Ca cao Tây Phi chật vật đáp ứng quy định chống phá rừng của EU

Ông Ojo Ayaninuola, nông dân trồng ca cao quy mô nhỏ tại Akure, tây nam Nigeria, ban đầu ngần ngại khi được đề nghị lập bản đồ và xác định tọa độ trang trại. Tuy nhiên, trước cảnh báo về nguy cơ mất quyền tiếp cận thị trường EU, ông đã đồng ý tham gia chương trình truy xuất nguồn gốc do doanh nghiệp thu mua triển khai.

Trường hợp của ông Ayaninuola cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hàng trăm nghìn hộ trồng ca cao quy mô nhỏ tại Tây Phi khi Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) chuẩn bị có hiệu lực vào cuối tháng 12.

Áp lực từ quy định mới

Nigeria hiện có khoảng 300.000 hộ trồng ca cao, chủ yếu là các hộ nhỏ lẻ. Giới chuyên gia cảnh báo hơn một nửa trong số này có thể không đáp ứng kịp các yêu cầu kỹ thuật của EUDR.

Cảnh báo tương tự cũng xuất hiện tại Bờ Biển Ngà và Ghana, những quốc gia đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng ca cao toàn cầu. Tây Phi hiện cung cấp khoảng 70% sản lượng ca cao thế giới, trong đó khoảng hai phần ba được xuất khẩu sang thị trường EU.

Theo EUDR, doanh nghiệp nhập khẩu phải chứng minh hàng hóa không được sản xuất trên diện tích đất bị phá rừng hoặc suy thoái rừng sau thời điểm quy định cho phép. Để đáp ứng yêu cầu này, nguồn nguyên liệu phải được truy xuất tới từng thửa đất canh tác và doanh nghiệp phải cung cấp bằng chứng về tính hợp pháp của quá trình sản xuất.

Đây là thách thức lớn đối với ngành ca cao Tây Phi, vốn phụ thuộc vào mạng lưới hàng trăm nghìn nông hộ phân tán tại các vùng nông thôn.

Các doanh nghiệp thu mua phải xác định tọa độ từng trang trại, kiểm tra lịch sử sử dụng đất và duy trì hệ thống hồ sơ số hóa xuyên suốt chuỗi cung ứng. Quy trình này càng phức tạp khi nông sản đi qua nhiều khâu trung gian trước khi được xuất khẩu.

Tại Bờ Biển Ngà, báo cáo của tổ chức phi lợi nhuận Trase công bố hồi tháng 5 cho thấy chỉ khoảng 50% sản lượng ca cao có thể được truy xuất chính xác tới nơi sản xuất, phần còn lại đi qua các chuỗi cung ứng gián tiếp hoặc nhiều tầng trung gian.

Chi phí tuân thủ tăng

Việc đáp ứng EUDR cũng làm gia tăng đáng kể chi phí đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Sunbeth Global, một trong những nhà xuất khẩu ca cao lớn của Nigeria, cho biết trong ba năm qua đã chi 30-70 USD/tấn để lập bản đồ khoảng 124.000 ha đất nông nghiệp tại miền Nam Nigeria, tương ứng khoảng 60.000 tấn ca cao trong chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp cũng triển khai hàng trăm nhân viên thực địa để hỗ trợ nông dân tuân thủ các quy định về sử dụng đất, lao động trẻ em và lao động cưỡng bức. Một đội ngũ phát triển bền vững gồm 35 người được thành lập để phối hợp với Meridia, đơn vị xác thực dữ liệu tại Amsterdam.

Ông Nzubechukwu Anisiobi, Giám đốc vận hành Sunbeth, cho biết chi phí tuân thủ đang trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi các đối tác châu Âu chưa sẵn sàng chia sẻ khoản chi phí này.

Starlink Global and Ideal, một doanh nghiệp xuất khẩu ca cao lớn khác của Nigeria, cũng cho biết đã chi 40-80 USD/tấn cho việc định vị và truy xuất nguồn gốc từ năm 2023 đến nay. Khoản chi phí này hiện chưa được các đối tác châu Âu bù đắp hoặc hỗ trợ.

Nguy cơ thiếu ca cao đạt chuẩn

Giới chuyên gia cảnh báo những khó khăn trong việc đáp ứng EUDR có thể làm giảm lượng ca cao đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU trong giai đoạn đầu thực thi.

Ông Nicko Debenham, chuyên gia tư vấn phát triển bền vững và cựu thương nhân ca cao quốc tế, dự báo EU có thể đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung ca cao đạt chuẩn trong khoảng hai năm đầu. Các doanh nghiệp đã đầu tư sớm vào hệ thống truy xuất nguồn gốc vì vậy có thể giành lợi thế và tính thêm chi phí tuân thủ vào giá bán.

Trong dài hạn, EUDR được kỳ vọng thúc đẩy chuỗi cung ứng ca cao minh bạch hơn và hạn chế nguy cơ sản xuất nông nghiệp góp phần vào phá rừng. Tuy nhiên, với các hộ nông dân nhỏ lẻ và doanh nghiệp xuất khẩu Tây Phi, bài toán trước mắt vẫn là ai sẽ chịu chi phí để đáp ứng những tiêu chuẩn mới của thị trường châu Âu.