Xuất khẩu rau quả tiến sát 10 tỷ USD: Cơ hội lớn từ nâng cao giá trị

Xuất khẩu rau quả tiến sát 10 tỷ USD: Cơ hội lớn từ nâng cao giá trị
Từ kỷ lục xuất khẩu đến dư địa của những mặt hàng tỷ USD
Xuất khẩu rau quả đang trở thành một trong những điểm sáng của thương mại nông sản Việt Nam năm 2026. Không chỉ ghi nhận mức tăng trưởng khá cao, ngành hàng này còn cho thấy sự chuyển biến về cơ cấu sản phẩm, năng lực chế biến và khả năng tiếp cận những thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng.
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan được Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) tổng hợp, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 11 ước đạt hơn 913 triệu USD, tăng 30,2% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 11 tháng, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 9,2 tỷ USD, tăng 18,6%, tương đương mức tăng gần 1,44 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.
Với kết quả này, ngành rau quả chỉ còn cách mốc 10 tỷ USD khoảng 800 triệu USD, trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu bình quân 11 tháng đạt khoảng 837 triệu USD/tháng, nếu duy trì được nhịp độ xuất khẩu hiện nay, khả năng vượt mốc 10 tỷ USD ngay trong năm 2026 là hoàn toàn có cơ sở.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực vẫn còn những vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là sự phụ thuộc vào một số mặt hàng chủ lực, thị trường xuất khẩu tập trung và những hạn chế trong tổ chức sản xuất, bảo quản, chế biến sau thu hoạch.
Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu rau quả năm nay là sự tăng trưởng mạnh của nhóm trái cây, đặc biệt là sầu riêng.
Theo Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả quý III đạt 3,58 tỷ USD, tăng 64,2% so với quý II và tăng 18,2% so với cùng kỳ năm 2025, thiết lập mức cao kỷ lục. Đây cũng là quý có ba tháng liên tiếp kim ngạch xuất khẩu rau quả vượt 1 tỷ USD.
Kết quả này có sự đóng góp đáng kể của sầu riêng khi các vùng trồng lớn tại Tây Nguyên bước vào vụ thu hoạch chính. Cả sầu riêng tươi và sầu riêng đông lạnh đều đóng góp tích cực vào tổng kim ngạch xuất khẩu.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), trong quý III, nhóm quả và quả hạch đạt kim ngạch 2,86 tỷ USD, chiếm 79,4% tổng giá trị xuất khẩu rau quả, tăng 19,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, nhóm rau quả chế biến đạt 601,8 triệu USD, tăng 17,2%.
Đáng chú ý, tính chung 11 tháng, nhóm sản phẩm rau quả chế biến đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng trên 30% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy hoạt động xuất khẩu đang từng bước mở rộng từ sản phẩm tươi sang những mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn.
Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí đối tác nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Trong 10 tháng, xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt gần 5,42 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 65,35% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.
Hoa Kỳ đứng thứ hai với 556,5 triệu USD, tăng 22%; tiếp đến là Hàn Quốc đạt 294,7 triệu USD, Nhật Bản đạt 217 triệu USD và Hà Lan đạt 188,3 triệu USD.
Ngoài các thị trường truyền thống, xuất khẩu rau quả sang Đức tăng 42%, Hà Lan tăng 39% và Malaysia tăng 26%. Những kết quả này cho thấy cơ hội mở rộng thị trường vẫn còn, nhất là đối với các sản phẩm đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kết quả xuất khẩu tích cực có sự đóng góp lớn của sầu riêng, trong khi nhiều mặt hàng khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng khá, đặc biệt là rau quả chế biến.
Trong những tháng cuối năm, nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc cùng các thị trường châu Á, châu Âu và châu Mỹ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu. Các mặt hàng như dừa tươi, thanh long, chanh leo, bưởi, xoài và sản phẩm chế biến được kỳ vọng góp phần duy trì kim ngạch khi sầu riêng đã qua chính vụ.
Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào những mặt hàng đang có lợi thế, khả năng duy trì tăng trưởng cao trong dài hạn sẽ gặp không ít thách thức. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những loại trái cây có tiềm năng trở thành các ngành hàng xuất khẩu quy mô lớn, thay vì chủ yếu tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu hoặc phụ thuộc vào từng mùa vụ.
Theo ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt trong khâu giống, đã tạo ra những thay đổi đáng kể về năng suất và khả năng cạnh tranh của trái cây Việt Nam.
Đơn cử, cách đây khoảng 5 năm, sản xuất chanh leo trong nước còn nhỏ lẻ, gặp khó khăn khi cạnh tranh với những quốc gia có thế mạnh như Peru và Ecuador. Tuy nhiên, thông qua hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp trong nước đã từng bước chủ động nguồn giống sạch bệnh, giảm phụ thuộc vào giống nhập khẩu.
Nhờ đó, năng suất và chất lượng chanh leo được cải thiện, tạo điều kiện mở rộng xuất khẩu sang nhiều thị trường, trong đó có Hoa Kỳ và một số quốc gia Nam Mỹ.
Với cây dứa, việc chuyển đổi từ giống Queen có năng suất khoảng 50 tấn/ha sang giống Cayenne đạt 70 tấn/ha và giống MD2 có thể đạt 100 tấn/ha đã mở ra khả năng nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác.
Theo ông Đinh Cao Khuê, doanh thu một ha dứa MD2 có thể đạt từ 900 triệu đến 1 tỷ đồng, trong khi chanh leo đạt tối thiểu khoảng 500 triệu đồng/ha. Những con số này cho thấy hiệu quả kinh tế có thể được cải thiện đáng kể khi doanh nghiệp và người sản xuất lựa chọn đúng giống cây, áp dụng công nghệ và gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.
Cây chuối cũng được đánh giá là mặt hàng còn nhiều dư địa tăng trưởng.
Theo ông Phạm Quốc Liêm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm), Việt Nam hiện có khoảng 163.000 ha trồng chuối, song giá trị xuất khẩu chưa tương xứng với tiềm năng.
Nếu chuẩn hóa được khoảng 24.000 ha vùng trồng, tương đương gần 15% diện tích hiện có, đồng thời nâng cao năng suất thương phẩm và chất lượng sản phẩm, xuất khẩu chuối có thể đạt 1 tỷ USD mỗi năm. Xa hơn, nếu 30% diện tích trồng chuối được chuẩn hóa, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này có thể vượt 2 tỷ USD.
Tại Tây Ninh, các doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô, hệ thống tưới nhỏ giọt và quy trình thu hoạch hiện đại để phát triển vùng chuối đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc.
Những mô hình này cho thấy, cơ hội nâng cao giá trị xuất khẩu không nhất thiết phải bắt đầu từ việc mở rộng diện tích. Khi năng suất, chất lượng và tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn được cải thiện, giá trị thu về trên cùng diện tích đất canh tác có thể tăng lên đáng kể.
Muốn đi xa, phải thay đổi từ vùng nguyên liệu
Việc xuất khẩu rau quả tiến sát mốc 10 tỷ USD là kết quả đáng ghi nhận, nhưng để hướng tới mục tiêu 20 tỷ USD trong những năm tới, ngành hàng cần giải quyết những hạn chế ngay từ khâu tổ chức sản xuất.
Thực tế cho thấy, nhu cầu nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu ngày càng lớn, trong khi việc hình thành các vùng sản xuất tập trung, bảo đảm chất lượng đồng đều và nguồn cung ổn định vẫn là yêu cầu không dễ thực hiện.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang đã liên kết phát triển hơn 300 ha dứa MD2 trên các vùng đất phèn, đất xám ở Cần Thơ, An Giang và Đồng Tháp.
Theo ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng nguyên liệu của doanh nghiệp, nhu cầu nguyên liệu phục vụ các nhà máy chế biến hiện rất lớn. Westfood đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng vùng nguyên liệu dứa MD2 lên khoảng 1.000 ha, nhằm bảo đảm nguồn cung cho các đơn hàng xuất khẩu dài hạn.
Tương tự, Doveco dự kiến đầu tư nhà máy chế biến tại Nghệ An với công suất 30 tấn sản phẩm/giờ, tương đương khoảng 60.000 tấn sản phẩm/năm. Nhà máy được định hướng thu mua, chế biến dứa từ Nghệ An đến Quảng Trị, góp phần hình thành vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.
Điểm chung của những mô hình này là doanh nghiệp không chỉ tham gia khâu thu mua, xuất khẩu mà còn trực tiếp tổ chức vùng nguyên liệu, liên kết với người sản xuất và đầu tư công nghệ chế biến.
Theo ông Phạm Quốc Liêm, mỗi ngành hàng rau quả có tiềm năng cần hình thành ít nhất một mô hình liên kết chuỗi do doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt, kết nối hợp tác xã và nông dân xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn.
Trong mô hình đó, doanh nghiệp giữ vai trò tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và tiêu thụ sản phẩm. Hợp tác xã, nông dân tham gia sản xuất theo quy trình thống nhất, bảo đảm các điều kiện về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Về phía Nhà nước, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp, đặc biệt là chính sách tín dụng ưu đãi gắn với hợp đồng liên kết, đầu tư hạ tầng và quy hoạch vùng sản xuất tập trung.
Đây cũng là vấn đề được ông Đinh Cao Khuê đề cập khi kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương quan tâm hơn đến quy hoạch, phát triển hạ tầng phục vụ sản xuất rau quả.
Theo ông Khuê, khoa học công nghệ cần được ứng dụng đồng bộ từ khâu chọn tạo giống, canh tác đến chế biến và bảo quản sau thu hoạch. Các viện nghiên cứu, trường đại học cần tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để nghiên cứu, chuyển giao những công nghệ có khả năng ứng dụng trực tiếp vào sản xuất.
Đối với giống dứa MD2, nhu cầu hiện rất lớn nhưng việc nhập khẩu còn gặp khó khăn. Vì vậy, đẩy mạnh nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô là hướng đi cần thiết nhằm chủ động nguồn cung, đáp ứng yêu cầu mở rộng vùng nguyên liệu.
Bên cạnh giống và kỹ thuật canh tác, công nghệ sau thu hoạch đang trở thành yếu tố quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của rau quả Việt Nam.
Theo ông Phạm Quốc Liêm, các cơ sở sơ chế, đóng gói và bảo quản nông sản ngày càng phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt như GMP, HACCP và ISO 22000. Nếu hạ tầng không phù hợp với quy mô vùng nguyên liệu và dây chuyền công nghệ, chi phí sản xuất sẽ gia tăng, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.
Từ thực tế này, doanh nghiệp kiến nghị hoàn thiện cơ chế cho phép xây dựng các công trình sơ chế, đóng gói và bảo quản nông sản phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất trên đất nông nghiệp, với quy mô phù hợp, đồng thời bảo đảm yêu cầu về môi trường và sử dụng đất đúng mục đích.
Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là hệ thống thủy lợi phục vụ vùng trồng cây ăn quả. Theo ông Đinh Cao Khuê, các chương trình đầu tư thủy lợi hiện chủ yếu tập trung vào cây lúa, trong khi nhiều vùng sản xuất cây ăn quả cũng có nhu cầu lớn về nguồn nước ổn định, nhất là tại những khu vực thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu.
Nhìn rộng hơn, những đề xuất từ doanh nghiệp cho thấy việc nâng cao giá trị xuất khẩu rau quả không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng của người nông dân hay các đơn vị xuất khẩu. Đó là quá trình cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở nghiên cứu và người sản xuất.
Ở góc độ thị trường, việc Trung Quốc chiếm hơn 65% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả trong 10 tháng năm 2026 cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của thị trường này. Tuy nhiên, tỷ trọng lớn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa thị trường, giảm rủi ro khi nhu cầu tiêu dùng hoặc các quy định nhập khẩu thay đổi.
Cùng với việc giữ vững thị trường truyền thống, ngành rau quả cần khai thác tốt hơn cơ hội tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Muốn vậy, các sản phẩm xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính ổn định của nguồn cung.
Đặc biệt, phát triển chế biến sâu cần được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản và giảm áp lực tiêu thụ nông sản tươi trong thời gian thu hoạch tập trung.
Kết quả xuất khẩu rau quả chế biến đạt khoảng 1,7 tỷ USD trong 11 tháng, tăng trên 30% so với cùng kỳ, cho thấy hướng phát triển này đang có những tín hiệu khả quan. Tuy nhiên, để chế biến thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần có sự đầu tư tương xứng về vùng nguyên liệu, công nghệ, hạ tầng và thị trường tiêu thụ.
Năm 2026 có thể trở thành dấu mốc đáng nhớ khi xuất khẩu rau quả Việt Nam lần đầu vượt ngưỡng 10 tỷ USD. Đây không chỉ là kết quả của nhu cầu thị trường thuận lợi mà còn phản ánh những chuyển biến trong sản xuất, chế biến và tổ chức xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.
Dẫu vậy, mục tiêu 20 tỷ USD trong những năm tới sẽ đòi hỏi nhiều hơn những mùa vụ thuận lợi hay sự tăng trưởng của một vài mặt hàng chủ lực.
Khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, công nghệ được ứng dụng hiệu quả và các sản phẩm chế biến có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế, ngành rau quả mới có thêm nền tảng để duy trì tốc độ tăng trưởng cao.
Mốc 10 tỷ USD đang ở rất gần, nhưng điều đáng quan tâm hơn là ngành rau quả Việt Nam sẽ tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi hecta đất canh tác, mỗi tấn sản phẩm xuất khẩu và mức độ chủ động của doanh nghiệp trước những biến động thị trường. Đó mới là cơ sở để tăng trưởng không chỉ được đo bằng kim ngạch, mà còn bằng hiệu quả kinh tế và khả năng phát triển lâu dài.
Thiên Trường
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.