Cam, quýt bị vàng lá gân xanh là bệnh gì?

Cam, quýt (cây có múi) bị vàng lá gân xanh thường là bệnh Greening (Huanglongbing – HLB) do vi khuẩn sống trong mạch dẫn của cây, lây truyền qua rầy chổng cánh và cây giống nhiễm bệnh.

Cam, quýt (cây có múi) bị vàng lá gân xanh thường là bệnh Greening (Huanglongbing – HLB) do vi khuẩn sống trong mạch dẫn của cây, lây truyền qua rầy chổng cánh và cây giống nhiễm bệnh. Đây là bệnh nguy hiểm nhất trên cây có múi, chưa có thuốc chữa khỏi, cây bệnh suy dần, trái nhỏ, méo, chua, rồi chết. Tuy nhiên vàng lá kiểu gân xanh cũng có thể do thiếu kẽm, mangan, sắt, magie hoặc bệnh rễ – cần phân biệt kỹ trước khi xử lý.

Nhận biết bệnh vàng lá gân xanh (Greening)

Lá vàng loang lổ không đối xứng hai bên gân chính (đặc trưng quan trọng để phân biệt với thiếu dinh dưỡng thường vàng đối xứng).
Gân lá xanh, có thể gân hơi sưng, hóa bần.
Lá nhỏ, mọc đứng, cứng, giòn; cành bệnh ra lá thưa.
Bệnh thường xuất hiện từng cành trước rồi lan ra cả cây.
Trái nhỏ, méo lệch, chín không đều (một phần vẫn xanh), vị chua, đắng, hạt lép, thâm đen.
Cây suy dần, rễ hư, rụng lá, chết sau vài năm.

Phân biệt với thiếu dinh dưỡng

Đặc điểm	Greening (HLB)	Thiếu kẽm/mangan/sắt/magie
Kiểu vàng	Loang lổ, không đối xứng hai bên gân	Thường đối xứng, đều theo gân
Phân bố	Từng cành rồi lan	Thường cả cây, nhiều cây
Trái	Nhỏ, méo, chín lệch, chua	Ít biến dạng đặc trưng
Bổ sung phân	Không khỏi	Cải thiện ở lá mới

Để chắc chắn, có thể gửi mẫu lá đến cơ quan bảo vệ thực vật để xét nghiệm.

Đường lây bệnh

Rầy chổng cánh: chích hút cây bệnh rồi truyền vi khuẩn sang cây khỏe. Rầy sinh sản mạnh khi cây ra đọt non.
Cây giống, mắt ghép nhiễm bệnh: con đường lây xa và nhanh nhất.

Cách quản lý bệnh

Vì không có thuốc chữa, phải phòng là chính và quản lý tổng hợp:

Trồng cây giống sạch bệnh từ cơ sở có chứng nhận, có nguồn gốc rõ ràng.
Quản lý rầy chổng cánh:
- Theo dõi khi cây ra đọt non.
- Điều khiển cây ra đọt tập trung để dễ phòng trừ.
- Phun thuốc theo khuyến cáo khi có rầy; dùng bẫy dính vàng theo dõi.
- Trồng cây xua đuổi, hàng rào chắn (một số mô hình xen ổi được ghi nhận giúp giảm rầy).
- Phối hợp phòng trừ đồng loạt cả vùng.
Phát hiện sớm, nhổ bỏ cây bệnh (hoặc cành bệnh khi mới chớm theo khuyến cáo), tiêu hủy đúng cách để cắt nguồn lây.
Chăm sóc tăng sức chống chịu: bón phân cân đối, bổ sung vi lượng, hữu cơ, vi sinh có lợi cho rễ.
Không lấy mắt ghép từ cây không rõ tình trạng bệnh.

Nếu là thiếu dinh dưỡng

Phun bổ sung vi lượng (kẽm, mangan, sắt, magie) dạng dễ hấp thu vào đợt ra đọt.
Bón phân cân đối, điều chỉnh pH đất, kiểm tra rễ.

Câu hỏi thường gặp

Cây bị vàng lá gân xanh có chữa được không? Nếu là bệnh Greening thì hiện chưa có thuốc chữa khỏi; các biện pháp chỉ giúp kéo dài thời gian cho trái. Cây bệnh nặng nên nhổ bỏ để bảo vệ vườn.

Có nên trồng lại cam ngay sau khi nhổ cây bệnh? Nên dùng cây giống sạch bệnh và quản lý rầy chổng cánh thật tốt; nếu cả vùng còn nhiều nguồn bệnh, nguy cơ tái nhiễm cao.

Vườn bưởi, chanh có bị bệnh này không? Có. Bệnh hại hầu hết các loại cây có múi, mức độ nhiễm khác nhau tùy giống.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.