Xuất khẩu nông sản: Không đạt chuẩn, khó giữ đơn hàng

Một thông số kỹ thuật có thể quyết định khả năng thông quan

Với doanh nghiệp xuất khẩu, rào cản thương mại đôi khi không nằm ở thuế quan mà xuất hiện ngay trong những thông số kỹ thuật tưởng như rất nhỏ.

Trường hợp Philippines là một ví dụ. Nước này vừa thông báo tới WTO về việc tạm ngừng nhập khẩu một số động vật và sản phẩm động vật có nguy cơ cao mắc bệnh lở mồm long móng từ 23 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Biện pháp đã có hiệu lực từ ngày 19/9/2026.

Tuy nhiên, quy định cũng đưa ra những ngoại lệ. Một số sản phẩm chăn nuôi đã qua xử lý vẫn được nhập khẩu nếu đáp ứng yêu cầu cụ thể. Chẳng hạn, thịt xử lý nhiệt trong bao bì kín phải đạt giá trị F₀ từ 3 phút trở lên.

Điều này cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ chứng minh hàng hóa “đã qua chế biến”. Quy trình xử lý phải đạt ngưỡng kỹ thuật và có hồ sơ chứng minh. Với những lô hàng thuộc diện bị hạn chế, việc không đáp ứng đúng yêu cầu có thể dẫn tới đình chỉ nhập khẩu, thậm chí bị tịch thu tại cửa khẩu theo quy định của Philippines.

Rủi ro càng đáng chú ý khi doanh nghiệp đã ký hợp đồng, chuẩn bị hàng hoặc đưa hàng lên đường trước khi quy định mới được biết đến rộng rãi. Khi đó, chi phí không chỉ nằm ở một lô hàng mà còn có thể liên quan đến kho bãi, vận chuyển, bảo quản và tiến độ giao hàng.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi của Việt Nam đạt 564 triệu USD, tăng 24,6% so với cùng kỳ. Đà tăng này càng cho thấy yêu cầu quản trị rủi ro thị trường cần được đặt song song với mục tiêu mở rộng xuất khẩu.

Từ “đạt chất lượng” sang “chứng minh được chất lượng”

Sự thay đổi trong yêu cầu nhập khẩu cũng đang diễn ra ở nhiều nhóm hàng khác. Với rau quả, Canada đề xuất mức giới hạn dư lượng tối đa đối với Cyprodinil và Fludioxonil trên một số loại trái cây. Đây là những quy định có thể tác động trực tiếp tới cách doanh nghiệp kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật từ vùng nguyên liệu.

Trong thủy sản, Ai Cập xây dựng các yêu cầu mới đối với cá đông lạnh nhanh, đồng thời đưa ra thời gian chuyển tiếp để doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn đối với cá ngừ đóng hộp và cá muối. Campuchia cũng tăng yêu cầu về vệ sinh, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dư lượng và áp dụng HACCP đối với cá và sản phẩm thủy sản.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, quy định về hun trùng và khử trùng thực vật, sản phẩm thực vật nhập khẩu sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Các biện pháp xử lý tại nước xuất khẩu phải được ghi đầy đủ trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật.

Những yêu cầu này có điểm chung: doanh nghiệp phải kiểm soát từ trước khi hàng được xuất khẩu. Một lô hàng có thể đạt yêu cầu về hình thức, chất lượng thương mại nhưng vẫn gặp trở ngại nếu dư lượng vượt ngưỡng, hồ sơ không đầy đủ hoặc không chứng minh được quy trình xử lý.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, từ đầu năm đến ngày 15/9/2026, các thành viên WTO đã ban hành 822 thông báo SPS, gồm 509 dự thảo và 313 quy định có hiệu lực. Riêng nửa đầu tháng 10 tiếp tục có 58 thông báo được tổng hợp.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp và hợp tác xã cần đưa yêu cầu của thị trường vào quản trị chuỗi sản xuất, kinh doanh. Công nghệ cần gắn với kiểm soát an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin và khả năng chứng minh sự tuân thủ.

Trong bối cảnh các quy định kỹ thuật ngày càng chi tiết, năng lực xuất khẩu vì thế không chỉ được đo bằng sản lượng hay số thị trường đã tiếp cận. Quan trọng hơn là khả năng kiểm soát và chứng minh chất lượng trước khi hàng rời khỏi Việt Nam.

**Minh Thành **(t/h)