Bệnh gỉ sắt cà phê: dấu hiệu sớm nông dân hay bỏ qua

Dấu hiệu sớm nhất của bệnh gỉ sắt cà phê là những chấm nhỏ màu vàng nhạt, trong như vết dầu ở mặt trên lá; lật mặt dưới lá thấy lớp bột màu vàng cam như gỉ sắt. Nông dân hay bỏ qua giai đoạn này vì lá vẫn xanh, cây chưa rụng lá. Phát hiện sớm và xử lý ngay thì chi phí thấp; để bệnh lan, lá rụng hàng loạt, cây suy kiệt và giảm năng suất cả năm sau.

Dấu hiệu nhận biết theo giai đoạn

Giai đoạn đầu (hay bị bỏ qua)

Mặt trên lá có chấm vàng nhạt, đường kính vài mm, hơi trong khi soi lên nắng.
Mặt dưới lá, đúng vị trí đó, có bột màu vàng cam — chạm tay thấy dính bột.
Thường xuất hiện ở lá già, tầng lá phía dưới và giữa tán trước.

Giai đoạn nặng

Vết bệnh lan to, liên kết thành mảng; bột cam phủ dày mặt dưới lá.
Vết cũ khô nâu ở giữa, viền vàng.
Lá vàng và rụng hàng loạt, cành trơ lá, trái non thiếu dinh dưỡng và rụng theo.

Đối chiếu hình ảnh, triệu chứng tại trang chẩn đoán gỉ sắt cà phê.

Khi nào bệnh dễ bùng phát?

Mùa mưa, độ ẩm cao, nhiệt độ ấm — lá ướt kéo dài giúp bào tử nảy mầm.
Vườn rậm rạp, ít thông thoáng.
Cây mang nhiều trái, bón thiếu kali, cây suy.
Trồng các dòng cà phê dễ nhiễm gỉ sắt.

Cách xử lý và phòng ngừa

Kiểm tra định kỳ: mỗi tuần lật mặt dưới lá ở tầng thấp của vài cây đại diện, nhất là đầu và giữa mùa mưa.
Phun khi mới chớm: dùng thuốc nhóm gốc đồng (phòng) hoặc nhóm triazole được đăng ký trừ gỉ sắt cà phê (trị); phun kỹ mặt dưới lá, theo đúng liều trên nhãn.
Bón cân đối: đủ kali giúp lá dày, chống chịu tốt hơn; tránh bón dư đạm. Có thể tham khảo tỷ lệ NPK cho cà phê từng giai đoạn.
Tỉa cành thông thoáng: giảm ẩm độ trong tán.
Dùng giống kháng: khi trồng mới hoặc ghép cải tạo, ưu tiên các dòng có khả năng kháng gỉ sắt được khuyến cáo tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Lá đã rụng vì gỉ sắt có mọc lại không? Cây sẽ ra lá mới nếu được chăm sóc tốt, nhưng mất lá nhiều làm cây yếu, ảnh hưởng đến trái đang nuôi và lượng cành cho vụ sau.

Gỉ sắt có lây qua dụng cụ, người đi lại trong vườn không? Bào tử lây chủ yếu theo gió và nước mưa, nhưng cũng có thể bám theo quần áo, dụng cụ. Nên chăm vườn bệnh sau cùng trong ngày.

Phun một lần có dứt bệnh không? Thường không. Cần phun nhắc lại theo khuyến cáo trên nhãn và kiểm tra lại lá non mới ra để chắc bệnh không tái phát.

Nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia địa phương khi áp dụng cho vườn của bạn.