Cách giảm thiệt hại do hạn hán?

Để giảm thiệt hại do hạn hán, nhà vườn cần chuẩn bị trước mùa khô và ứng phó trong mùa khô: trữ nước (ao, hồ, giếng, bồn), tưới tiết kiệm (nhỏ giọt, tưới gốc, tưới đúng lúc), giữ ẩm đất (tủ gốc, tăng hữu cơ, cây che phủ, cây che bóng, chắn gió), điều chỉnh thời vụ và chọn giống chịu hạn, ưu tiên nước cho giai đoạn cây cần nhất, giảm tải cho cây (tỉa cành, tỉa quả). Hạn hán thường nặng hơn trong các năm El Niño; theo dõi dự báo sớm giúp chủ động hơn rất nhiều.

Trước mùa khô

1. Trữ nước

• Nạo vét, mở rộng ao hồ, trữ nước mưa cuối mùa mưa.
• Lót bạt hồ chứa ở đất thấm nhiều.
• Kiểm tra giếng, khoan sâu thêm nếu cần (theo quy định về khai thác nước dưới đất).
• Liên kết các hộ dùng chung nguồn nước, thống nhất lịch bơm.

2. Chuẩn bị hệ thống tưới tiết kiệm

• Lắp tưới nhỏ giọt, tưới gốc, kiểm tra rò rỉ đường ống.
• Tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước đáng kể so với tưới tràn.

3. Giữ ẩm đất

• Tủ gốc bằng rơm, cỏ khô, vỏ cà phê, lá cây từ cuối mùa mưa.
• Tăng phân hữu cơ, humic để đất giữ nước.
• Giữ thảm cỏ thấp, cắt làm lớp phủ thay vì làm cỏ sạch.
• Trồng cây che bóng, cây chắn gió giảm bốc hơi.

4. Chuẩn bị cây

• Bón phân kali cuối mùa mưa giúp tăng sức chịu hạn.
• Tỉa cành vừa phải, giảm diện tích thoát hơi nước ở cây quá rậm.

Trong mùa khô

1. Tưới hợp lý

• Tưới sáng sớm hoặc chiều mát, tránh trưa nắng.
• Tưới vào vùng rễ, đủ sâu, không tưới tràn trên mặt.
• Ưu tiên nước cho giai đoạn quan trọng: ra hoa, đậu quả, cây con.
• Kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới để không lãng phí.

2. Giảm tải cho cây

• Tỉa bớt quả ở cây mang quá nhiều quả (sầu riêng, xoài…).
• Hạn chế bón phân hóa học liều cao khi thiếu nước (dễ xót rễ).

3. Hỗ trợ cây vượt stress

• Phun kali, axit amin, canxi liều nhẹ qua lá vào sáng sớm, chiều mát.
• Quét vôi gốc cây non để giảm nóng thân.

4. Phòng sâu hại mùa khô

• Nhện đỏ, rệp sáp, bọ trĩ phát triển mạnh khi khô nóng; theo dõi và xử lý kịp thời.

5. Phòng cháy

• Làm đường ranh cản lửa, dọn cỏ khô quanh vườn.

Với cây ngắn ngày, lúa

• Điều chỉnh lịch thời vụ theo khuyến cáo địa phương (gieo sớm hoặc lùi vụ để né hạn, mặn).
• Chọn giống ngắn ngày, chịu hạn, chịu mặn.
• Chuyển đổi cây trồng ở chân đất thiếu nước: từ lúa sang cây màu ít nước hơn.
• Áp dụng tưới ướt – khô xen kẽ cho lúa.

Theo dõi dự báo

• Bản tin dự báo khí hậu, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn của cơ quan khí tượng thủy văn.
• Dự báo mưa và nhu cầu tưới theo xã tại trang thời tiết.

Câu hỏi thường gặp

Cây bị hạn héo lá rồi tưới nhiều có cứu được không? Tưới lại giúp cây phục hồi nếu rễ chưa chết. Nên tưới từ từ, đủ ẩm, tránh tưới ồ ạt; sau đó bổ sung dinh dưỡng nhẹ để cây phục hồi.

Tủ gốc có thật sự giảm được lượng nước tưới không? Có. Lớp phủ giảm bốc hơi mặt đất, giữ đất mát và ẩm lâu hơn, giúp giãn khoảng cách giữa các lần tưới.

Khoan giếng sâu thêm có cần xin phép không? Khai thác nước dưới đất có quy định riêng tùy quy mô; nên hỏi UBND xã hoặc cơ quan quản lý tài nguyên nước tại địa phương.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.