Cà Mau tích nước, điều chỉnh thời vụ ứng phó El Nino

Vừa qua, Đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau về công tác chuẩn bị ứng phó với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do tác động của El Nino mùa khô năm 2026-2027. Tham gia đoàn có ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cùng đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ.

Hơn 95.000 ha lúa có nguy cơ bị ảnh hưởng

Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau, cho biết sản xuất trồng trọt của tỉnh đang đứng trước nguy cơ chịu tác động lớn từ hạn hán, xâm nhập mặn và El Nino. Theo kế hoạch, vụ lúa tôm 2026 - 2027 có diện tích xuống giống hơn 88.500 ha. Thời gian xuống giống từ ngày 20/8 đến 30/9/2026.

Vụ đông xuân 2026 - 2027 có kế hoạch xuống giống gần 92.850 ha, thời gian xuống giống từ ngày 1/10/2026 đến 25/1/2027.

Qua rà soát, Cà Mau có khoảng gần 95.320 ha đất sản xuất có khả năng bị ảnh hưởng do hạn hán, xâm nhập mặn và El Nino, tập trung chủ yếu ở vụ lúa tôm và vụ đông xuân. Khu vực có nguy cơ cao chủ yếu thuộc vùng phía nam Cà Mau, nơi sản xuất phụ thuộc vào nước mưa và không có nguồn nước ngọt bổ sung.

Theo ngành nông nghiệp Cà Mau, lượng mưa tháng 8 thấp hơn trung bình nhiều năm, dự báo tháng 9 tiếp tục ở mức thấp. Mùa mưa năm 2026 có khả năng kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm khoảng 10 - 15 ngày, vào khoảng cuối tháng 10 đến đầu tháng 11.

Điều này có thể ảnh hưởng đến việc rửa mặn để xuống giống lúa tôm, làm gia tăng độ mặn trong quá trình sinh trưởng của cây lúa và gây thiếu nước vào cuối vụ đông xuân.

Trước nguy cơ trên, Cà Mau đang tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước và chủ động điều chỉnh lịch thời vụ khi cần thiết. Đối với vụ đông xuân, địa phương tổ chức xuống giống luân phiên giữa các khu vực nhằm luân chuyển, điều tiết nguồn nước. Đồng thời kiểm tra độ mặn trước khi xuống giống lúa tôm.

Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo nông dân tranh thủ các đợt mưa để rửa mặn, tiếp tục tháo nước rửa mặn sau mưa; sử dụng giống chịu mặn, giống lúa chất lượng cao, ngắn ngày và duy trì mực nước trên ruộng phù hợp nhằm hạn chế bốc thoát nước.

Cần kịch bản ứng phó đến tận cấp xã

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, Cà Mau là một trong những tỉnh có thể bị ảnh hưởng nặng nề bởi El Nino.

“Với trên 80.000 ha đất lúa tôm, đây là vùng trọng điểm sản xuất lúa tôm của cả nước. Do vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp với Cà Mau, đồng thời tỉnh cũng triển khai xuống cấp xã để lập kế hoạch ứng phó với El Nino thật chi tiết”, ông Mạnh cho biết.

Đối với nông dân, ông Mạnh lưu ý cần đặc biệt quan tâm đến cơ cấu giống và thời vụ. Theo đó, ưu tiên giống ngắn ngày, giống có khả năng chịu mặn. Đồng thời cố gắng kết thúc gieo sạ lúa tôm trong tháng 9 để thu hoạch vào tháng 12 hoặc đầu tháng 1, hạn chế nguy cơ gặp hạn mặn vào cuối vụ.

Về cơ cấu giống, nên sử dụng giống ngắn ngày, giống có khả năng chịu được độ mặn nhất định. Ví dụ, hiện nay trong cơ cấu giống Bộ khuyến cáo có những giống có thể chịu mặn đến 4 - 5‰.

Từ góc độ thủy lợi, ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, cho rằng nguy cơ El Nino đang được các cơ quan dự báo trong nước và quốc tế cảnh báo ở mức rất cao. Tác động mạnh đến sản xuất và dân sinh được dự báo tập trung từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

“Mặc dù El Nino nhưng không có nghĩa là không có mưa. Thậm chí có những trận mưa rất kinh khủng, nhưng tổng lượng mưa cả mùa thấp. Theo dự báo, khu vực ảnh hưởng lớn nhất của đợt El Nino này đối với Việt Nam là Trung Bộ và Nam Bộ.

Đối với Cà Mau, ông Khanh lưu ý đặc thù sản xuất ở khu vực phía nam tỉnh là phụ thuộc cơ bản vào nước trời. Vì vậy, việc cân đối nguồn nước trước khi xuống giống, nhất là thời điểm kết thúc mùa vụ, cần được tính toán chặt chẽ.

Theo ông Khanh, trong trường hợp nguồn nước không bảo đảm, việc cố duy trì sản xuất lúa bằng mọi giá có thể làm gia tăng rủi ro. Địa phương cần nghiên cứu phương án chuyển đổi sang những cây trồng khác trên đất lúa nếu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.

Bên cạnh nước phục vụ sản xuất, ông Khanh đặc biệt lưu ý vấn đề nước sạch sinh hoạt. Các tháng 2, 3 và 4 được dự báo là thời điểm căng thẳng nhất. Do đó, Cà Mau cần sớm phân vùng, xác định các hộ dân khó khăn để có phương án cấp nước hoặc hỗ trợ thiết bị trữ nước.

Theo ông Khanh, Bộ đã làm việc với UNICEF, dự kiến vận động khoảng 800 bồn chứa nước, trong đó khoảng 400 bồn sẽ dành tặng người dân vùng khó khăn của Cà Mau trong tháng 9 để kịp hứng và trữ nước mưa.

Chủ động từ nguồn nước đến lịch thời vụ

Sau buổi làm việc, đoàn khảo sát thực tế tại các vùng sản xuất tại xã Khánh Bình. Tại ấp Chống Mỹ, kinh nghiệm chủ động nguồn nước của người dân đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng để thích ứng với hạn mặn.

Ông Phạm Việt Miền, Trưởng ấp Chống Mỹ, cho biết toàn ấp hiện có 441 ha sản xuất lúa 2 vụ và 410 ha sản xuất theo mô hình lúa tôm. Ngay sau khi nước dứt ngập, địa phương dự kiến tiếp tục vận động người dân gieo sạ khoảng 250 ha lúa trên nền đất nuôi tôm.

Theo ông Miền, qua các đợt hạn mặn lịch sử, đặc biệt giai đoạn 2015 - 2016, vùng sản xuất của ấp cơ bản không chịu ảnh hưởng quá lớn nhờ người dân chủ động lấy và trữ nước ngọt vào hệ thống kênh trục ngay từ đầu mùa. Khi nuôi tôm, bà con chỉ cần bơm nước ngọt từ kênh lên nên giữ được môi trường sản xuất rất an toàn.

Đến nay, toàn ấp đã gieo sạ khoảng 90 ha, đạt gần 20% diện tích. Địa phương đang tập trung vận động người dân đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành toàn bộ diện tích gieo sạ trước ngày 20/9, bảo đảm đúng khung thời vụ.

Đáng chú ý, mô hình kết hợp lúa - tôm - cua - cá đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo ông Miền, vụ lúa vừa qua, năng suất bình quân đạt từ 6,4-7 tấn/ha. Với giá lúa từ 8.700 - 9.600 đồng/kg, mỗi tấn lúa mang lại nguồn thu từ 8 đến hơn 9 triệu đồng.

Cộng thêm nguồn thu từ tôm khoảng 300 - 400kg/ha/năm cùng cua, cá sinh thái, mỗi hecta sản xuất kết hợp có thể mang lại tổng thu nhập khoảng 100 triệu đồng/năm/ha.

“Bà con vô cùng phấn khởi và quyết tâm tuân thủ đúng lịch thời vụ để bảo vệ thành quả sản xuất trước các đợt El Nino sắp tới”, ông Miền chia sẻ.

Chuyến khảo sát thực tế tại Cà Mau cho thấy yêu cầu ứng phó El Nino không chỉ nằm ở việc chống mặn khi mùa khô đã đến, mà phải được chuẩn bị ngay từ thời điểm xuống giống.

Theo ngành nông nghiệp Cà Mau, địa phương đang tiếp tục rà soát, bảo dưỡng và gia cố hệ thống thủy lợi, bờ bao, trạm bơm; nạo vét các tuyến kênh bị bồi lấp để tăng khả năng trữ nước. Với vùng lúa tôm rộng lớn và đặc thù sản xuất phụ thuộc nhiều vào nước trời, Cà Mau đang đứng trước yêu cầu phải chủ động sớm hơn một bước, từ từng cánh đồng, từng ô thủy lợi đến từng hộ dân, nhằm bảo vệ sản xuất và sinh kế trước một mùa khô được dự báo nhiều thách thức.