AI 'xắn quần lội ruộng' cùng bà con bắt sâu, ghi nhật ký

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu "xắn quần lội ruộng" cùng bà con bắt sâu, ghi nhật ký đúng chuẩn. Nhờ những chiếc mắt thần đặt trên đồng, ứng dụng trên điện thoại, công việc làm nông vốn vất vả nay trở nên nhẹ nhàng hơn, giảm bớt chi phí mà nông sản lại dễ bán với giá cao.

Mắt thần bẫy sâu bệnh, bảo vệ thiên địch

Trước đây, bà con phải ra tận đồng đếm từng con sâu, đoán chừng thời điểm để phun thuốc. Nay với chiếc bẫy sâu thông minh RYNAN InSentinel do các nhà khoa học Việt Nam và Australia hợp tác phát triển, mỗi chiếc bẫy đặt trên cánh đồng hoạt động như một mắt thần tự động chụp ảnh, đếm số lượng côn trùng và phân loại sâu hại rồi gửi thẳng báo cáo về điện thoại qua ứng dụng MEKONG.

Hơn 100 bẫy côn trùng thông minh đã được lắp đặt thử nghiệm tại các vùng sản xuất lúa và cây ăn quả ở Đồng Tháp, Long An, Vĩnh Long, Lâm Đồng, Phú Yên, Nghệ An... Hệ thống hiện có khả năng nhận diện hơn 148 loài côn trùng và tiếp tục học để mở rộng cơ sở dữ liệu, từ các loài gây hại như rầy nâu, sâu cuốn lá đến các loài thiên địch như kiến ba khoang, bọ xít mù xanh.

Thông qua ứng dụng trên điện thoại hoặc máy tính, bà con có thể theo dõi mật độ sâu hại theo thời gian thực. Khi số lượng sâu vượt ngưỡng gây hại, hệ thống sẽ phát cảnh báo và gợi ý thời điểm phòng trừ phù hợp. Ngược lại, nếu mật độ sâu còn thấp hoặc quần thể thiên địch đang phát triển tốt, AI sẽ khuyến nghị chưa cần phun thuốc bảo vệ thực vật. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm chi phí vật tư mà còn hạn chế phun thuốc không cần thiết, góp phần bảo vệ các loài thiên địch có ích và cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng.

Tiến sĩ Võ Đoàn Thắng - Đại học Queensland (Australia), Đồng trưởng dự án VietFruitRise cho rằng, thời tiết ngày càng thất thường khiến sâu bệnh rất khó lường. Việc đưa bẫy AI vào thực địa giúp bà con có ngay dữ liệu chính xác trên điện thoại để quyết định đúng thời điểm chăm sóc vườn nhà mình.

Trợ lý ghi nhật ký V-STANDARD, minh bạch lý lịch nông sản xuất khẩu

Song song với việc quản lý sâu bệnh, một rào cản lớn khác khiến nông sản dù ngon nhưng khó bán giá cao hay xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Châu Âu, Nhật Bản chính là khâu chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. Việc chép tay nhật ký sản xuất vừa tốn thời gian, dễ sai sót, lại khiến các đơn vị kiểm định mất nhiều tuần để xác minh.

Thay vì ghi chép thủ công, người sản xuất có thể cập nhật các công việc hằng ngày ngay trên điện thoại bằng cách nhập hoặc đọc nội dung bằng giọng nói. Từ những dữ liệu này, AI sẽ tự động đối chiếu với các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP và các yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu. Nếu phát hiện nguy cơ không đáp ứng quy định, chẳng hạn thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật chưa đủ hoặc thiếu thông tin trong nhật ký canh tác, hệ thống sẽ gửi cảnh báo ngay để người sản xuất kịp thời điều chỉnh. Đến cuối vụ, toàn bộ dữ liệu được tổng hợp thành hồ sơ điện tử phục vụ chứng nhận và truy xuất nguồn gốc.

Theo nhóm nghiên cứu, việc số hóa quy trình giúp 19 hợp tác xã tham gia thử nghiệm giảm 40% thời gian chuẩn bị và xử lý hồ sơ chứng nhận so với phương thức truyền thống. Mỗi lô nông sản cũng được gắn mã QR, cho phép doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng truy xuất thông tin về vùng trồng, quy trình canh tác và các vật tư đã sử dụng. Nhóm nghiên cứu kỳ vọng giải pháp này sẽ giúp nông hộ nhỏ giảm gánh nặng về thủ tục, nâng cao tính minh bạch trong sản xuất và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Đây là những minh chứng cho thấy công nghệ hiện đại hoàn toàn có thể phục vụ trực tiếp cho từng thửa ruộng của bà con được chia sẻ tại Hội nghị Nông nghiệp Thông minh Việt Nam - Australia (AVCSSA 2026**)**.

Giáo sư Danh dự tại Đại học Queensland (Australia) Robert Henry nhận định: “Hợp tác giữa Việt Nam và Australia trong lĩnh vực nông nghiệp thông minh và bền vững sẽ góp phần thúc đẩy những đổi mới cần thiết để ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trong tương lai”.

Công nghệ AI không làm thay công việc của bà con, nhưng sẽ là người bạn đồng hành tin cậy giúp bà con làm nông nhàn hơn, trúng mùa, được giá.