Cam Hiệp đánh thức tiềm năng đất đồi từ cây sầu riêng

Gian nan khai phá và quả ngọt đầu mùa

Men theo những con đường dốc dẫn lên vùng đồi thôn Va Ly, xã Cam Hiệp (tỉnh Khánh Hòa) hình ảnh đập vào mắt chúng tôi là màu xanh trù phú của những vườn sầu riêng trĩu quả. Mấy năm trước, nơi đây chủ yếu là những vạt keo cằn cỗi hoặc những vườn chuối, điều cho hiệu quả kinh tế thấp. Quyết định chuyển đổi sang trồng sầu riêng ban đầu khiến không ít người hoài nghi, nhưng thực tế thu hoạch đã chứng minh đây là hướng đi đúng đắn.

Đến thăm vườn sầu riêng rộng 5 ha của gia đình anh Nguyễn Thế Huy, chúng tôi không khỏi ấn tượng trước quy mô và sự phát triển khỏe mạnh của cây trồng. Đứng dưới tán sầu riêng xanh tốt, anh Huy nhớ lại, năm 2019 anh mua lại diện tích đất trồng chuối này rồi bắt tay vào cải tạo để trồng sầu riêng. Hiện tại, vườn nhà anh có 90% diện tích trồng giống Musang King và 10% giống Dona.

Do chưa có kinh nghiệm, anh Huy phải vừa làm vừa học kỹ thuật. Nếu nông dân thâm niên mất khoảng 5 - 6 năm là có thu hoạch, thì anh phải mất 6 - 7 năm cây mới vững gốc và ra lứa trái đầu tiên. Ở vụ này, vườn sầu riêng đạt sản lượng từ 5 - 6 tấn. Dù năng suất chưa cao do kỹ thuật đang trong giai đoạn hoàn thiện, song chất lượng trái lại rất tốt. Về giá bán, sầu riêng Dona anh bán lẻ tại địa phương là 50.000 đồng/kg, còn Musang King và sầu riêng xô bán tại vườn khoảng 35.000 đồng/kg.

Anh Huy chia sẻ, hiện vườn sầu riêng được anh đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước, ưu tiên bón phân hữu cơ và hạn chế dùng thuốc hóa học để hướng tới canh tác an toàn, bền vững.

Rời vườn anh Huy, chúng tôi ghé thăm gia đình bà Đặng Thị Năm. Là một trong những hộ tiên phong đưa cây sầu riêng về Va Ly từ năm 2018, gia đình bà đã mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ diện tích đất trồng keo sang loại cây ăn trái giá trị cao này. Đến nay, vườn bước sang năm thứ 8 với 850 cây đang cho thu hoạch. Tỷ lệ cây ra trái đạt 95%, trọng lượng trung bình khoảng 2,5 kg/trái. Vụ sầu riêng năm nay, gia đình bà thu hoạch 53 tấn, bán với giá trung bình 45.000 đồng/kg, mang lại nguồn lợi nhuận rất khá.

Chia sẻ về quá trình đầu tư, bà Năm cho biết, trồng sầu riêng trên đất đồi tại xã Cam Hiệp đòi hỏi chi phí đầu tư cao do thổ nhưỡng cằn cỗi hơn các vùng trồng như Khánh Sơn (Khánh Hòa) hay Đắk Lắk. Dù đối mặt với nhiều khó khăn, sầu riêng Cam Hiệp lại sở hữu ưu thế vượt trội về thời vụ và chất lượng. Nhờ khí hậu nhiều nắng, trái sầu riêng có cơm vàng, độ ngọt cao, được thương lái đánh giá rất tốt. Đặc biệt, sầu riêng tại đây chín và cho thu hoạch sớm hơn vùng Khánh Sơn khoảng 2 tuần, giúp nông dân dễ tiêu thụ, tránh được tình trạng bị ép giá.

Phát triển sầu riêng bền vững và bài toán nâng tầm giá trị

Đánh giá về hiệu quả của mô hình chuyển đổi này, ông Bùi Quang Nam, Chủ tịch UBND xã Cam Hiệp cho biết, nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương phù hợp với các loại cây ăn trái, nhiều hộ dân đã chủ động chuyển đổi sang trồng sầu riêng, xoài. Ban đầu chỉ có vài hộ tiên phong thực hiện, nhưng khi cây trồng chứng minh được hiệu quả kinh tế, ngày càng có nhiều hộ dân làm theo.

"Không chỉ nâng cao giá trị sản xuất, quá trình chuyển đổi này còn góp phần thay đổi tập quán canh tác của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, bà con đã chú trọng ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hữu cơ và sản xuất theo hướng an toàn," ông Bùi Quang Nam nhấn mạnh.

Từ những diện tích đất trồng điều, keo, chuối kém hiệu quả, đến nay địa phương đã phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, nổi bật là cây sầu riêng với diện tích trên 138 ha ở các thôn Va Ly, Suối Cốc, Xuân Lập và khu vực Hố Mây (thôn Hòa Hiệp); trong đó có 42,5 ha đã cho thu hoạch ổn định. Những vùng đất đồi từng khô cằn nay được phủ xanh bởi những vườn cây trĩu quả, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và từng bước làm thay đổi diện mạo nông thôn.

Nhằm hỗ trợ bà con giải quyết bài toán đầu ra và thương hiệu, địa phương đã thành lập Hợp tác xã sản xuất và kinh doanh xoài, sầu riêng thôn Va Ly, Suối Cốc với 17 thành viên tham gia. Hợp tác xã bước đầu xây dựng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời phát triển thành công sản phẩm sầu riêng đạt chuẩn OCOP 3 sao và được cấp mã số vùng trồng. Với giá trị kinh tế cao và đầu ra ngày càng ổn định, sầu riêng đang trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Theo ông Bùi Quang Nam, trong thời gian tới, UBND xã Cam Hiệp sẽ tiếp tục đề xuất các sở, ban, ngành của tỉnh hỗ trợ nguồn kinh phí cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số Raglay trên địa bàn xã để chuyển đổi giống cây trồng theo các Chương trình mục tiêu quốc gia. Đồng thời, xã khuyến khích người dân phát triển diện tích sầu riêng theo hướng bền vững, gắn với nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Đặc biệt, theo định hướng tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Cam Hiệp nhiệm kỳ 2025 - 2030, khu vực các thôn Va Ly, Suối Cốc và vùng phụ cận hồ Cam Ranh sẽ được tập trung phát triển nông nghiệp chất lượng cao gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng về cảnh quan thiên nhiên và các vùng cây ăn trái đặc trưng của địa phương, góp phần tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.