Cà phê, sầu riêng Đắk Lắk tăng xuất khẩu: Chuyển từ sản lượng sang giá trị

Thu mua, vận chuyển sầu riêng tươi tại vùng trồng Đắk Lắk trước khi đưa về các xưởng sơ chế, đóng gói.

Nông sản chủ lực giữ đà tăng trưởng

Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Đắk Lắk ước đạt 2,312 tỷ USD, tăng 6,25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, cà phê tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch ước đạt 893,5 triệu USD, tăng 5,44%, chiếm khoảng 38,6% tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.

Đối với sầu riêng, sản phẩm đã tiếp cận nhiều thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ, trong đó Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu được ghi nhận tại địa phương chưa phản ánh đầy đủ sản lượng sầu riêng sản xuất trên địa bàn, do một phần nông sản được thu mua, sơ chế, đóng gói và làm thủ tục xuất khẩu tại các tỉnh, thành khác.

Kết quả trên cho thấy tiềm năng lớn của các ngành hàng nông sản chủ lực, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chế biến, tổ chức chuỗi cung ứng và tăng khả năng chủ động tiếp cận thị trường quốc tế.

Nhiều điểm nghẽn trong chuỗi giá trị

Với cà phê, dù giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu, sản phẩm xuất khẩu của Đắk Lắk vẫn chủ yếu là cà phê nhân. Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao và mang thương hiệu riêng còn hạn chế.

Biến động giá thế giới, chi phí đầu vào và logistics tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp. Trong khi đó, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và sản xuất bền vững tại các thị trường nhập khẩu ngày càng cao, buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn để duy trì khả năng cạnh tranh.

Đối với sầu riêng, những yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì thị trường xuất khẩu.

Việc kiểm soát Cadimi, chất cấm Auramine O (Vàng O) và chất lượng nông sản đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ người trồng, hợp tác xã đến cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu một khâu không đáp ứng tiêu chuẩn, toàn bộ chuỗi cung ứng có thể bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, năng lực kiểm nghiệm, hệ thống kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch và chế biến trên địa bàn còn hạn chế. Một số doanh nghiệp phải gửi mẫu kiểm nghiệm đến TP Hồ Chí Minh, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.

Sự liên kết giữa vùng nguyên liệu, hợp tác xã, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp cũng chưa thật sự chặt chẽ. Điều này khiến hoạt động thu mua, tiêu thụ còn phụ thuộc nhiều vào diễn biến thị trường, trong khi giá trị gia tăng từ chế biến chưa tương xứng với tiềm năng sản xuất.

Đồng bộ giải pháp, nâng sức cạnh tranh

Theo định hướng của ngành Công Thương tỉnh Đắk Lắk, giải pháp trong thời gian tới không chỉ là gia tăng sản lượng xuất khẩu mà còn phải nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Đối với cà phê, cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển cà phê rang xay, cà phê hòa tan và các sản phẩm mang thương hiệu riêng. Cùng với đó, tăng cường kết nối trực tiếp với nhà rang xay, nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế nhằm mở rộng đầu ra, giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian.

Với sầu riêng, việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói cần được thực hiện xuyên suốt. Người sản xuất phải tuân thủ quy trình canh tác, kiểm soát vật tư đầu vào, ghi chép nhật ký sản xuất và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đầu tư kho lạnh, sơ chế, chế biến và logistics cũng là yêu cầu quan trọng nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giảm tổn thất sau thu hoạch và đa dạng hóa sản phẩm. Phát triển sầu riêng đông lạnh, các sản phẩm chế biến từ sầu riêng sẽ góp phần giảm áp lực tiêu thụ quả tươi theo mùa vụ, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc thị trường có giá trị cao hơn.

Song song đó, hoạt động xúc tiến thương mại cần chuyển mạnh theo hướng thực chất, kết hợp trực tiếp với nền tảng số, thương mại điện tử xuyên biên giới và kết nối doanh nghiệp với đối tác nhập khẩu. Việc cập nhật kịp thời các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật và cảnh báo thị trường sẽ giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro.

Ngành chức năng cũng kiến nghị tăng cường năng lực kiểm nghiệm, kiểm dịch tại khu vực Tây Nguyên, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các cảnh báo chất lượng, đồng thời thu hút đầu tư vào hạ tầng bảo quản và chế biến nông sản.

Với lợi thế về vùng nguyên liệu cà phê và sầu riêng, Đắk Lắk có dư địa lớn để tiếp tục phát triển xuất khẩu. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng bền vững, địa phương cần chuyển từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang phát triển chuỗi giá trị hoàn chỉnh, trong đó chất lượng, chế biến sâu, thương hiệu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế là những yếu tố then chốt.