Cách tăng khả năng giữ nước của đất?

Để tăng khả năng giữ nước của đất, biện pháp quan trọng nhất là tăng chất hữu cơ (phân chuồng hoai, phân xanh, tàn dư cây trồng, phân hữu cơ vi sinh, humic, biochar), kết hợp che phủ mặt đất (tủ gốc rơm rạ, cỏ khô, màng phủ, cây che phủ), hạn chế cày xới quá mức và không đốt tàn dư, chống xói mòn trên đất dốc và cải thiện cấu trúc đất (đất cát bổ sung hữu cơ, đất sét làm tơi). Đất giàu mùn hoạt động như "miếng bọt biển", giữ nước và dinh dưỡng, giảm nhu cầu tưới mùa khô.

Vì sao đất giữ nước kém?

• Ít chất hữu cơ, ít mùn (đất bạc màu, canh tác hóa học lâu năm).
• Đất cát, đất nhiều sỏi: lỗ rỗng lớn, nước thấm nhanh xuống sâu.
• Đất chai cứng, đóng váng: nước khó thấm, chảy tràn trên mặt.
• Mặt đất trơ trụi: bốc hơi mạnh, xói mòn mất lớp đất mặt.

Các biện pháp tăng khả năng giữ nước

1. Tăng chất hữu cơ

• Phân chuồng hoai, phân hữu cơ vi sinh, phân trùn quế, vỏ cà phê ủ bón hằng năm.
• Vùi tàn dư cây trồng (thân lá bắp, đậu, rơm rạ) thay vì đốt.
• Phân xanh: trồng cây họ đậu rồi vùi vào đất.
• Humic: cải thiện cấu trúc, tăng khả năng giữ nước của đất.
• Biochar (than sinh học): có khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng lâu dài khi trộn vào đất (nên ủ cùng phân hữu cơ trước khi dùng).

2. Che phủ mặt đất

• Tủ gốc bằng rơm, cỏ khô, lá cây, vỏ trấu cho cây lâu năm.
• Màng phủ nông nghiệp cho rau màu.
• Cây che phủ đất giữa hàng (cây họ đậu, thảm cỏ thấp).

3. Hạn chế làm đất quá mức

• Cày xới quá nhiều phá vỡ cấu trúc đất, làm mất hữu cơ nhanh.
• Áp dụng làm đất tối thiểu ở nơi phù hợp.

4. Chống xói mòn

• Trồng theo đường đồng mức, làm bậc thang, băng cây chắn trên đất dốc.
• Giữ lớp đất mặt giàu mùn – nơi giữ nước tốt nhất.

5. Cải tạo theo loại đất

• Đất cát: tăng mạnh hữu cơ, có thể trộn thêm đất thịt, sét (nếu có điều kiện) cho vùng trồng.
• Đất sét, đất chai: bổ sung hữu cơ để đất tơi, thoáng; tránh cày khi đất quá ướt.

6. Trồng cây che bóng, chắn gió

• Giảm nhiệt độ mặt đất, giảm bốc hơi.

7. Tưới đúng cách

• Tưới nhỏ giọt, tưới gốc giúp nước thấm sâu vào vùng rễ, ít thất thoát.

Thời gian thấy hiệu quả

• Che phủ: hiệu quả ngay mùa khô đầu tiên.
• Tăng hữu cơ: cải thiện dần qua nhiều vụ, nhiều năm; đất ngày càng tơi, sẫm màu, giữ ẩm lâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Bón nhiều phân hóa học có giúp đất giữ nước không? Không. Phân hóa học không cải thiện cấu trúc đất; lạm dụng còn làm đất chai, chua, giảm khả năng giữ nước.

Polymer giữ nước (hạt giữ ẩm) có nên dùng không? Có thể hỗ trợ ở vùng khô hạn, vườn ươm, cây trồng chậu, nhưng chi phí cao và không thay thế được việc tăng hữu cơ cho đất.

Tủ gốc có làm cây bị bệnh không? Tủ gốc đúng cách (chừa khoảng trống quanh cổ rễ, dùng vật liệu khô, sạch) thì có lợi. Tủ sát gốc, quá dày, vật liệu ẩm mục dễ gây nấm bệnh ở cổ rễ.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.