha, anh không trồng độc canh mà rải vụ và đa dạng hóa bằng các giống nho cao cấp như mẫu đơn, hồng nhật, nho xanh, nho kẹo và Bailey. Cách làm này vừa tạo nên "hệ sinh thái nho" phong phú cho khách trải nghiệm, vừa giảm rủi ro thị trường.

Một trong những sáng kiến kỹ thuật mang đậm dấu ấn của anh Trí là việc quy hoạch khu vực canh tác dựa trên chu kỳ thu hoạch của từng nhóm giống nho (tính từ thời điểm cắt cành đến khi trái chín).

Tại khu vực nho 3 tháng dành cho nhóm ngắn ngày, anh gom các giống có chu kỳ sinh trưởng ngắn như nho kẹo hay nho đỏ truyền thống vào một cụm không gian riêng. Việc này giúp quy trình bón phân, tỉa cành, ép bông và thu hoạch diễn ra đồng bộ, dễ dàng chăm sóc và thu hoạch dứt điểm từng đợt, tránh tình trạng chín rải rác.

Đối với khu vực nho 4 tháng thuộc nhóm dài ngày, anh dành riêng cho các giống cao cấp đòi hỏi thời gian tích lũy đường dài hơn như ngón tay đen, mẫu đơn, hồng nhật và nho xanh. Quy hoạch riêng giúp áp dụng chế độ dinh dưỡng chuyên sâu, đảm bảo quả chín đạt độ giòn, độ ngọt chuẩn nhất, đồng thời đồng bộ hóa vụ thu hoạch để đón các đoàn khách lớn.

Bên cạnh quy hoạch giống, nền tảng làm nên uy tín thương hiệu nho Trí Hà là việc tuân thủ kỷ luật canh tác sạch theo tiêu chuẩn VietGAP nghiêm ngặt. Anh Trí chia sẻ, khi đưa nho vào nhà màng và áp dụng VietGAP, anh giảm được hơn 50% lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.

Trong nhà màng, ẩm độ được kiểm soát, mưa không chạm trực tiếp vào lá và quả nên nấm bệnh hầu như không phát sinh. Ở giai đoạn cây con và phát triển khung tán, anh ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, phân hoai mục kết hợp chế phẩm sinh học để cải tạo đất và tăng sức đề kháng cho cây.

Đặc biệt, để du khách hoàn toàn yên tâm khi tham quan và hái quả tại vườn, anh Trí áp dụng cam kết an toàn bằng nguyên tắc tuân thủ đúng thời gian cách ly kỹ thuật. Toàn bộ khu vực thu hoạch được ngưng hoàn toàn việc phun xịt bất kỳ chế phẩm bảo vệ thực vật hay dinh dưỡng nào trước thời điểm hái từ 20-30 ngày. Khoảng thời gian cách ly nghiêm ngặt này đảm bảo mọi dư lượng bị phân hủy hoàn toàn dưới tác động sinh học và ánh sáng, giúp trái nho đạt độ an toàn cao nhất khi đến tay người tiêu dùng.

Nhờ kiên trì con đường nông nghiệp sạch công nghệ cao, quả ngọt đã sớm đến với gia đình anh Trí. Khi sống trong môi trường nhà màng tối ưu, không bị tác động tiêu cực bởi thời tiết, cây nho phát triển khỏe mạnh và cho năng suất rất ổn định, trung bình đạt từ 800 kg đến 1 tấn trái trên mỗi sào cho mỗi vụ thu hoạch.

Năm 2023 đánh dấu bước ngoặt quan trọng tiếp theo trong tư duy làm kinh tế của anh Trí. Thấy vườn nho nhà màng sai trĩu quả, chất lượng an toàn, không gian lại mát mẻ, anh mở cửa vườn đón du khách thập phương vào tham quan, chụp ảnh và tự tay hái nho. Quyết định này đã biến một nông trại thuần túy sản xuất trở thành điểm đến du lịch canh nông hấp dẫn tại địa phương.

Sự kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, thể hiện rõ qua sự chênh lệch giá trị nông sản. Ở kênh bán buôn truyền thống (bán cho thương lái thu mua tại vườn), mức giá dao động ổn định từ 130.000-150.000 đồng/kg. Trong khi đó ở kênh du lịch trải nghiệm, khi mở cửa cho du khách tự hái tại cây, giá bán đạt từ 180.000-200.000 đồng/kg.

Anh Trí phân tích, mức giá bán trải nghiệm cao hơn từ 30.000-50.000 đồng/kg so với bán cho thương lái là hoàn toàn hợp lý và được du khách vui vẻ chấp nhận. Phần giá trị tăng thêm giúp gia đình bù đắp chi phí thuê nhân công hướng dẫn, chăm sóc cảnh quan vườn sạch đẹp, chi phí bao bì hộp đựng cho khách mang về làm quà, đồng thời giúp chủ vườn hoàn toàn chủ động về giá.

Lượng du khách tìm đến vườn nho Trí Hà ngày một đông. Mỗi ngày, vườn đón hàng chục đến hàng trăm lượt khách ghé thăm, tiêu thụ tại chỗ lượng lớn nho tươi trực tiếp từ trên cây mà không qua trung gian. Không gian nhà màng rộng 1,1 ha luôn tấp nập bước chân du khách từ khắp mọi miền.

Không dừng lại ở nông sản tươi, bài toán tối ưu chuỗi giá trị được giải quyết triệt để ở khâu chế biến sâu. Những trái nho, trái táo chưa đạt chuẩn bán tươi sẽ không bị bỏ đi hay bán giá rẻ. Anh Trí chủ động liên kết với các cơ sở chế biến tại địa phương để đưa vào dây chuyền sấy khô, sấy dẻo, hoặc chế biến thành mật nho, rượu nho nguyên chất đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Nhờ đa dạng hóa sản phẩm chế biến, 100% sản lượng nho và táo thu hoạch từ vườn đều được tiêu thụ triệt để với giá trị kinh tế cao, gia tăng nguồn thu nhập đáng kể. Bên cạnh lợi ích kinh tế gia đình, mô hình còn tạo tác động xã hội tích cực khi tạo việc làm thường xuyên, ổn định cho 5-7 lao động địa phương với thu nhập tốt từ việc chăm sóc cây, cắt tỉa cành, hướng dẫn du khách và bán hàng tại chỗ.

Chiều muộn, nắng tàn dần ở phía xa, nhưng bên trong căn nhà màng công nghệ cao, không khí làm việc và tham quan vẫn rộn ràng. Nhìn những chùm nho ngón tay đen đung đưa mọng nước dưới ánh đèn điện, anh Nguyễn Đình Trí chậm rãi đúc kết lại toàn bộ hành trình chuyển đổi bằng những trăn trở đầy tâm huyết.

"Nông dân thời nay không thể giữ mãi tư duy cũ, không thể chỉ biết cắm mặt vào đất trồng ra củ khoai, trái nho rồi ngồi thụ động đợi thương lái đến bấm bụng bán rẻ. Nếu muốn sống khỏe và làm giàu từ đất quê hương, bắt buộc chúng ta phải chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang làm kinh tế nông nghiệp, làm nông nghiệp đa giá trị", anh Trí khẳng định.

Chủ vườn nho Trí Hà nhấn mạnh thêm: "Làm nông nghiệp sạch công nghệ cao, ứng dụng nhà màng tuy đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn và sự kiên trì, kỷ luật trong kỹ thuật, nhưng đổi lại thời gian thu hồi vốn rất nhanh nhờ năng suất cao và giá trị sản phẩm vượt trội. Đầu ra sản phẩm luôn bền vững vì nhu cầu thực phẩm sạch của xã hội rất lớn. Và quan trọng nhất, giá trị vô giá mà mô hình này mang lại chính là bảo vệ được sức khỏe người sản xuất, bảo vệ môi trường xung quanh và mang đến sự an tâm tuyệt đối cho người tiêu dùng".

Hình ảnh người nông dân Nguyễn Đình Trí tự tin, đầy tâm huyết đứng giữa vườn nho nhà màng xanh tắp, say sưa nói về kỹ thuật canh tác và tư duy kinh tế nông nghiệp chính là minh chứng rõ nét cho sự vươn lên của người nông dân Việt Nam thời đại mới. Đó là những người biết làm chủ tri thức, dám nghĩ dám làm, ứng dụng công nghệ để biến khó khăn của vùng đất nắng gió thành những giá trị kinh tế bền vững.