"Xuất khẩu mềm” - hướng đi mới cho nông sản địa phương - Tạp chí Kinh tế

Thứ tư 13/05/2026 20:37

e-ISSN 3093-3501

Theo nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric, hơn 1,1 tỷ sản phẩm được giao dịch qua 4 sàn thương mại điện tử (TMĐT) lớn trong 3 tháng đầu năm 2026 cho thấy, sức mua trực tuyến đang tiếp tục mở rộng. TMĐT không còn là sân chơi riêng của các thương hiệu lớn hay người bán ở đô thị, mà đang mở thêm một đường "xuất khẩu mềm” cho nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.

Từ phiên chợ online đến con đường "xuất khẩu mềm”

Từ những phiên livestream bán vải thiều ở Bắc Ninh, miến dong ở Lai Châu đến nông sản vùng cao Lạng Sơn, hàng Việt đang tìm được đầu ra mới trên nền tảng số, đồng thời kéo theo sự chuyển động của cả chuỗi sản xuất, logistics và kinh tế địa phương. Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh thị trường TMĐT Việt Nam tăng trưởng mạnh.

Năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm gần hai phần ba giá trị nền kinh tế số quốc gia. Theo Báo cáo thị trường TMĐT quý I/2026 của nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric, tổng doanh số trên 4 sàn lớn (gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki) đạt gần 149 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 46% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo Metric, hơn 1,1 tỷ sản phẩm được giao dịch chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026 cho thấy sức mua trực tuyến đang tiếp tục mở rộng. Trong làn sóng tăng trưởng đó, nhóm hàng nông sản và đặc sản vùng miền nổi lên như một dư địa mới, là nền tảng, động lực đẩy tăng trưởng xuất khẩu hàng Việt.

Tại sự kiện “CSR Day 2026 - Khơi mở làn sóng tác động mới” tổ chức ngày 13/5 tại Hà Nội, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội (TikTok Shop) công bố gói hỗ trợ 100 tỷ đồng dành cho hàng Việt trong 6 tháng cuối năm 2026.

Không chỉ dừng ở ưu đãi bán hàng, chương trình này tập trung hỗ trợ quảng bá, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm OCOP, nông sản địa phương, làng nghề truyền thống và đào tạo kỹ năng kinh doanh số cho nhà bán hàng.

“Các chương trình livestream tiêu thụ nông sản, ưu đãi vận chuyển và chiến dịch “Thứ 7 hàng Việt” giúp nhiều nhà bán hàng tăng doanh thu trung bình gấp 3,5 lần so với năm trước”, bà Tân chia sẻ.

Nông sản địa phương bước vào chuỗi bán hàng số

Điểm đáng chú ý là TMĐT đang thay đổi cách địa phương tham gia chuỗi giá trị. Từ chỗ chỉ tập trung sản xuất, nhiều hợp tác xã, hộ kinh doanh và làng nghề đã bắt đầu quan tâm đến nhận diện thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, đóng gói và tiêu chuẩn hóa sản phẩm để phù hợp với môi trường bán hàng trực tuyến.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp, nhận định: TMĐT không đơn thuần là kênh bán hàng, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng và động lực tăng trưởng mới của hệ sinh thái kinh tế số nông nghiệp Việt Nam.

Những mô hình hợp tác với các nền tảng số được kết nối hiệu quả, giúp rút ngắn khoảng cách từ vùng sản xuất đến người tiêu dùng. Đơn cử như ở Bắc Ninh, hơn 55 tấn vải thiều được chốt đơn qua livestream chỉ trong hai ngày cao điểm mùa vụ.

Theo ông Phan Văn Nết, Giám đốc hợp tác xã sản xuất thương mại và dịch vụ nông nghiệp Phì Điền (tỉnh Bắc Ninh), đây là dòng vải đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, đang xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Australia và Nhật Bản. Việc bán hàng qua nền tảng số đã giúp nông sản tiếp cận nhanh khách hàng, đồng thời giảm áp lực “được mùa rớt giá” khi thị trường truyền thống biến động

Không chỉ trái cây, nhiều sản phẩm địa phương khác cũng ghi nhận sức tiêu thụ lớn trên nền tảng số. Bà Tân cho biết, sau 9 tháng mở ngành hàng trái cây tươi, nền tảng đã tiêu thụ hơn 200 tấn sản phẩm. Riêng giống sầu riêng cổ Sáu Hữu bán hơn 10 tấn chỉ sau 48 giờ mở bán, trong khi khoai sâm đất Tây Bắc đạt sản lượng hơn 600 tấn.

Đằng sau tốc độ tiêu thụ đó là yêu cầu ngày càng cao về logistics và vận hành. Với nhóm hàng tươi sống, tốc độ giao hàng, bảo quản lạnh và chất lượng sản phẩm trở thành yếu tố quyết định. Một số nền tảng đã triển khai dịch vụ giao nhanh trong bốn giờ, đồng thời xây dựng luồng vận chuyển riêng cho nông sản nhằm rút ngắn thời gian từ vùng trồng tới tay người mua.

Minh bạch thuế, pháp lý để phát triển bền vững

Điều thay đổi không chỉ là phương thức bán hàng mà còn là tư duy kinh doanh của người dân. Nhiều nông dân bắt đầu học cách giới thiệu sản phẩm, chăm sóc khách hàng, quản lý đơn hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân trên nền tảng số.

Câu chuyện của bà Đặng Thị Thơ, một nông dân ngoài 55 tuổi ở Lạng Sơn, là ví dụ điển hình. Ban ngày làm nương, tối livestream bán nông sản bằng điện thoại phổ thông, bà từng phát trực tiếp suốt nhiều tuần mà không có đơn hàng. Nhưng thay vì bỏ cuộc, bà tiếp tục học cách giao tiếp, quay video và quảng bá nông sản quê nhà.

Điều đáng chú ý là trong câu chuyện của mình, bà Thơ nhắc nhiều đến trách nhiệm bán hàng minh bạch và thực hiện nghĩa vụ thuế. Đó cũng là xu hướng tất yếu khi TMĐT bước sang giai đoạn phát triển chuyên nghiệp hơn.

Nếu trước đây kinh doanh trực tuyến chủ yếu mang tính tự phát, thì nay yêu cầu về hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa, kê khai thuế và tuân thủ pháp luật đang trở thành điều kiện bắt buộc. Khi hàng hóa địa phương muốn đi xa hơn, đặc biệt hướng tới xuất khẩu qua nền tảng số xuyên biên giới, tính minh bạch sẽ quyết định khả năng cạnh tranh.

Cho rằng đây là hướng đi phù hợp với các chính sách mới về TMĐT, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đánh giá cao các mô hình hợp tác giữa nền tảng số và địa phương như TikTok Shop đang triển khai nhằm đẩy mạnh tiêu thụ hàng Việt qua TMĐT; thúc đẩy phát triển kinh tế số từ cấp cơ sở, thu hẹp khoảng cách vùng miền và hướng tới phát triển TMĐT bền vững.

Tuy nhiên, để cơ hội này trở thành động lực tăng trưởng bền vững, theo bà Oanh, các địa phương vẫn cần tiếp tục đầu tư logistics, chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao kỹ năng số và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ pháp luật.

Trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam tiếp tục nổi lên như một điểm đến sản xuất và xuất khẩu quan trọng. Tuy nhiên, theo ông Julien Brun, đối tác quản lý (Công ty tư vấn quản trị chuỗi cung ứng CEL), lợi thế truyền thống dựa trên chi phí và vị trí địa lý đang dần nhường chỗ cho một cuộc cạnh tranh mới: năng lực dữ liệu, công nghệ và chất lượng nhân sự vận hành chuỗi cung ứng số.

Hết tháng 4, Bắc Ninh và TP. Hồ Chí Minh tiếp tục duy trì vị trí là hai địa phương dẫn đầu về xuất nhập khẩu của cả nước.

Hơn 300 doanh nghiệp đến từ hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự Triển lãm Quốc tế chuyên ngành nguyên liệu, hương liệu, phụ gia chế biến thực phẩm & đồ uống tại Việt Nam (Fi Vietnam 2026) cho thấy sức hút ngày càng lớn của ngành thực phẩm Việt Nam.

Việt Nam và Hàn Quốc triển khai 4 nội dung hợp tác về kiểm soát xuất khẩu gồm: đối thoại giữa các cơ quan có thẩm quyền; trao đổi thông tin; phổ biến và hướng dẫn doanh nghiệp; tăng cường năng lực và chia sẻ kinh nghiệm.

Thủy sản và sản phẩm thủy sản khai thác từ các nghề ghẹ của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) vừa ban hành kết luận sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) lệnh áp thuế chống bán phá giá đối với tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong giai đoạn từ 1/2/2024 đến 31/1/2025.

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu biến động, nguyên liệu đầu vào khó dự báo, nhiều doanh nghiệp đang chuyển mạnh sang chế biến sâu và chủ động nguồn cung nguyên liệu như một giải pháp căn cơ để giữ vững đơn hàng. Không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, việc kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu còn cho phép doanh nghiệp duy trì tiến độ giao hàng, hạn chế rủi ro đứt gãy sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường thương mại ngày càng nhiều bất định.

Bốn tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hồ tiêu và quế của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực.

Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu với Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng hai con số, qua đó tiếp tục khẳng định vị trí vững chắc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.

Biến động địa chính trị, chi phí logistics leo thang và những “điểm nghẽn” vận tải toàn cầu đang buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận thị trường. Từ tận dụng các hiệp định thương mại đến đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, quá trình “xoay trục” này không chỉ là giải pháp tình thế mà dần trở thành chiến lược dài hạn nhằm duy trì năng lực cạnh tranh và tăng sức chống chịu cho hoạt động xuất khẩu cũng như cho toàn bộ nền kinh tế.

Từ ngày 9/5 đến hết 9/6/2026, lối thông quan Cốc Nam (khu vực mốc 1104-1105) chính thức thí điểm điều chỉnh giờ làm việc theo thỏa thuận giữa phía Lạng Sơn và Bằng Tường (Trung Quốc). Theo đó, thời gian thông quan hàng hóa kéo dài đến 17h00 và thủ tục cho lái xe thực hiện đến 17h30 hàng ngày.

Hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đã và đang đối mặt với nhiều thách thức mới trong bối cảnh kinh tế thế giới liên tục biến động do xung đột địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng. Những cú sốc bên ngoài ngày càng khó dự báo, đòi hỏi doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải chuyển từ tư duy tăng trưởng đơn thuần sang nâng cao khả năng chủ động thích ứng và phòng ngừa rủi ro trước các cú sốc bên ngoài. Yêu cầu cấp thiết hiện nay là củng cố nền tảng phát triển bền vững và nâng cao sức chống chịu của hoạt động xuất khẩu trong dài hạn.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, ngành cao su Việt Nam xuất khẩu đạt khoảng 3,5 tỷ USD, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù ghi nhận tăng trưởng, nhưng hàng loạt khó khăn về giá cả, thị trường, chi phí đầu vào và các rào cản thương mại đang ngày càng gia tăng, đặt ngành cao su trước áp lực phải tái cấu trúc để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Báo cáo mới nhất của FiinGroup cho thấy, khối doanh nghiệp FDI lĩnh vực điện tử tiếp tục duy trì vai trò động lực của xuất khẩu Việt Nam khi đạt doanh thu xuất khẩu 152,3 tỷ USD trong năm 2025, chiếm 32,5% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn nền kinh tế. Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng về quy mô là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, khiến tốc độ cải thiện lợi nhuận vẫn còn hạn chế.

Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết, những tháng đầu năm 2026, ngành cà phê Việt Nam tiếp tục ghi nhận tăng trưởng về sản lượng xuất khẩu nhưng chịu áp lực lớn do giá cà phê thế giới và trong nước giảm sâu.