Áp lực lớn về môi trường do quá nhiều trang trại lợn

‘Bội thực’ trang trại chăn nuôi lợn

Từ nhiều năm nay, xã Thanh Quân (tỉnh Thanh Hóa) được xem là một trong những "thủ phủ" chăn nuôi lợn của khu vực miền núi phía Tây tỉnh. Trên địa bàn một xã với diện tích tự nhiên chỉ vẻn vẹn 109,22 km2 nhưng hiện có tới 7 cơ sở chăn nuôi lợn, gồm 6 trang trại quy mô doanh nghiệp và 1 cụm gia trại, với tổng đàn vượt 100.000 con.

Con số này cho thấy ngành chăn nuôi đã trở thành lĩnh vực sản xuất chủ lực của địa phương. Tuy nhiên, phía sau những dãy chuồng trại hiện đại, những dự án hàng chục héc-ta và hàng nghìn tỷ đồng đầu tư là hàng loạt nỗi lo về môi trường ngày càng hiện hữu.

Theo thống kê của UBND xã Thanh Quân, trên địa bàn hiện có nhiều trang trại quy mô rất lớn. Bao gồm: Công ty TNHH Công nghệ xanh G8 được xây dựng trên diện tích khoảng 43ha, tổng đàn khoảng 26.000 con; Công ty Cổ phần đầu tư quốc tế ASEAN có diện tích gần 19ha, công suất khoảng 30.000 con/năm, gồm 10.000 heo sau cai sữa và 20.000 heo thịt, chính thức đi vào hoạt động từ năm 2024.

Công ty TNHH Phát triển chăn nuôi Như Xuân có diện tích 13ha, tổng đàn hơn 15.000 con. Công ty Cổ phần Phát triển nông nghiệp sạch Thanh Xuân có diện tích 7,6ha, nuôi khoảng 2.400 lợn nái. Ngoài ra còn có Công ty TNHH Thương mại Song Dương, Công ty TNHH Bãi Kê và Cụm trang trại chăn nuôi lợn Đồng Sán.

Nếu nhìn riêng từng dự án, đây đều là những mô hình chăn nuôi quy mô lớn, được đầu tư theo hướng công nghiệp. Nhưng khi hàng loạt dự án cùng tập trung trên một địa bàn nhỏ, tổng đàn vượt mốc 100.000 con, áp lực lên môi trường gần như là điều khó tránh khỏi.

Đặc biệt, nhiều trang trại nằm sát khu dân cư, dọc các khe suối hoặc trong các thung lũng kín. Đây là điều kiện dễ khiến mùi hôi, khí thải và nước thải tích tụ, phát tán mạnh mỗi khi thời tiết thay đổi.

Thực tế tại xã Thanh Quân cho thấy, cùng với tốc độ phát triển nóng của ngành chăn nuôi là những phản ánh kéo dài của người dân về tình trạng ô nhiễm môi trường, nhất là mùi hôi phát tán từ các trang trại.

Người dân địa phương cho biết, vào sáng sớm, chiều tối hoặc sau những cơn mưa, mùi hôi bốc lên nồng nặc khiến việc sinh hoạt bị đảo lộn. Có những ngày phải đóng kín cửa cả ngày nhưng mùi vẫn len lỏi vào nhà.

Điều đáng nói, tình trạng này không chỉ xuất hiện tại một doanh nghiệp mà diễn ra ở nhiều khu vực, khiến nhiều thôn gần như bị "bao vây" bởi các trang trại chăn nuôi.

Nhiều vi phạm về môi trường

Điều khiến dư luận lo ngại hơn cả là những phản ánh của người dân không chỉ dừng ở cảm nhận về mùi hôi. Qua các đợt kiểm tra của chính quyền địa phương, nhiều doanh nghiệp đã bị phát hiện vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và bị xử phạt hành chính.

Cuối năm 2025, sau vụ hỏa hoạn xảy ra tại trang trại của Công ty Cổ phần đầu tư quốc tế ASEAN, cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra và phát hiện nhiều vi phạm trong công tác bảo vệ môi trường.

Doanh nghiệp bị xử phạt hơn 500 triệu đồng, đồng thời buộc khắc phục toàn bộ tồn tại trước khi được phép tái đàn. Đến tháng 4/2026, sau khi hoàn thiện các yêu cầu, doanh nghiệp mới được phép hoạt động trở lại.

Đầu năm 2026, UBND xã Thanh Quân tiếp tục thành lập đoàn kiểm tra toàn diện các cơ sở chăn nuôi trên địa bàn. Kết quả kiểm tra cho thấy thêm nhiều sai phạm.

Ngày 16/3/2026, Chủ tịch UBND xã Thanh Quân ban hành Quyết định số 222/QĐ-UBND xử phạt Cụm trang trại chăn nuôi lợn Đồng Sán số tiền 35 triệu đồng. Đơn vị này bị xác định chôn lấp chất thải rắn trái quy định, đồng thời xả nước thải có thông số ô nhiễm vượt quy chuẩn từ 5 đến dưới 10 lần.

Không chỉ xử phạt, chính quyền còn yêu cầu cụm gia trại dừng ngay việc xả thải, khắc phục tình trạng rò rỉ nước thải. Đến nay, cơ sở đã phải ngừng chăn nuôi để xử lý các tồn tại.

Tiếp đó, ngày 10/4/2026, Công ty Cổ phần Phát triển nông nghiệp sạch Thanh Xuân tiếp tục bị xử phạt 104 triệu đồng. Đây là một trong những trường hợp có mức độ vi phạm đáng chú ý khi nước thải sau xử lý vẫn vượt quy chuẩn, trong đó chỉ tiêu Coliform vượt tới 13,5 lần, COD vượt 1,53 lần và BOD5 vượt 1,36 lần.

Doanh nghiệp buộc phải dừng xả thải, hoàn thiện toàn bộ hệ thống xử lý nước thải, lấy mẫu quan trắc đạt quy chuẩn trước khi được tiếp tục vận hành.

Chưa đầy ba tháng sau, ngày 27/6/2026, Công ty TNHH Phát triển chăn nuôi Như Xuân cũng bị xử phạt 50 triệu đồng do thực hiện không đầy đủ các nội dung trong giấy phép môi trường.

Điểm chung của các vụ việc là đều liên quan đến việc xử lý chất thải, nước thải hoặc thực hiện không đầy đủ các yêu cầu bảo vệ môi trường. Trong khi đó, vấn đề khiến người dân bức xúc nhất lại là mùi hôi.

Chiều ngày 26/7, ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Quân, cho hay trước đây địa phương liên tục nhận được phản ánh của người dân thôn Lâm Chính và một số thôn khác về việc các trang trại trên địa bàn phát tán mùi hôi. Chính quyền nhiều lần tổ chức đối thoại giữa doanh nghiệp và người dân.

Ngày 1/4/2026, Công ty G8 cam kết khắc phục trong tháng 7. Ngày 27/6/2026, Công ty ASEAN và Công ty Thanh Xuân cũng tiếp tục cam kết giảm thiểu tối đa mùi hôi.

Tuy nhiên, theo chính quyền địa phương, dù tình trạng có giảm nhưng vẫn chưa được xử lý triệt để. “Trên địa bàn hiện mới có Công ty G8 lắp đặt quan trắc tự động. Còn đợt tới khi có đoàn kiểm tra của tỉnh về thì địa phương sẽ có kiến nghị thêm về vấn đền này”, ông Tuấn, cho biết thêm.

Bài học về quy hoạch phát triển chăn nuôi

Nhìn từ xã Thanh Quân, câu chuyện không còn đơn thuần là những vi phạm riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Điều đáng suy ngẫm hơn chính là bài toán quy hoạch.

Một xã với diện tích chỉ vẻn vẹn 109,22km2 nhưng tập trung tới 7 cơ sở chăn nuôi, tổng đàn lên đến trên 100.000 con, đồng nghĩa toàn bộ áp lực về chất thải rắn, nước thải và mùi hôi đều dồn lên cùng một không gian sinh thái.

Ngay cả khi từng doanh nghiệp đều có hệ thống xử lý môi trường theo quy định, tổng lượng phát sinh chất thải cộng hưởng vẫn có thể vượt quá sức chịu tải của môi trường khu vực.

Đó là chưa kể những rủi ro khi chỉ cần một vài cơ sở vận hành không đúng quy trình, sự cố môi trường sẽ nhanh chóng lan rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Thực tế nhiều địa phương trong cả nước đã rút ra bài học rằng phát triển chăn nuôi công nghiệp không thể chỉ dựa trên năng lực thu hút đầu tư. Quan trọng hơn là phải tính toán đầy đủ sức chịu tải môi trường, khoảng cách an toàn với khu dân cư, nguồn nước, hướng gió, điều kiện địa hình và khả năng giám sát sau cấp phép.

Nếu quy hoạch thiếu đồng bộ, việc cấp phép dày đặc các dự án trong cùng một khu vực sẽ tạo nên "điểm nóng" ô nhiễm, khiến chính quyền địa phương phải liên tục xử lý các vụ việc phát sinh.

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc nhiều doanh nghiệp liên tiếp vi phạm trong cùng một địa bàn cũng đặt ra yêu cầu tăng cường hậu kiểm, giám sát thường xuyên thay vì chỉ kiểm tra khi có phản ánh.

Các hệ thống quan trắc môi trường tự động cần được kết nối liên tục với cơ quan quản lý để kịp thời phát hiện bất thường. Đồng thời, kết quả quan trắc cũng cần được công khai để người dân cùng giám sát.

Về phía doanh nghiệp, phát triển chăn nuôi hiện đại không thể chỉ dừng ở quy mô lớn hay chuồng trại khép kín, mà phải coi bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để tồn tại lâu dài. Chỉ khi xử lý triệt để chất thải, kiểm soát hiệu quả mùi hôi và tuân thủ nghiêm các quy định về môi trường, doanh nghiệp mới có thể tạo dựng được sự đồng thuận từ cộng đồng dân cư.

Câu chuyện ở xã Thanh Quân hiện nay là một ví dụ điển hình về mặt trái của sự phát triển thiếu cân bằng. Những trang trại quy mô lớn đã góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương, tạo việc làm và tăng giá trị sản xuất nông nghiệp. Nhưng nếu áp lực môi trường tiếp tục vượt quá sức chịu tải, thì lợi ích kinh tế sẽ khó bù đắp được những tổn thất về chất lượng sống, sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

Bài học đặt ra không chỉ dành riêng cho Thanh Quân mà còn cho nhiều địa phương đang định hướng phát triển chăn nuôi tập trung: thu hút đầu tư là cần thiết, nhưng quy hoạch phải đi trước một bước, môi trường phải là "lằn ranh đỏ" không được đánh đổi. Chỉ khi cân bằng được giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, ngành chăn nuôi mới có thể phát triển bền vững, hài hòa với cuộc sống của người dân.

Tại cuộc họp báo thường kỳ quý II/2026 do UBND tỉnh Thanh Hóa tổ chức chiều 22/7, ông Nguyễn Khánh Toàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa cho biết, toàn tỉnh hiện có 582 trang trại chăn nuôi lợn, gồm 57 trang trại quy mô lớn, 190 trang trại quy mô vừa và 335 trang trại quy mô nhỏ, với tổng đàn khoảng 1,36 triệu con.

Theo ông Toàn, thời gian qua, nhiều trang trại chăn nuôi trên địa bàn tỉnh đã gây ô nhiễm môi trường, phát tán mùi hôi, ảnh hưởng đến khu dân cư. Trước thực trạng này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm; yêu cầu khắc phục tồn tại, thậm chí đình chỉ hoạt động đối với một số trang trại không bảo đảm các quy định về bảo vệ môi trường. Đây cũng là thông điệp cho thấy phát triển chăn nuôi quy mô lớn phải song hành với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ môi trường và sức chịu tải của từng địa bàn.