Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến mùa vụ ra sao?

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến mùa vụ qua nhiệt độ tăng, mùa mưa – mùa khô đến sớm hoặc muộn thất thường, mưa cực đoan và hạn hán kéo dài hơn, xâm nhập mặn sâu hơn, bão lũ bất thường, rét đậm hoặc nắng nóng bất thường. Hệ quả là lịch thời vụ truyền thống không còn đúng như trước, cây trồng ra hoa, đậu trái thất thường, năng suất biến động, sâu bệnh thay đổi (bùng phát sớm hơn, nhiều lứa hơn), và rủi ro mất mùa cao hơn. Nông dân cần điều chỉnh thời vụ theo dự báo, chọn giống chống chịu, quản lý nước tốt hơn, đa dạng cây trồng và áp dụng canh tác thích ứng.

Các biểu hiện chính ảnh hưởng mùa vụ

1. Nhiệt độ tăng

Nắng nóng kéo dài làm hoa rụng, đậu trái kém, lúa lép hạt khi trổ gặp nắng nóng.
Cây cần lạnh để ra hoa (vải, nhãn ở miền Bắc) ra hoa kém trong mùa đông ấm.
Sâu bệnh sinh sản nhanh hơn, nhiều lứa hơn.

2. Lượng mưa và mùa mưa thất thường

Mùa mưa đến sớm hoặc muộn, kết thúc bất thường → khó xác định thời điểm gieo trồng, bón phân, xử lý ra hoa.
Mưa trái mùa lúc ra hoa, thu hoạch.
Mưa cực đoan gây ngập úng, xói mòn, rửa trôi.

3. Hạn hán và xâm nhập mặn

Mùa khô gay gắt, thiếu nước tưới ở Tây Nguyên, Nam Trung Bộ.
Mặn xâm nhập sâu ở ĐBSCL làm mất mùa lúa, hại cây ăn trái nhạy mặn.

4. Bão, lũ, thời tiết cực đoan

Bão mạnh hơn, đường đi bất thường; lũ quét, sạt lở ở miền núi.
Rét đậm, rét hại, sương muối bất thường ở miền Bắc, vùng cao.

Hệ quả đối với sản xuất

Năng suất biến động mạnh giữa các năm.
Lịch thời vụ cũ không còn phù hợp.
Chi phí tăng (tưới, phòng bệnh, khắc phục thiên tai).
Một số vùng không còn phù hợp với cây trồng truyền thống.

Nông dân có thể làm gì để thích ứng?

Điều chỉnh thời vụ

Theo dõi dự báo thời tiết, dự báo khí hậu mùa, nhận định ENSO; điều chỉnh thời điểm gieo trồng, xử lý ra hoa.
Tuân thủ lịch thời vụ do ngành nông nghiệp địa phương khuyến cáo hằng năm (nhất là lịch né mặn, né rầy với lúa).

Chọn giống chống chịu

Giống chịu hạn, chịu mặn, chịu nhiệt, ngắn ngày để né thiên tai.

Quản lý nước

Trữ nước, tưới tiết kiệm (nhỏ giọt), giữ ẩm đất (tủ gốc, tăng hữu cơ).
Thoát nước, làm mô cao cho cây nhạy úng.

Canh tác thích ứng

Trồng cây che bóng, chắn gió, xen canh nhiều tầng.
Canh tác theo đường đồng mức, chống xói mòn.
Đa dạng cây trồng, vật nuôi để giảm rủi ro.

Quản lý rủi ro tài chính

Dự phòng ngân sách cho thiên tai, tìm hiểu bảo hiểm nông nghiệp.
Không dồn toàn bộ vốn vào một cây, một vụ.

Theo dõi thông tin

Xem dự báo theo xã tại trang thời tiết để chủ động các công việc hằng tuần.

Câu hỏi thường gặp

Lịch thời vụ truyền thống còn dùng được không? Vẫn là tham khảo quan trọng, nhưng cần điều chỉnh theo dự báo từng năm và khuyến cáo của địa phương.

Có nên chuyển đổi cây trồng vì biến đổi khí hậu? Ở vùng thường xuyên hạn, mặn hoặc ngập, chuyển đổi sang cây phù hợp hơn có thể giảm rủi ro. Cần tính kỹ thị trường và hiệu quả kinh tế.

Biến đổi khí hậu làm sâu bệnh tăng không? Nhiệt độ cao, thời tiết thất thường thường tạo điều kiện cho nhiều loại sâu bệnh phát triển nhanh hơn, xuất hiện bất thường. Cần theo dõi đồng ruộng sát hơn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.