Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trước mục tiêu 74,2 tỷ USD: Động lực cho tăng trưởng kinh tế

Tăng tốc xuất khẩu gắn với nâng chuẩn chất lượng

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tạo nguồn thu ngoại tệ, thúc đẩy sản xuất và duy trì việc làm. Những tháng cuối năm được xem là thời điểm quyết định để ngành hoàn thành kế hoạch xuất khẩu, đồng thời tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 56,3 tỷ USD, tương đương 75,9% kế hoạch năm. Như vậy, toàn ngành cần tận dụng tốt nhu cầu tiêu dùng tăng cao trong quý IV để hướng tới mục tiêu 74,212 tỷ USD.

Các nhóm hàng như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả tiếp tục đóng vai trò chủ lực. Trong đó, sầu riêng được kỳ vọng đóng góp tích cực khi bước vào cao điểm xuất khẩu cuối năm. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng không còn chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà ngày càng gắn chặt với khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường.

Thực tế, các thị trường nhập khẩu đang tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư bài bản hơn vào vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói và hệ thống kiểm soát chất lượng.

Ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết tỷ lệ cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm tiếp tục duy trì ở mức cao, khoảng 94%. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng và duy trì khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Đối với thủy sản, kiểm soát nguồn gốc và chống khai thác IUU tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm. Tỷ lệ tàu cá từ 15 m trở lên lắp đặt thiết bị giám sát hành trình đạt 99,7%, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và truy xuất hoạt động khai thác. Việc củng cố hệ thống dữ liệu, kiểm soát tàu cá và xác nhận nguồn gốc thủy sản có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ uy tín hàng xuất khẩu Việt Nam.

Chế biến sâu mở rộng dư địa tăng trưởng

Bên cạnh nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường và phát triển chế biến sâu được xem là hai hướng đi quan trọng để gia tăng giá trị xuất khẩu.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam tiếp tục khai thác các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản và EU, đồng thời mở rộng sang Trung Đông và châu Mỹ. Việc đa dạng hóa thị trường giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn, phân tán rủi ro trước những thay đổi về chính sách thương mại và tiêu chuẩn nhập khẩu.

Một vấn đề khác là cơ cấu sản phẩm xuất khẩu. Nếu phụ thuộc nhiều vào hàng tươi hoặc sơ chế, doanh nghiệp sẽ chịu áp lực từ tính mùa vụ, thời gian bảo quản và biến động cung cầu. Vì vậy, đầu tư chế biến sâu được xem là giải pháp để nâng giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho rằng cần khai thác tốt hơn các sản phẩm chế biến để mở rộng thị trường và gia tăng giá trị nông sản. Với mặt hàng sầu riêng, bên cạnh quả tươi, doanh nghiệp cần chú trọng phát triển sản phẩm sấy, đông lạnh, bánh sầu riêng và các mặt hàng chế biến khác.

Ưu thế của chế biến sâu là kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ khi vào vụ thu hoạch tập trung và mở rộng khả năng tiếp cận các chuỗi phân phối quốc tế. Đồng thời, quá trình này còn tạo thêm nhu cầu đầu tư vào nhà máy, kho lạnh, công nghệ bảo quản và logistics, qua đó thúc đẩy nhiều ngành kinh tế liên quan.

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 74,212 tỷ USD, ngành nông nghiệp cần tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, ổn định nguồn cung và bảo đảm truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản và logistics cần được đẩy mạnh để giảm tổn thất sau thu hoạch, tiết kiệm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.

Như vậy, mục tiêu xuất khẩu năm 2026 không đơn thuần là cuộc đua về kim ngạch trong những tháng cuối năm. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi chuyển dịch thành công từ xuất khẩu sản lượng sang xuất khẩu giá trị, nông, lâm, thủy sản sẽ tiếp tục phát huy vai trò trụ đỡ và đóng góp thiết thực hơn vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Nam Sơn* (t/h)*