Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố trạng thái 'thiếu nước' trên lưu vực sông Hồng

Ngày 12/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 4265/QĐ-BNNMT công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn 2026-2027, từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027.

Theo đánh giá, nguồn nước tại các hồ chứa lớn, quan trọng và trên các sông thuộc lưu vực đang ở trạng thái "thiếu nước". Lượng nước có thể khai thác vẫn bảo đảm nhu cầu sinh hoạt, an sinh xã hội nhưng không đáp ứng đầy đủ nhu cầu của tất cả các ngành kinh tế và bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, nguy cơ thiếu hụt sẽ gia tăng trong những tháng nắng nóng cao điểm năm 2027 khi dòng chảy về hồ suy giảm, trong khi nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất nông nghiệp và phát điện tăng cao.

Dòng chảy nhiều sông thiếu hụt tới 60-74%

Theo Kịch bản nguồn nước, từ tháng 6-10/2026, mặc dù lượng mưa trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình phổ biến xấp xỉ trung bình nhiều năm, tuy nhiên dòng chảy trên nhiều sông vẫn suy giảm đáng kể.

Cụ thể, lượng nước về các hồ chứa lớn trên sông Đà thiếu hụt 28-35%; dòng chảy sông Thao tại trạm Yên Bái thấp hơn 48%, còn hạ lưu sông Lô tại trạm Tuyên Quang thiếu hụt 30-45% so với trung bình nhiều năm.

Tình trạng thiếu hụt nguồn nước được dự báo tiếp tục gia tăng trong mùa cạn 2026-2027, khi El Niño đã đạt cường độ rất mạnh và có xác suất 96% duy trì trạng thái này từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027.

Theo đó, dòng chảy sông Thao tại trạm Yên Bái có thể thiếu hụt 60-70% trong hai tháng cuối năm 2026 và tăng lên 68-74% từ tháng 1-6/2027. Tương tự, trên sông Lô, mức thiếu hụt dự báo lên tới 60-65% trong sáu tháng đầu năm 2027.

Ngay tại sông Hồng, dòng chảy qua trạm Hà Nội cũng được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 23-31% trong tháng 11-12/2026 và có thể thiếu hụt tới 40% trong giai đoạn tháng 1-6/2027.

Không chỉ giảm về lượng dòng chảy, mực nước sông Hồng còn có khả năng xuống thấp tương tự các năm hạn hán điển hình 2019-2020 và 2023-2024. Điều này sẽ gây khó khăn cho hoạt động khai thác nước của các công trình thủy lợi, nhất là trong thời kỳ đổ ải vụ Đông Xuân.

Đáng chú ý, nguy cơ thiếu nước vẫn hiện hữu dù các hồ chứa lớn đã chủ động tích trữ nước từ sớm. Tính đến ngày 30/10/2026, tổng lượng nước tại 7 hồ chứa gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát, Huội Quảng, Thác Bà và Tuyên Quang đạt khoảng 25,6 tỷ m³, tương đương 92% dung tích toàn bộ.

Tuy nhiên, lượng nước bổ sung về hồ được dự báo tiếp tục suy giảm, trong khi các hồ phải đồng thời bảo đảm cấp nước cho hạ du, phục vụ sản xuất nông nghiệp và đáp ứng nhu cầu phát điện trong những tháng nắng nóng cao điểm.

Theo phương án sử dụng khoảng 3,2 tỷ m³ nước phục vụ đổ ải, tổng dung tích 7 hồ chứa dự báo giảm còn 20,9 tỷ m³ vào ngày 1/4/2027, thiếu khoảng 1,89 tỷ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu để đáp ứng nhu cầu điện trong cao điểm nắng nóng.

Đặc biệt, nếu dòng chảy về hồ tiếp tục suy giảm mạnh như những năm hạn hán điển hình, nguồn nước có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện từ đầu tháng 5/2027. Khi đó, lượng nước có nguy cơ thiếu hụt để bảo đảm cấp nước sinh hoạt và môi trường lên tới 4,2 tỷ m³; mực nước hầu hết các hồ chứa có thể xuống mực nước chết từ đầu tháng 6/2027.

Bên cạnh nguy cơ thiếu nước tại các hồ chứa lớn, nhiều khu vực thuộc lưu vực sông Đà, Thao, Lô - Gâm, Cầu - Thương và Đồng bằng sông Hồng cũng có khả năng xảy ra thiếu nước cục bộ. Nguyên nhân không chỉ do lượng mưa và dòng chảy suy giảm mà còn xuất phát từ việc một số hồ chứa nhỏ tích nước thấp, hệ thống công trình khai thác, cấp nước chưa đồng bộ hoặc xuống cấp, làm hạn chế khả năng điều tiết và phân phối nguồn nước.

Trong đó, Đồng bằng sông Hồng là khu vực chịu áp lực lớn nhất do nhu cầu sử dụng nước cao, tập trung cho sinh hoạt, công nghiệp và sản xuất nông nghiệp. Nguồn nước phục vụ các hoạt động này phụ thuộc đáng kể vào chế độ điều tiết của hệ thống hồ chứa thủy điện thượng nguồn.

Khi mực nước sông hạ thấp, nhiều nhà máy nước, trạm bơm và công trình thủy lợi có nguy cơ không lấy đủ nước theo yêu cầu. Đặc biệt, các công trình cấp nước sinh hoạt cho Hà Nội và các trạm bơm Trung Hà, Bạch Hạc, Đại Định phục vụ sản xuất nông nghiệp khu vực trung du có thể gặp khó khăn.

Ở khu vực hạ lưu, dòng chảy suy giảm còn làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn, đồng thời gây bất lợi cho việc kiểm soát ô nhiễm nguồn nước tại các hệ thống thủy lợi lớn như Bắc Hưng Hải, Bắc Nam Hà và các công trình cấp nước ven biển.

Trước những diễn biến trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo, nếu không chủ động điều hòa, phân phối nguồn nước ngay từ đầu mùa cạn, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, không bảo đảm dòng chảy tối thiểu và nhu cầu nước cho giao thông thủy, môi trường có thể xuất hiện từ tháng 4-5/2027.

Ưu tiên nước sinh hoạt, chủ động giữ nước cho cao điểm mùa cạn

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với kịch bản đã công bố. Trong đó, ưu tiên cao nhất là bảo đảm nước sinh hoạt trong mọi tình huống, đồng thời điều tiết, tích trữ và sử dụng tiết kiệm nguồn nước phục vụ sản xuất, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện, vừa bảo đảm cấp nước cho hạ du, vừa giữ nước phục vụ phát điện trong cao điểm nắng nóng tháng 4-6/2027. Đồng thời, chủ động huy động các nguồn điện khác nhằm giảm áp lực lên hệ thống hồ chứa, kể cả trường hợp hạn hán kéo dài sang tháng 7-8/2027.

Đối với sản xuất nông nghiệp, Bộ khuyến nghị lượng nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân 2026-2027 khoảng 2,8-3,2 tỷ m³, hạn chế tối đa vượt 3,5 tỷ m³. Theo đó, kế hoạch lấy nước cần phối hợp chặt chẽ với lịch phát điện để tránh lãng phí. Các địa phương phải rà soát hệ thống cống, trạm bơm, nạo vét kênh mương, bổ sung trạm bơm dã chiến tại những khu vực khó khăn; đồng thời điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng cấp nước.

Riêng đối với nước sinh hoạt, Bộ đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo rà soát phương án cấp nước an toàn, nhất là tại Hà Nội, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng và Hưng Yên. Trọng tâm là chuẩn bị nguồn dự phòng, tăng kết nối hạ tầng, giảm thất thoát và xây dựng phương án cấp nước thay thế khi nguồn nước mặt suy giảm.

Tại Hà Nội, các nhà máy nước khai thác từ sông Đà cần phối hợp với đơn vị vận hành hồ Hòa Bình để bảo đảm cấp nước ổn định, đồng thời giảm phụ thuộc vào chế độ xả của thủy điện. Trong khi đó, Hải Phòng, Hưng Yên và Ninh Bình phải theo dõi chặt chẽ xâm nhập mặn, tranh thủ lấy và trữ nước khi chất lượng nguồn nước bảo đảm.

Bên cạnh nguồn nước mặt, nước dưới đất được đánh giá cơ bản ổn định, có thể hỗ trợ cấp nước khi cần thiết. Tuy nhiên, việc khai thác bổ sung phải được kiểm soát, không để mực nước hạ thấp vượt ngưỡng quy định.

Để chủ động ứng phó, Bộ giao Cục Quản lý tài nguyên nước theo dõi, đánh giá trạng thái nguồn nước hằng tháng, phối hợp xây dựng phương án điều hòa, phân phối và cập nhật kịch bản khi có diễn biến bất thường. Các đơn vị chuyên môn đồng thời tăng cường dự báo, cảnh báo, hướng dẫn địa phương điều chỉnh kế hoạch cấp nước và sản xuất.

Việc công bố trạng thái kịch bản nguồn nước là cơ sở để các địa phương chủ động giữ nước, phân phối hợp lý ngay từ đầu mùa cạn, hạn chế nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong năm 2027.