Áp lực 327.200 tấn tôm trước thách thức El Nino, dịch bệnh

Tại hội thảo bàn giải pháp bảo đảm kế hoạch sản xuất tôm nước lợ năm 2026 diễn ra ngày 15.10 ở phường Bạc Liêu (tỉnh Cà Mau) do Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ NN-MT) phối hợp với Sở NN-MT tỉnh Cà Mau tổ chức, cơ quan quản lý nhận định Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là địa bàn quyết định kết quả quý 4.

Theo ông Ngô Thế Anh, Trưởng phòng Nuôi trồng thủy sản, Cục Thủy sản và Kiểm ngư, trong 9 tháng qua, diện tích thả nuôi tôm nước lợ cả nước đạt 741.300 ha (đạt 98,8% kế hoạch). Tổng sản lượng thu hoạch đạt hơn 1,07 triệu tấn, gồm 791.400 tấn tôm thẻ chân trắng (chiếm 73,8%) và 281.500 tấn tôm sú (chiếm 26,2%). Trong đó, riêng khu vực ĐBSCL đóng góp 935.000 tấn, tương đương 87,1% tổng sản lượng cả nước. Về giá trị thương mại, kim ngạch xuất khẩu tôm 9 tháng đạt 3,75 tỉ USD trên mục tiêu cả năm là 4,6 tỉ USD.

Tại địa phương trọng điểm như Cà Mau, 9 tháng đầu năm ghi nhận tổng sản lượng thủy sản ước đạt 971.000 tấn (tăng 6,7% so với cùng kỳ), trong đó tôm nuôi đạt 439.400 tấn (tăng 9,7%).

Để góp phần hoàn thành mục tiêu 1,335 triệu tấn thủy sản của tỉnh, trong đó có 624.000 tấn tôm, Cà Mau đang rà soát diện tích đang nuôi và diện tích có khả năng thu hoạch, phân loại vùng nuôi theo nguy cơ rủi ro và nhất quán quan điểm không chạy theo diện tích khi hạ tầng, nguồn nước và năng lực kiểm soát dịch bệnh chưa bảo đảm.

Tại hội thảo, ông Trần Đình Luân chỉ ra ngành tôm đang chịu sức ép từ chi phí vật tư đầu vào, chất lượng con giống chưa đồng đều, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và cạnh tranh quốc tế, nhất là từ Ecuador và Ấn Độ. Trong khi đó, các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc cũng ngày càng cao.

Nguồn giống tại chỗ vẫn là điểm yếu ở một số địa phương. Đơn cử như Vĩnh Long, theo báo cáo tham luận của Sở NN-MT tỉnh này, sản xuất giống nội tỉnh mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu thả nuôi thương phẩm.

Đáng chú ý, dự báo hiện tượng El Nino mùa khô 2026 - 2027 có khả năng xuất hiện khoảng 70%, trong điều kiện xấu rủi ro có thể lên tới 95%. Thời tiết ít mưa, nhiệt độ cao và xâm nhập mặn sâu có thể kéo dài từ tháng 10.2026 đến tháng 2.2027, thậm chí duy trì đến tháng 4.2027, đe dọa trực tiếp môi trường nước cấp. Trong khi đó, về dịch bệnh, hệ thống VAHIS (đến ngày 8.10) ghi nhận diện tích bệnh đốm trắng 419,40 ha, hoại tử gan tụy 157,82 ha và vi bào tử trùng EHP 19,51 ha.

Trước tình hình đó, ông Trần Đình Luân nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng, mầm bệnh ngay từ khâu sản xuất giống; chủ động quản lý nguồn nước, môi trường và phòng, chống dịch bệnh trước diễn biến thời tiết cực đoan, nguy cơ El Nino. Ngành tôm cần đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng công nghệ trong chọn giống, quản lý sức khỏe tôm nuôi, nâng cao tỷ lệ sống và giảm giá thành để cải thiện hiệu quả, tăng sức cạnh tranh.

Cục Thủy sản và Kiểm ngư đưa ra hai kịch bản ứng phó linh hoạt cho các tháng cuối năm. Ở kịch bản thuận lợi khi dịch bệnh được kiểm soát và nguồn nước ổn định, các vùng nuôi duy trì môi trường, kiểm soát mật độ, tuân thủ quy trình an toàn sinh học và gắn kết chặt chẽ kế hoạch thu hoạch với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

Trong trường hợp kịch bản rủi ro cao phát sinh do thời tiết cực đoan hoặc dịch bệnh lây lan, địa phương phải tăng cường cảnh báo sớm, khẩn trương khoanh vùng và xử lý triệt để ổ dịch, tạm dừng thả nuôi ở vùng có nguy cơ cao, đồng thời hướng dẫn người dân chủ động thu hoạch sớm khi tôm đạt kích cỡ thương phẩm để bảo toàn tối đa sản lượng.