Cà phê Việt chủ động hợp tác, đưa thương hiệu ra thế giới

(Chinhphu.vn) - Để bứt phá kim ngạch, ngành cà phê Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu nông sản thô sang chế biến sâu, xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), chủ động tham gia các sàn đấu giá quốc tế và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm nâng cao thu nhập bền vững cho nông dân.

Tái cấu trúc chuỗi giá trị và khát vọng "thủ phủ Robusta thế giới"

Trong cấu trúc xuất khẩu nông sản Việt Nam, dư địa tăng trưởng lớn nhất hiện nay nằm ở việc thay đổi tỷ trọng sản phẩm. Mặc dù là quốc gia xuất khẩu cà phê Robusta hàng đầu thế giới, tỷ lệ chế biến sâu của Việt Nam hiện chỉ ở mức 15-20%, khiêm tốn hơn nhiều so với mức 45% của Brazil.

Phân tích về định hướng bứt phá, ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Simexco Đắk Lắk, khẳng định việc tập trung vào chế biến sâu và xây dựng thương hiệu sẽ mang lại giá trị gia tăng rất lớn. Ngành cà phê cần hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành "điểm đến của Robusta thế giới", trong đó tỉnh Đắk Lắk đóng vai trò là "thủ phủ".

Thực tế hoạt động tại Simexco Đắk Lắk chứng minh, chuyển hướng sang phát triển cà phê đặc sản và tham gia các phiên đấu giá có thể nâng giá trị cà phê nhân xanh lên gấp 2 đến 3 lần.

Thông qua Chương trình Cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu (RCP) liên kết với hàng chục ngàn nông hộ tại Tây Nguyên, việc áp dụng mô hình canh tác bền vững giúp giảm 20-30% chi phí đầu vào, tăng năng suất 10-15% và nâng tổng thu nhập của nông dân trên cùng một diện tích tới 40%.

Đánh giá về tầm vóc quốc tế của cà phê Việt Nam, ông Daan Wensing, Tổng Giám đốc điều hành Tổ chức Stichting IDH (Hà Lan), nhận định việc Việt Nam chủ động hợp tác với Uganda - hai quốc gia sản xuất Robusta lớn nhất toàn cầu - là một tiền lệ chưa từng có. Sự hợp tác này tạo ra vị thế đàm phán vững chắc và giúp các nước sản xuất khẳng định quyền tự quyết chương trình nghị sự về phát triển bền vững.

Ông Daan Wensing khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung tối đa vào "giá trị gia tăng nội địa", đưa ra thị trường các sản phẩm cuối cùng có hàm lượng công nghệ cao để giữ lại lợi nhuận trong nước. Việc đáp ứng sớm các tiêu chuẩn khắt khe như không gây mất rừng, bảo vệ môi trường và bảo đảm "thu nhập sống" cho người trồng sẽ biến rào cản xanh thành lợi thế cạnh tranh tuyệt đối, đưa Việt Nam trở thành một "siêu cường" (powerhouse) trong hệ thống lương thực toàn cầu.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Đức Huy cũng đặt ra mục tiêu hướng tới cột mốc Net Zero vào năm 2035 và tạo thêm nguồn thu từ thương mại hóa tín chỉ carbon.

Hợp tác phát triển cà phê bền vững, đưa tên tuổi cà phê Việt ra thế giới

Tại địa bàn Tây Nguyên, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành động lực nội sinh giúp các hợp tác xã (HTX) và nông dân tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Mới đây, UBND tỉnh Đắk Lắk và Văn phòng đại diện Tổ chức Stichting IDH tại Việt Nam đã tổ chức Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác triển khai "Chương trình cà phê bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu tỉnh Đắk Lắk, giai đoạn 2026-2030".

Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho biết địa phương hiện sở hữu hơn 217.000 ha cà phê, là nguồn sinh kế cốt lõi của hàng trăm nghìn hộ dân và mang lại kim ngạch xuất khẩu gần 900 triệu USD mỗi năm. Tỉnh Đắk Lắk kỳ vọng thông qua khuôn khổ hợp tác với IDH sẽ mở rộng quy mô sản xuất bền vững, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm nhằm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ các thị trường nhập khẩu quốc tế, đồng thời thu hút thêm nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân và các tổ chức phát triển.

Ông Huỳnh Tiến Dũng, Trưởng đại diện IDH Việt Nam, cho biết thỏa thuận hướng tới hình thành vùng nguyên liệu bền vững quy mô khoảng 75.000 ha tại các địa bàn trọng điểm của tỉnh theo phương thức tiếp cận cảnh quan và tiếp cận vùng. Hợp tác tập trung vào 4 mục tiêu then chốt: Bảo tồn và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước gắn với giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu; Nâng cao năng lực sản xuất, thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; Xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR); Huy động nguồn lực và sự tham gia tích cực của các bên liên quan.

Cùng với thủ phủ Robusta Tây Nguyên, vùng cà phê Arabica Tây Bắc cũng đang ghi dấu ấn quan trọng trên bản đồ thương mại quốc tế. Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, thông tin tỉnh đã thống nhất với các đối tác về kế hoạch đưa cà phê Arabica Sơn La lên sàn đấu giá tại Hawaii (Mỹ) vào tháng 11/2026. Tỉnh cũng đặt mục tiêu đưa sản phẩm lên sàn đấu giá cà phê cấp quốc gia vào quý II/2027.

Để đáp ứng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và quy định EUDR, tỉnh Sơn La đã chủ động số hóa dữ liệu vùng trồng, xác định chính xác 158.451 lô đất trồng cà phê với tổng diện tích khoảng 65.000 ha.

Đánh giá về khâu sau thu hoạch, ông Nguyễn Thành Công lưu ý tổn thất nông sản có thể lên tới 65% giá trị nếu không được bảo quản và vận chuyển tốt. Tỉnh Sơn La đề nghị các bộ, ngành Trung ương và các nhà khoa học tăng cường hỗ trợ chuyển giao công nghệ bảo quản sau thu hoạch cũng như hoàn thiện hạ tầng logistics nhằm bảo vệ giá trị cho 65.000 ha cà phê và hơn 85.150 ha cây ăn quả trên địa bàn.

Đỗ Hương