100 nông hộ Lâm Đồng học cách bảo vệ vườn cà phê trước mùa thu hoạch

100 nông hộ tại Lâm Đồng được chuyên gia hướng dẫn nhận diện sâu bệnh, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp IPM và thực hành chẩn đoán cây trồng bằng app 2Nông ngay tại gốc cà phê trước mùa thu hoạch.

Thực hành ngay tại gốc cà phê

Sáng 28-10, 100 nông hộ trồng cà phê đến một khu vườn ở Lâm Đồng (xã Đắk Mil, khu vực Đắk Nông cũ) để học cách giữ vườn khỏe, hạt sạch trước mùa thu hoạch. Workshop do Báo Tuổi Trẻ tổ chức đưa người trồng từ lý thuyết phòng dịch hại đến thực hành chẩn đoán sâu bệnh bằng điện thoại ngay tại gốc cà phê.

7h30, sương còn vương trên những hàng cà phê bắt đầu chín bói, từng tốp nông dân dắt xe máy vào khu vườn của ông Nguyễn Văn Đạo ở vùng Đắk Mil, tỉnh Lâm Đồng. Khoảng sân trước nhà kê mấy dãy ghế nhựa, màn chiếu dựng sát vách, phía sau lưng người ngồi là rẫy cà phê đang vào kỳ tích lũy chất khô nuôi quả.

Mở đầu phần chia sẻ trong nhà, bà Phạm Thị Hồng Đào, Trưởng phòng Chứng nhận Golden Coffee, đặt vấn đề từ phía người mua. Bà dẫn ra bốn nguyên nhân khiến nguyên liệu mất giá: sâu bệnh hại quả, thu hoạch trái xanh, phơi sấy sai cách và bón phân mất cân đối.

Trái xanh cho hạt non lép, vị gắt đắng, mất điểm khi thử nếm Fine Robusta. Phơi sấy ẩm thì sinh mốc, nhiễm nấm. Hệ quả là lô hàng bị hạ phân loại, có thể bị ép giá từ 10% đến 30%, thậm chí bị trả lại nếu vi phạm chỉ tiêu an toàn thực phẩm.

"Chỉ một tỉ lệ nhỏ hạt lỗi cũng đủ làm hỏng hương vị cả lô hàng", bà Đào nói. Theo bà, thị trường EU và Mỹ ngày càng siết kiểm soát dư lượng và truy xuất nguồn gốc, đo đến từng hoạt chất bảo vệ thực vật. Ba trụ cột bà nhấn mạnh gồm chất lượng hạt, kiểm soát dư lượng và minh bạch thông tin canh tác qua nhật ký điện tử.

Ngồi hàng ghế đầu, ông Nguyễn Văn Hùng (52 tuổi, trú tại Lâm Đồng) cặm cụi ghi chép. "Nhà tôi hai héc ta cà phê, năm ngoái bị thương lái chê hạt đen nhiều rồi trừ tiền, mà tôi không hiểu vì sao. Giờ nghe mới biết là do để trái chín không đều với phơi chưa tới", ông nói.

Chuyển sang kỹ thuật, PGS.TS Nguyễn Văn Nam (Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tây Nguyên) hướng dẫn nhận diện dịch hại theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Ông điểm tên những đối tượng quen thuộc ở Tây Nguyên rệp sáp hại quả và hại rễ, mọt đục quả, mọt đục cành, sâu đục thân, tuyến trùng, cùng các bệnh rỉ sắt, thán thư, khô cành khô quả, nấm hồng. Phần lớn phát sinh mạnh trong điều kiện nắng nóng, khô hạn đầu mùa, nếu phòng trừ không kịp thời sẽ gây hại lớn.

App 2Nông, nhật ký canh tác bỏ túi cho nông dân

Giải pháp, theo ông Nam, là quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) thay vì trông cả vào thuốc hóa học. Ông lưu ý kỹ thời gian cách ly trước thu hoạch - khoảng cách từ lần phun cuối đến khi hái để thuốc kịp phân hủy, tránh tồn dư trên hạt. Xa hơn, ông gợi mở hướng canh tác đa dạng sinh học, tuần hoàn, tận dụng tàn dư thực vật và than sinh học (biochar) để nuôi lại đất.

"Giống, phân thuốc quan trọng nhưng cũng không quan trọng bằng một giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp. Nó như bí kíp canh tác tương thích với từng vườn. Bà con phải để ý để có bí kíp đúng cho vườn của mình", ông Nam nhấn mạnh.

Theo giới thiệu, app 2Nông được phát triển trên nền trí tuệ nhân tạo từ năm 2019, hiện nhận diện 61 loại sâu bệnh và dấu hiệu thiếu dinh dưỡng trên 6 loại cây gồm cà phê, sầu riêng, tiêu, chanh dây, lúa và cam, với độ chính xác hơn 95% được Viện WASI kiểm chứng.

Ngoài chẩn đoán qua ảnh chụp, 2Nông còn ghi nhật ký bón phân, phun thuốc, lập bản đồ sâu bệnh và dinh dưỡng theo vùng, cảnh báo thời tiết bất lợi theo vị trí người dùng.

Ngay sau khi được cài app 2Nông, cả đoàn rời khoảng sân, men theo lối đất ra giữa rẫy. Đây là phần được nông dân chờ nhất. Dưới tán cà phê, cán bộ hướng dẫn mở điện thoại, chụp cận cảnh một chiếc lá lốm đốm vàng. Vài giây sau, màn hình hiện kết quả thiếu lưu huỳnh kèm gợi ý xử lý. Người trồng lần lượt thử chụp lá, quả của chính vườn mình để tra cứu, có người chụp đi chụp lại mấy lần cho ra kết quả.

Bà Lê Thị Thu (46 tuổi, trú tại Lâm Đồng) loay hoay một lúc mới quen thao tác. "Lâu nay thấy lá vàng là tôi ra tiệm mua thuốc theo lời người bán, giờ chụp một cái là biết cây thiếu chất gì. Chỉ lo mình lớn tuổi dùng điện thoại chưa quen, phải nhờ tụi nhỏ ở nhà chỉ thêm", bà cười.

Bà con "coi chừng" El Nino

PGS.TS Nguyễn Văn Nam (Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tây Nguyên) nhắc đi nhắc lại nhiều lần: "Bà con cẩn thận, El Nino sắp đến Việt Nam, đến tận vườn nhà rồi. Ban đầu tôi nghe cũng bán tín bán nghi nhưng giờ tôi thấy dấu hiệu rồi. Trong bối cảnh này, càng lệ thuộc vào phân thuốc mà không có giải pháp canh tác tổng hợp thì càng khó khăn. Chỉ năm sau thôi, chuyện nước tới là cả vấn đề lớn với bà con".

Buổi workshop nằm trong chương trình "Khẳng định vị thế Robusta Việt" do Báo Tuổi Trẻ phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai. Theo ban tổ chức, chuỗi hoạt động hướng tới giúp người trồng chủ động phòng dịch hại, bớt lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và giữ chất lượng vùng nguyên liệu ổn định - nền tảng để nâng giá trị và vị thế của Robusta Việt.